Үлэ-хамнас былааннаахтык салҕанар

Хамсык кэмигэр социальнай эйгэҕэ туһааннаах уларыйыылар, саҥа сокуоннар олоххо киирдилэр. Бу уларыйыылар тустарынан хаһыаппыт  бүгүҥҥү ыалдьыта, Дьокуускай куорат  Социальнай көмүскэлгэ, нэһилиэнньэ дьарыктаах буолуутугар управление салайааччыта С.И.Матвеев кэпсээтэ.

– Семен Иванович, үтүө күнүнэн! Дойду үрдүнэн сатыылаабыт хамсык кэмэ бука барыбыт илиибитин, атахпытын баайда. Пандемия кэмигэр эһиэхэ үлэ-хамнас хайдах бардай? Дьону кытта үлэ хайдах ыытылларый?

– Дьокуускай куорат Нэһилиэнньэ дьарыктаах буолуутун уонна социальнай көмүскэлгэ управлениетын учуотугар 267 752 гражданин турар. Ол эбэтэр, Дьокуускай олохтооҕун 78%-на киирэр.

Биһиги управлениебыт нэһилиэнньэҕэ gosuslugi.ru госпортал уонна Саха Республикатын e-yakutia.ru сайтын нөҥүө 80 көрүҥ государственнай электроннай социальнай өҥөнү оҥорор. Итини таһынан, “Мин докумуоннарым” элбэх хайысхалаах өҥөнү оҥорор киин нөҥүө эмиэ үлэни ыытабыт. Дойду үрдүнэн дьон-сэргэ олоҕун аймаабыт хамсык кэмигэр, гражданнары кытта эрдэтинэ суруйтарыынан үлэлиибит. Ону таһынан кыһалҕалаах дьон докумуоннарын түмэр анал дьааһык нөҥүө күҥҥэ 300-чэкэлии киирбит докумуоҥҥа хоруйдары ыытабыт. Управлениебыт иһинэн 88001017183 нүөмэринэн, «Единая телефонная справочная» тиһигин быспакка үлэлиир. Бу телефонунан биһиги специалистэрбит нэһилиэнньэ социальнай өттүнэн көмүскэллээх буолуутун ситиһэр ыйытыыларга толору быһаарыылары, хоруйдары биэрэллэр, консультациялары оҥороллор.

Ол курдук, 2021 сылга билиҥҥи туругунан, 45000 телефонунан ыйытыы киирдэ. Управления http://usznykt.ru. сайтын нөҥүө дьон-сэргэ элбэҕи туһана, билэ-көрө олорор. “Саха” Национальнай көрдөрөр-иһитиннэрэр хампаанньатын ханаалларыгар телевидение уонна араадьыйа нөҥүө социальнай биэриилэргэ тахсабыт, государство оҥорор араас социальнай өҥөлөрүн туһунан киэҥник кэпсиибит, быһааран, өйдөтөн биэрэбит. Кэнники кэмҥэ биһиги управлениебыт инстаграмҥа @uszn_yakutsk официальный аккаунун сурутааччытын ахсаана биллэ элбээтэ. Аныгы олох ирдэбилинэн ыйытыылаах дьон социальнай ситим нөҥүө эмиэ тутатына хоруйдарын ылар кыахтаннылар. Управление салалтата, отдел начальниктара, специалистэр анал тиэмэлэринэн быһа эфирдэргэ тахсыыларын элбэттибит. Онон харантыын кэмигэр биһиэхэ улахан хааччах, хаайтарыы суох. Үлэбит тэтимнээхтик бара турар.

– Билиҥҥи туругунан Дьокуускай куоракка, куорат  таһынааҕы бөһүөлэктэргэ төһө бэтэрээн олороруй уонна олортон эһиги управлениеҕыт өҥөтүнэн, көмөтүнэн туһанааччыта хаһый?

– Сахабыт сирин киин куоратыгар республика саамай элбэх бэтэрээнэ олорор. Ол курдук, 2021 сыл сэтинньи 12 күнүнээҕи көрдөрүүнэн, Аҕа дойду Улуу сэриитин 24 кыттыылааҕа, сэрии 185 огдообото, Ленинград блокадатын 15 кыттыылааҕа, 1190 тыыл бэтэрээнэ, 7766 сэрии сылын оҕото олорор. 2017 сылтан 70 сааһын ааспыт тыыл бэтэрээннэригэр уонна үлэлээбэт биэнсийэлээхтэргэ дьиэ капитальнай өрөмүөнүгэр биир кэмнээх материальнай көмөнү оҥоруу программата сүрдээх ситиһиилээхтик үлэлээн кэллэ. Бу программанан 2017-2020

сылларга 240 бэтэрээҥҥэ уопсайа 12,0 мөлүйүөн суумалаах көмө оҥоһулунна. Оттон 2021 сылга билиҥҥи туругунан 60 киһи көмөнү тутан олорор. Итини таһынан, Дьокуускайга, куорат таһынааҕы бөһүөлэктэргэ олорор тыыл бэтэрээннэриттэн, I, II-с группалаах инбэлииттэртэн элбэх көрдөһүү киирбитинэн, 2020 сылга чааһынай дьиэлэргэ олорор, ити категорияҕа киирсэр дьоҥҥо, биир кэмнээх тус материальнай көмө – толору хааччыллыыны киллэриигэ оҥоһуллубута. Ол курдук, 2019-2020 сылларга бу программанан Дьокуускайга, куорат таһынааҕы бөһүөлэктэргэ олорор 40 тыыл бэтэрээнигэр, 22 – I уонна  II-с группалаах инбэлииттэргэ уопсайа 10 мөлүйүөн 350 тыһыынча солкуобайдаах көмө оҥоһуллан, дьон-сэргэ махтала улахан.

COVID-19 ыарыы кэлиэҕиттэн, үлэ, тыыл бэтэрээннэрин санаторнай-курортнай сынньалаҥнарын тэрийиигэ эмиэ куларыйыылар киирбиттэрэ. Ол курдук 2021 сыл муус устар 21 күнүттэн вакцина толору курсун ылбыт, ковид ыарыынан ыалдьыбыт дьон санаторийга сынньанарыгар, эмтэнэригэр чэпчэтиилээх путевкалары түҥэтии ыытылла турар.

2020 сыл кулун тутар 26 күнүгэр тахсыбыт 59 №-дээх «Об утверждении порядка осуществления разовой адресной помощи гражданам в возрасте старше 65 лет, проживающим на территориях городского округа «Город Якутск» и городского округа «Жатай» диэн дьаһалынан 2000 солкуобай сууммалаах тус сыаллаах, биир кэмнээх көмө олохтоммута. Бу көмөнөн 65 сааһыттан үөһэ саастаах, государство толору хааччыйыытыгар олорор дьонтон уратылар туһаналлар. Бу көмө бастакы аҥарын (2000 солкуобай) 25 534 65+ саастаах үлэлээбэт дьон ылла. Көмө иккис аҥара COVID-19 ыарыынан ыалдьыбыт эбэтэр, вакцина ылбыт киһиэхэ төлөнөр. Күн бүгүн 10474 киһи Саха Өрөспүүбүлүкэтин Доруобуйа харыстабылын министиэристибэтэ биэрбит көрдөрүүтүнэн (ол эбэтэр, ковидынан ыалдьыбыттар, вакцина ылбыттар) көмө иккис аҥарын тутта.

– Дьокуускай куоракка хас элбэх оҕолоох дьиэ кэргэн баарый? Кинилэргэ туһуламмыт көмөҕө ханнык уларыйыылар киирдилэрий?

– Бу дьыл кулун тутар 20 күнүгэр дойдубут Президенэ В.В.Путин оҕолоох дьиэ кэргэттэргэ эбии көмө миэрэлэрин туһунан диэн Ыйааҕа тахсыбыта.Онно 3-тэн 7 сааһыгар диэри оҕолоох дьиэ кэргэттэргэ ый аайы төлөнөр көмө оҥоһуллуохтаах диэн эппитэ. Ити Ыйаах тахсыбытын кэннэ, биһиги республикабытыгар Ил Түмэн уочараттаах мунньаҕар муус устар 9 күнүгэр 3-тэн 7 сааһыгар диэри оҕолорго ый аайы көрүллэр төлөбүр туһунан Саха Республикатын сокуона тахсыбыта. В.В.Путин таһаарбыт Ыйааҕар олоҕуран, ол эрээри размерын, бэрээдэгин хас биирдии субъект бэйэтэ быһаарыытыгар диэн этэ. Бу төлөбүр аадырыстаах көмө  буолар.Ол эбэтэр, бу көмө төлөбүргэ кыра дохуоттаах дьиэ кэргэттэр хабыллаллар.Урукку кэмҥэ федеральнай төлөбүрдэр курдук, төрөппүт хаһан сайабылыанньа суруйбута учуоттанар, ол иннинээҕи сылы көрөбүт. Ол курдук дьиэ кэргэн биир киһиэхэ тиийинэн олоруу дохуода Дьокуускай куоракка 18008 солкуобайга тэҥнэһэр. Онон дьиэ кэргэн ити суумматтан кыра дохуодтаах

буоллаҕына, ити олохтоммут көмө төлөбүргэ хапсар. Ити суумматтан үөһэ дохуоттаахтар хомойуох иһин хапсыбаттар. Ый аайы бэриллэр көмө төлөбүр кээмэйдэрэ икки зонанан тыырыллан бэриллэллэр. Пособиеҕа докумуон тутуута портал нөҥүө бэриллэр. Сүрүн  уратыта диэн, төрөппүт бу төлөбүрү аахтарыгар

сайабылыанньа эрэ биэрэр, атын докумуон ирдэммэт. Оттон өскөтүн, оҕото кыраныысса таһыгар төрөөбүт уонна төрөөбүтүн туһунан сибидиэтилистибэни тас дойдуттан ылбыт түгэнигэр, ити докумуон ирдэнэр.Россия иһигэр төрөөбүт оҕолор төрөппүттэрэ сайабылыанньа эрэ биэрэллэр. Атын докумуоннары ведомстволар икки ардыларынааҕы запрос быһыытынан ылыахтаахпыт. Оҕо 8 сааһын туолуор диэри дьиэ кэргэн бу төлөбүрүнэн туһаныахтаах. Сыл устата дьиэ кэргэн дохуотугар уларыйыы тахсыан сөп. Онон сыллата сайабылыанньа биэрэн, докумуон саҥардыллан оҥоһуллуохтаах.Маннык аадырыстаах төлөбүр, дьиэ кэргэн дохуотун үрдэтэр сыалтан, билиҥҥи уустук балаһыанньа кэмигэр улахан көмө дии саныыбын. РФ Президенэ В.В.Путин кэнники эбии этиитигэр, бу төлөбүргэ ый аайы көрүллэр 418 №-дээх Федеральнай сокуоҥҥа олоҕуран, бастакы оҕоҕо көрүллэр төлөбүрү дохуокка киллэрбэккит диэн. Итиэннэ, үлэтэ суох хаалбыт дьоннор (безработный диэн статустаах) урукку дохуоттара ааҕыллыбат диэн. Төрөппүт үлэтэ суох хаалбыт ыарахан кэмин толору өйдөөн ити миэрэ ылыллыбыт. Маннык категорияҕа киирбит дьоҥҥо оҕолорго көрүллүбүт көмө төлөбүрдэр дохуот быһыытынан ааҕыллыбаттарын бэлиэтээн  эппитэ. Онон 3-ттэн 7-гэр диэри саастаах оҕолорго төлөнөр көмө харчы төрөппүт дохуотугар ааҕыллыбат.

Ол курдук,холобур 1 зонаҕа хабыллар дьиэ кэргэттэргэ төлөбүр кээмэйэ 2020 сылга оҕоҕо көрүллүбүт тиийинэн олоруу кээмэйин 50 %-на диэн буолар. Итини уу харчыга таһаарар буоллахха, 1 зонаҕа -10274 солк 50 харчы буолар, бу биир оҕоҕо көрүллэр көмө. Холобур, дьиэ кэргэн үс оҕото 3-7-гэр диэри саастаах буоллахтарына, үс оҕо үһүөн итиччэлии көмөнү ылар бырааптаахтар. Оттон иккис зонаҕа олорооччуларга, биир оҕоҕо тиксэринэн бу төлөбүр кээмэйэ 8651 солк. буолар. Бу төлөбүр оҕо 3 сааһын туолбутуттан саҕалаан,7 сааһын толору хабан туран бэриллэр.Онон оҕо 8 сааһын туоллаҕына, бу төлөбүр тохтуур.

– Социальнай контракка олоҕурбут государствоттан көмө Саха сиригэр оҥоһуллар буолбута быйыл тохсус сыла. 2021 сылга Дьокуускай куоракка соцконтрагынан төһө киһи туһанна? Көмө харчынан туһанааччылар бэйэлэрин дьыалаларын ордук ханнык эйгэҕэ саҕалыыллар эбитий?

– 2021 сылга биһиги управлениебыт социальнай көмөнү оҥорор отделын нөҥүө Дьокуускай куорат, Жатай олохтоохторуттан элбэх хайысхаларга Социальнай контракка олоҕурбут государствоттан көмө оҥоһулунна. Ол курдук, дьон тус бэйэтин дьыалатын арыйарыгар, кэтэх хаһаайыстыба тэринэригэр докумуоннары

туттарбыта. Парикмахер, косметология өҥөлөрүн оҥорууга, тутар-монтажтыыр

үлэлэргэ, уһаныы эйгэтигэр, килиэп буһарыытыгар, кондитерскай өҥөлөргө, полиграфияҕа, автомастарыскыай арыйар баҕалаах, былааннаах дьон соцконтрагынан көмөлөрү ыллылар.

– Инбэлииттэр декадалара саҕаланаары турар. Өрөспүүбүлүкэбит киинигэр инбэлиит дьон ахсаана төһөнүй?

– Дьокуускай куорат социальнай көмүскэлгэ управлениетыгар 2021 сыл алтынньы ыйынааҕы көрдөрүүнэн, уопсайа 13 392 доруобуйаларыгар хааччахтаах, инбэлиит дьон учуокка тураллар. Балар истэригэр 1 группалаах -2203, иккис группалаах – 3939, үһүс группалаах – 5686 дьон , 1564 инбэлиит оҕо, хараҕынан инбэлиит-598, кулгаахтарынан инбэлиит – 500, опорнай-двигательнай

аппараттарынан инбэлиит – 2 017 киһи баар. Сэтинньи 25- ахсынньы 3 күннэригэр Аан дойдутааҕы инбэлииттэр күннэринэн, декада биллэриллэн ыытылла турар. Төгүрүк остуоллар, быһа эфирдэр, видеоконференциялар, дьарыктаах буолуу киинин үлэһиттэрин кытта көрсүһүүлэр, ыйытыыларга хоруйдар, инбэлиит оҕолорго “Спорт для всех” спортивнай-аралдьытар тэрээһин, маастар кылаастар о.д.а. инбэлиит дьон интэриэһин көмүскүүр, аралдьытар, сынньатар тэрээһиннэр  ZOOM платформанан ыытыллаллара былааннанар.

– Семен Иванович, кэпсээнин иһин махтанабын. Тэрээһиннээх үлэ түмүгэ дьон-сэргэ махталынан эргийэ турдун!

 

Кэпсэттэ Екатерина Бястинова.

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *