Үлэ ыллыгынан

Сэбиэскэй Сойууска хорҕолдьуну хостуур 7 тыһыынча чилиэннээх саамай улахан тэрилтэ профкомун бэрэссэдээтэлинэн үлэлээбит Иван Петрович Пестряков сурунаалбыт биир сүрүн дьоруойа буолар. Кинини 85 саастаах диэбэккин. Билигин даҕаны үлэлии, дьоҥҥо сүбэлии-амалыы, сүүрэ-көтө сылдьар. Иван Петровичтыын уһун үйэлэнии, үлэ, дьиэ кэргэн туһунан кэпсэттибит.
Иван Петрович үлэ, тыыл бэтэрээнэ, Нам, Усуйаана улуустарын, Түбэ нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо, СР бочуоттаах бэтэрээнэ, СР бочуоттаах кырдьаҕаһа, СР Профсоюһун бочуоттаах бэтэрээнэ, САССР үтүөлээх геолога, ССР өҥнөөх металлургиятын министерствотын туйгуна, «Гражданскай килбиэн» бэлиэ кавалера, САССР Үрдүкү Сэбиэтин бочуоттаах грамотатын хаһаайына.

— Иван Петрович, оҕо сааһын сэрии кэмигэр ааспыт эбит. Ол кэмнэри санаан ааһыан дуо?

— Бастатан туран, өбүгэм Бэстэрикиэп Баай туһунан кэпсиэм этэ. Кини 1852 сыллаахха олорбут түөлбэтигэр кириэстээх сэргэ туруортарбыт. Ол сэргэҕэ Иона Винокуров диэн аҕабыыт ыраахтан кэлэн малыыппа аахпыт. Түөрт сирэйиттэн бииригэр ким, хаһан туруорбута суруллубут. Сэргэ үөһэ өттүгэр «Таҥара» диэн суруллубут. Биир сирэйигэр Иисус Христос ыйанан турар кириэһэ уруһуйдаммыт уонна «Эн таҥараҕын» диэн суруктаах. Төрдүс сирэйигэр «Владыка — бары сүгүрүйэбит» диэн. Ол сэргэни эмэҕирэн охтон хаалбытын саҥатытан баран Бэсэрикиэптэр аймах бары мустан урукку миэстэтигэр туруорбуппут. Билигин бу сэргэ бэйэтэ М.К. Аммосов аатынан музейга Хатырыкка турар.
Мин 1935 сыллаахха кулун тутар уон биэс күнүгэр Нам улууһун Түбэ нэһилиэгэр Кытыл диэн сиргэ төрөөбүтүм. Аҕам үс саастаахпар өлөн бырааппынаан Гошалыын (ДьөгүөрТүбэ) иккиэн тулаайах хаалбыппыт. Хата ийэбитин ииппит Сомоҕо оҕонньорго олорор этибит, ол да киһибит эмиэ эрдэ 1943 сыллаахха өлбүтэ. Эрэйи-буруйу көрөн ийэбит үөрэхтээх дьон оҥорон син сөпкө үлэлээн кэллибит.

​— Тугу үлэлээбиккиний?

— Аармыйаҕа сылдьан, ол кэннэ дойдубар холкуоска үлэлээн баран 1957 с. оччолорго саҥа тэриллибит Саха государственнай университетыгар геолог үөрэҕэр киирбитим.
Үөрэхпин бүтэрэр кэммэр, 1962 сыллаахха университетка тыа хаһаайыстыбатын факультетыгар ветеринарнай отделенияҕа үөрэнэр, Таатта кыыһын Лягушина Маринаны кытта холбоһон күн бүгүнүгэр диэри олоробут. 1963 с. дипломнай үлэни көмүскээн инженер-геолог буолбутум. Үөрэхпин бүтэрээт Алдан оройуонугар «Эльконка» диэн сүлүүдэни хостуур рудникка ыстаарсай геологынан ананан үлэбин саҕалаабытым. Соҕотох саха этим. Иккис сылбар кэргэним кэлэн «Эльконка» бөһүөлэгин сэбиэтин секретарынан үлэлээбитэ. Манна 1963 с. Таня уонна 1964 с. Лена диэн кыргыттарбыт төрөөбүттэрэ. Билигин кинилэр үөрэхтэнэн, ыал буолан, түөрт сиэн бэлэхтээннэр этэҥҥэ олороллор.
Сүлүүдэни хостуурбут таһынан көрдүүр, разведкалыыр үлэни ыытарбыт. Кэнники миигин кылаабынай геологынан анаабыттара. Саха омук аатын түһэн биэрбэт санааттан сүрдээҕин кыһаллан үлэлээн сирдэрбэтэҕим. Хата комсомольскай тэрилтэ секретарынан талыллан эбии үлэ эбиллибитэ. Бу кэмҥэ дойду үрдүнэн сэрии кыттыылаахтарын чиэстээһин саҕаламмыта. Өрөспүүбүлүкэ бастаан Сэбиэскэй Союз Геройа Жадейкин аатынан шахтердар комсомольско-молодежнай биригээдэни тэрийбиппит уонна биригээдэ хамнаһыттан «Эйэ» фондугар переводтуур этибит. ЫБСЛКС КК бочуотунай грамотатын бастаан үрдүкү наҕараадатын ылбытым.
Хоту Уһук Усуйаана оройуонугар 22 сыл промышленность эйгэтигэр үлэлээбитим. Онно тиийбитим маннык: «Эльконкаҕа» үлэлиир кэммэр директорбытын А.А. Зарукины саҥа тэриллибит «ЯнЗолото» комбинакка кылаабынай инженерынан үрдэтэн ыыппыттара. Сотору буолаат директорым: «Миэхэ үлэлии кэл», — диэн телеграмма ыыппытыгар, кэргэммин кытта сүбэлэһэн баран, олох билбэтэх, истибэтэх сирбэр «Депутатскай» бириискэҕэ геолого-разведочнай партия начальнигынан 1968 сылтан уон биир сыл үлэлээбитим.
1979 с. ССРС-ка саамай улахан хайа быыһыгар сир анныттан хорҕолдьуну хостуур горно-обитательнай комбинат тутуутун туһунан правительство уурааҕа тахсыбыта. Онно миигин шахтостроительнай управление кылаабынай геологынан эппиэтинэстээх үлэҕэ өрө таһаарбыттара. 5 сыл сөпкө үлэлээн испитим, эмиэ соҕотох саха этим.
1984 сыл оһуобай сыл буолбута. Дойдуга хорҕолдьун тиийбэт буолан ССРС правительствота хорҕолдьун хостооһунун былаанын үрдэтэн баран саҥа тутулла турар ГОК срогун кылгатан биэртэ. Райком рекомендациятынан миигин сэттэ тыһыынча чилиэннээх профком бэрэссэдээтэлинэн таланнар икки срока биэс сыл үлэлээбитим. Онон сэбиэскэй сойууска хорҕолдьуну хостуур саамай улахан тэрилтэ салайааччыта буолан хаалбытым. 1989 сыллаахха партия уонна правительство уурааҕа туолан ГОК тутуутун 1989 сыллаахха түтэрбиппит. Ити улахан кыайыы этэ.

— Эппиэтинэстээх уонна уустук үлэлэргэ сылдьыбыт эбиккин. Ити курдук тигинэччи үлэ үөһүгэр сылдьан бочуоттаах сынньалаҥҥар тахсаҥҥын чуҥкуйдаҕын?

— Билигин сынньалаҥҥа олорбутум ыраатта. Бастакы сылларга ыарахан этэ. Тугу да гыммакка «таах» сылдьаҕын. Ол эрэн комсомолга иитиллибит киһи общественнай үлэҕэ дьоҕурдаахпын, ол иһин мээнэ олоруохтааҕар «Эр-Эрчим» үһүс көлүөнэ оскуолатын иһинэн баар кулуупка киирэн уон биэс сыл устата бэрэссэдээтэллиибин. Манна бары бэйэм курдук саастаах, үлэ бөҕөтүн үлэлээн, кыайыыны уһансыбыт тыыл үлэ бэтэрээннэрэ эмиэ чуҥкуйа сылдьар кырдьаҕастар. Биһиги сыалбыт — туох эмит тиэмэнэн дьарыктанан аралдьыйан олохпутун уһатыы буолар.
​Улуу Кыайыы 75 сыллаах үбүлүөйүнэн сибээстээммит былырыын «По местам боевой славы» диэн девиз биллэрэн Москва уонна Севастополь герой куораттарга бара сырыттыбыт.
​Төһө да сааһыран аҕыс уоммутуттан таҕыстарбыт дьон кэккэтигэр сылдьан араас тэрээһиннэргэ кыттабыт, көхтөөхпүт. Элбэҕи кэпсиэххэ сөп ол эрэн биири этиэхпин баҕарабын: чөл олоҕу тутуһуохха, ону ааһан өй-санаа өттүнэн аралдьыйан уопсастыбаннай үлэҕэ кытыннахха бириэмэ биллибэккэ барар, олох уһуур эбит. Хайа, уонна бэйэҥ табаарыстаргын, доҕотторгун кытта көрсөрүн бэрт буоллаҕа.
​Бу курдук Иван Петрович таһаарыылаахтык үлэлээн-хамнаан, бочуоттаах сынньалаҥҥа да тахсан баран чуҥкуйан хаалбакка, эдэрдии эрчимин ыһыктыбакка сэргэхтик олорор. Кини сүрүн үлэтин таһынан уопсастыбаннай үлэтэ баһаам. 1968-1989 сс. Депутатскайга кэлиэҕиттэн барыаҕар диэри бөһүөлэк сэбиэтин депутатынан талыллан үлэлээбит, кинигэ, хас да брошюра ааптара, бэтэрээннэр сэбиэттэрин чилиэнэ, «Дети войны» куораттааҕы сэбиэт чилиэнэ. Иван Петрович республикабыт промышленноһа, норуот хаһаайыстыбата сайдыытыгар кылаата сүҥкэн.
​Иван Петрович бу күннэргэ 85 сааһын туоларын туһунан кэпсээн үөртэ уонна кэргэнинээн Марина Васильевналыын ыал буолан олорбуттара 57 сылларын бэлиэтиэхтээхтэрин сэргии иһиттим. Иван Петровичка уонна Марина Васильевнаҕа чэгиэн туругу, кытаанах доруобуйаны, уһун үйэни, оҕолоругар, дьиэ кэргэттэригэр, чугас дьонноругар иллээх-эйэлээх дьоллоох олоҕу баҕарабыт.

Юлия НИКОЛАЕВА

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *