Александр ТАРАСОВ. Хоһоон дьөрбөтө

 

Бэрт үгүс сыл бэрийбит,

Биир бэйэбин эрийбит

Кыым саҕар санааларым,

Кып-кыра хоһооннорум…

I

Олох-дьаһах, таптал туһунан

 

Ааспыты ахтыбакка,

Кэлэри кэтэспэккэ,

Билиҥҥини билбэккэ

Олорбоккун олоххо.

 

Саҥа үйэ эрэлэ

Сайдыы-үүнүү күүһүгэр,

Саха омук кэскилэ

Сайаҕас ыччатыгар.

 

Ыччат диэн тыл бэйэтэ

Ырыа курдук кэйиилээх,

Ыра санаа кэриэтэ

Ыраас кэрэ кэскиллээх.

 

Уоттаах төлөн тапталгыт

Уостан, өһөн биэрбэтин,

Кэлэр кэрэ кэскилгит

Кэхтэр диэни билбэтин.

 

Туох баар ыараханы

Туруулаһан кыайыы –

Урааҥхай сахаҕа

Уол оҕо анала.

 

Күдээринэ олоруу

Күнү-дьылы өлөрүү,

Кэскиллээҕи оҥоруу

Кырдьар сааскын көрүнүү.

 

Кыыс оҕо бэйэтэ

Кыталык кэриэтэ,

Дьол, таптал аргыстаах

Дьиҥ кэрэ буолуохтаах.

 

Бараммат баайыҥ

Барҕараҥ тылыҥ,

Төннүбэт төлкөҥ

Төрөппүт оҕоҥ.

 

Мөкүлүүн, үтүөлүүн

Муҥур үйэлээхпит,

Барыахтаах күммүтүн

Бары да билбэппит.

 

Өрүү олох барахсан

Өрө күүрдэр умсулҕан,

Ол иһин кырдьыбаттар

Олоҕу таптааччылар.

 

Харчыга хараҥарыы,

Халааһын “кып” гыннарыы

Үлэтэ суох сылдьааччы

“Үлэтэ” буолла аны.

 

Ампаар аана аһылынна

Албын-көлдьүн алыстаата,

Баайбыт-дуолбут таһылынна,

Барҕарыыбыт сатыылаата.

 

Олох баар – улуу иитээччи:

Оҕо, кырдьаҕас  диэбэккэ,

Өрүү кырдьыгы этээччи

Өлөр өһүүгэ тиэрпэккэ.

 

Оҕо үөрбүт мичээрэ –

Олох кэрэ киэргэтэ,

Оҕо хатан күлүүтэ –

Олох кэрэ эрэлэ.

 

Олох диэн дьакыһыйар өрүс

Онно эн сэрэхтээктик уһун,

Ол да буоллар биэрэккэ дьулус

Олорон хаалыма туох иһин…

II

Сиэр-майгы, үлэ туһунан

 

Өбүгэттэн кэриэс хаалбыт

Өлбөт-сүппэт ийэ тылбыт.

Өрүү кинини эн үөрэт,

Өрөгөйүн өссө үрдэт.

 

Доҕоруҥ үтүө сүбэтэ

Дьиҥ сыыһаҕын арыйыа,

Албын атаһыҥ хайҕала

Алҕаскын тумна сатыа.

 

Малга-салга, байарга

Муҥнаныма ымсыыран,

Маҥнай киһи буоларга

Мэлдьи дьулус кыһаллан.

 

Ыраас ыра санаа

Ырайга тардыһыы,

Хааннаах хара санаа

Хаайыыга талаһыы.

 

Саҥа саха албына

Саргыбытын сарбыйар,

Улуу Уолан албана

Удьуорбутун ууһатар.

 

Киһиэхэ өйө-санаата

Көҥүлгэ көтөр кыната,

Киһиэхэ ыраас таптала

Кэрэҕэ тиксэр анала.

 

Үлэнэн ылбыт харчыҥ

Үтүөҕэ түстүүр соргуҥ,

Эрэйдэммэтэх харчыҥ

Эрэйгэ тэбэр соруҥ…

 

Үлэнэн үлүһүйэ

Үөрүүнэн чэмэлийэ

Букатын кэлбит курдук

Бу дойдуга олоруох.

 

Үтүө киһи аата-суола

Үйэлэргэ ахтыллыаҕа,

Куһаҕан киһи өллө да

Кур киигэ кубулуйуоҕа.

 

Олус наһаа байыы

Олоххун ыаратыа,

Элбэх араас аньыы

Эҥээрдэһэн барыа.

 

Киһилии сиэрдээх буолуу

Киһи сүдү анала,

Аналгын, дьолгун булуу

Айыыларыҥ махтала.

 

Бэлэх-туһах, билсиһии

Барбах соҕус ситиһии,

Сатабыллаах салалта

Саарбах соҕус кыайыыта.

 

Чэпчэкитик кэлбит албан аат,

Чиэстэбил, хайҕабыл арыт

Киһи аатын-суолун үрдэппэт,

Кини биллиитин үйэтиппэт.

 

Кэрэни кэрэхсиир киһи

Кэрэҕэ тардыһар мэлдьи,

Үтүөнү ыралыыр киһи

Үрдүккэ дьулуһар өрүү.

 

Өй-санаа өркөннөөх күүрүүтэ

Өрөгөйдүү, үрдүү туруохтаах,

Сүрэх-быар дьулуһар иэйиитэ

Сүргэни көтөҕөр ыйаахтаах.

 

Арыгы содулун туһунан

Иһээччи киһиттэн

Ийэтэ муҥнанар,

Аатырбыт киһиттэн

Аҕата ааттанар.

 

Аптаах ас – арыгы

Аҥардастыы ааргы

Өйүн дуомун сүүйбэт,

Өйдөөҕү да сирбэт.

 

Омуктан кэлэр пиибэ

Омугу эһэр дьиибэ.

Уодаһынын умнума,

Умсугуйа иһимэ.

 

Арыгылыыр кэмнэргэр

Атас-доҕор элбиэҕэ,

Асаһаары эйэргиир

Арыалдьытыҥ үксүөҕэ.

 

Культурнайдык иһин диэн

Кураанах куолулааһын:

Иһээччи буолбат иһин

Иһиигэ көҕүлээһин.

 

Арыгы ас буолбатаҕын

Арыгы дьиҥ дьаат буоларын

Киһи-аймах билиэҕэ,

Кэрэ кэммит кэлиэҕэ.

 

Арыгыга кулут буолбут

Арыгыһыт эдэр уолбут

Үлэҕэ үөмтэлээбэт,

Үөрэххэ үлүһүйбэт.

 

Абааһы имнэммит киһитэ

Арыгы кулута буолааччы,

Амсайар туһугар мэйиитэ

Алыһын “үлэлээн” уолааччы.

 

Арыгыга абылатыы

Адьарайга албыннатыы:

Аан дойдугуттан арахсыы,

Аат айаҕар атаарыллыы.

 

Албыны-көлдьүнү

Абааһы тамайар,

Кэрэни-үтүөнү

Киһи бэрдэ айар.

 

Албыҥҥа уһуйааччы

Арыгы учууталы

Булсуһан батыһааччы,

Бу сиртэн арахсааччы.

 

Арыгыһыт буолуу

Албынынан туолуу,

Адьарайдыын киксии,

Алдьархайга тиксии.

 

Үөрүүлэргин үллэстэбит!

В.Е. Васильевка-Харысхалга

 

Ааспыты, умнуллубуту,

Архыыпка ууруллубуту

Ир суолларын ирдэһэҥҥин,

Ис дьиҥнэрин үөрэтэҥҥин

Айымньыларгар суруйан

Ааҕааччыга тиэртиҥ бастаан:

Саха омук саарыннарын

Сүппүт дьоһуннаах ааттарын….

 

Кэрэхсиибит кэпсээннэргин

Киһилии сиэргэ иитэрин,

Сэҥээрэбит сэһэннэргин

Сиртэн-буортан силистээҕин…

“Аммаҕа саас этэ” тахсан

Аатырбытыҥ дии аан бастаан

Саҥа хаарбыт түспүтүнүү

Сырдык иэйиинэн үллүктүү…

 

Норуот суруйааччыта диэн

Норуот билиниитэ буолар…

Кырдьыктаах билинии мээнэ

Кэлбэт… Дьон эрэлэ туолар

Үтүө күнэ үүммүтүнэн

Үчүгэйи санаан-иэйэн

Үөрэн-көтөн тураммыт

Үөрүүлэргин үллэстэбит!

2019 сыл.

 

 

 

 

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *