Айгыр-силик айылҕабытын харыстыаҕыҥ!

Оҕо эрдэхпититтэн төрөөбүт дойдубут айылҕатын кытта алтыһан, кини дьыл араас кэмнэригэр ураты кэрэлээҕин кэрэхсээн, таптаан улаатабыт. Кинини хас биирдиибит харыстыахтаахпыт туһунан эмиэ билэбит. Ол эрээри, күннээҕи олохпутугар туттар салапааннарбыт, биирдэ туттуллар иһиттэр, пластиктан оҥоһуктар экологияҕа хоромньулаахтарын туһунан төһө билэбитий?
«Инстаграм» социальнай ситимҥэ элбэх оҕолоох ийэ, блогер Ольга Птицына айылҕаны харыстааһыҥҥа эппиэтинэстээхтик сыһыаннаһарын көрөн олус үөрдүм. Кини бөҕү арааран хомуйар эбит. Ол туһунан маннык кэпсиир:
— Тохсунньу ый саҥатыгар дьиэ кэргэмминээн Таилаҥҥа сынньана сылдьыбыппыт. Биир күн Пхукеттан тэйиччи сытар Семиланскай арыыга сөтүөлүү сырыттахпытына эппэр салапаан кэлэн сыстыбыта. Онно өйдөөн көрбүтүм кытаанах сирдээҕэр улахан иэннээх аан дойду океаныгар биирдэ туттуллар диэн ааттанар пластик иһиттэр, утах бытыылкалара, салапааннар уста сылдьаллар этэ. Маннык буоллаҕына, 10-50-100 сылынан киһи-аймах сынньанар сирэ, сөтүөлүүр да уута суох хаалыыһы диэн хомойо санаабытым. Бу биир салапаан саппыйаны көрүөхпүттэн бөҕү арааран хомуйар туһунан толкуйдаммытым.
Аан дойду үрдүнэн бөҕү көрүҥүнэн арааран мунньуу, суох оҥоруу туһунан кэпсэтиилэр бу кэнники биэс сыл иһигэр күүскэ барар буоллулар. Ол төрүөтүнэн, аныгы үөрэх, билим олус сайдан, айылҕаҕа, тулалыыр эйгэҕэ улахан буортулаах арыйыылары айбыта, ону норуот көҥүл туттарыгар таһаарбыта буолар. Биһиги холобурбутугар полиэтилен саппыйалар, пластмасс, пластик иһиттэр, лаампалар, батареялар.
​Бөҕү арааран мунньар бүччүм санаабын кэргэним тута өйөөбүтэ. Сынньалаҥтан кэлээт дьиэбитигэр баар саппыйалары, пластик иһиттэри суох гынарга күүскэ туруммуппут. Бастатан туран, маҕаһыыҥҥа сылдьарга салапаан саппыйа оннугар өрбөх суумканы тутар буолбутум. Төһө кыалларынан, пластик иһиттээх оҕо аһылыктарын, салапааҥҥа кутуллубут куруппалары, бааҥкалаах утахтары ылбат буола сатыыбыт. Нэдиэлэҕэ биирдэ мунньуллубут бөҕү көрүҥүнэн наардаан атын-атын хоруопкаларга угабын:
— Хортуон, кумаа5ы;
— Пластик 2 (HDPE), 4(LDPE), 5 (PP) маркировкалаахтары;
— Хаппахтары;
— Алюминий бааҥкалары;
— Батареялары.
Аны маннык арааран мунньубут бөхпүтүн ханна туттарабыт?
Бүлүүлүүр суол 3 км ¼ аадырыска баар «Юником» диэн тэрилтэҕэ туттарабыт. Кинилэр этэллэринэн, хаппахтары Москваҕа баар «Добрые крышечки» диэн бырайыакка анаан ыыталлар эбит. Туттуллубут батареялары Челябинскай куоракка баар «Мегаполис» собуот суох оҥорор эбит. Бу икки сиргэ илдьээһин төлөбүрүн «Планета Электро» компания уйунар. Хортуону уонна кумааҕыны «Carton Company» уонна «ЭКО-партнер» компанияларга туттараллар, олор Благовещенскайга баар уларытан оҥорор собуокка илдьэллэр. Пластигы Дьокуускай куоракка тротуар плиткатын оҥорор «Чөл сир» компанияҕа биэрэллэр.
​Биһиги кэргэмминээн ыал улахан оҕолоробут. Чааһынай дьиэлээхпит, ол иһин күн аайы кэриэтэ төрөппүттэрбит, бырааттарбыт, балтыларбыт, кинилэр оҕолоро ыалдьыттаан бараллар. Бэйэбит элбэх оҕолоох ыалга киирсэбит, кырачаан игирэлэрбит биирдэрин сэттэ ый аастылар. Өйдөөн көрдөххө, кырачааннар аһыылларыгар, кинилэри кураанах таҥаска сырытыннарартан тахсар бөхтөрү (пюрелэр бааҥкалара, суок, кефир, иэдьэгэй, йогурт пластик иһиттэрин, памперстар) арааран туппаттар эбит. Ол иһин, бастатан туран, пюрелэри, суораты, оҕо сиир хааһыларын бэйэбит оҥорор, астыыр буолбуппут. Биирдэ кэтиллэр памперс оннугар сууйуллар памперска көспүппүт, аҕыйах күнүнэн ону да тохтоппуппут.
​Бөҕү мунньар солууру өйдөөн көрдөххө, улахан аҥара ас тобоҕо эбит. Дьигинэн, бөх тоҕор баахха быраҕыа эбиппит буолуо да, онно төһө өр сытыйа сытыай. Өр ааҕан-суоттаан баран биир биллэр эко-активистан компостер ылбытым. Кини Саха сиригэр бастакынан «Дьокуускайга бөҕү арааран хомуйуу» диэн түмсүү тэрийбитэ. Бөҕү хомуйан, арааран туттарар дьон ол түмсүүгэ бааллар, кинилэр араас лекциялары кэпсииллэр, атын дьоҥҥо холобур буолаллар. Компостер дьоҕус, тыаһа суох тэрил. Күннээҕи ас тобоҕун куурдар-хатарар уонна бороһуок оҥорор. Ол бороһуогунан (компоһунан) оҕуруотум буорун тупсарыам, уоҕурдуу курдук туттуом.
​Бөҕү көрүҥүнэн арааран туттарарга бастаан утаа элбэх бириэмэ барыа дии саныыгын, онтон оҕолорум, сиэннэрим төрөөбүт дойдуларыгар чэбдик салгынынан тыыныахтара, ыраас ууга сөтүөлүөхтэрэ диэн санааттан үөрэ-көтө дьарыктанаҕын. Оҕолорум төрөппүттэрин холобурдарынан айылҕаҕа харыстабыллаахтык сыһыаннаһыахтара диэн эрэнэбин. Хас биирдии киһи, ыал кыра-кыралаан маннык дьаһаналлара буоллар олус ыраас, кэрэ көстүүлээх дойдуга олоруо этибит.

Хас биирдиибит тулалыыр эйгэҕэ маннык эппиэтинэстээхтик сыһыаннастаҕына үчүгэй да буолуо этэ! Кэнэҕэски ыччаппыт туһугар айылҕаны харыстыах, күннээҕинэн эрэ олорумуох, олорор мутукпутун кэрдимиэх!

Анна Павлова-Тарабукина

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *