Бу интэриэһинэй: Саахымакка сеанс туһунан

Саахыматы пропагандалыырга, дьон сынньалаҥын көхтөөхтүк атаарыыга сеанс олус улахан суолталаах. Сеансер элбэх киһини утары соҕотоҕун киирсэр кыахтааҕынан, саахымат спорт атын көрүҥнэриттэн уратытынан буолар.

Сеансы гроссмейстер, эбэтэр маастар эрэ буолбакка, 1, 2, 3 разрядтаахтар даҕаны биэриэхтэрин сөп. Утары оонньооччулар сеансертан икки разряд намыһах буолуохтаахтар. Элбэх киһини кытта оонньооһун көхтөөх, эппиэттээх уонна сүрдээх сылаалаах, ыарахан. Ол иһин 20 дуоскаҕа күрэхтэһэр сөптөөҕүнэн ааҕыллар.

Ол эрээри, дойду тас өртүгэр олус элбэх дуоскаҕа сеансы биэрии түбэлтэлэрэ бааллар. Өр кэмҥэ диэри Чехословакия гроссмейстера Властимил Горт 550 партияны тэҥҥэ оонньооһуна – үрдүк көрдөрүүнэн биллэрэ.

1979 сыл сайыныгар Люцерн куоракка уолаттарга аан дойду экс-чемпиона швейцарец Вернер Хуг дуоскатын ахсаанынан уонна ситиһиитинэн В.Горт көрдөрүүтүн аһарбыта – 560 дуоскаҕа оонньоон, 385-тэ хоппута, 126-та тэҥнэспитэ, 49-та хотторбута. Бу сеанс кыра тохтобуллаах, сууккаттан ордук барбыта. Вернер Хуг сеанс бүтүүтүн диэки үгүс партияларга олох хотон иһэн тэҥнэһэргэ көрдөспүт, үс төгүл ферзэни хоруолу кытары бутуйбут, слону пешкаттан араарбат буолбут. Барыта 24 тыһыынчаттан тахса хаамыы оҥорбутугар, уҥа илиитэ улук буолан нүөлүйэн ыарыыта сүрдэммит, хараҕа хараҥаран ылаталаабыт.

Саахымат биллиилээх теоретига Зигберт Тарраш: “Ханнык баҕарар партия, дьиҥинэн ыллахха, көрбөккө оонньонуллар. Хайа баҕарар 5-6 хаамыылаах комбинация өйгө суоттаныллар. Дуоска уонна фигуралар суоттууру мэһэйдииллэр”, — диэн суруйан турар.

Араас кэм улуу саахыматчыттара көрбөккө олорон оонньооһуҥҥа боруобаланан тураллар. Ааспыт үйэҕэ Гарри Пильсберн 20-чэ дуоскаҕа оонньоон – барыларыттан чорбойбут. Тоҕус саастаах Александр Алехин кини биир итинник сеансын көрөн, олус сөхпүт. Кэлин 1932 сыллаахха Алехин Чикаго куоракка (АХШ) 32 партияны көрбөккө оонньообут. Ити ситиһии уһаабатах. 1937 сыллаахха поляк Ежи Колтановскай 34 партияны оонньообута. Оттон 1960 сыллаахха кини М.Найдорфтыын уонна да атын маастардары кытта көрдөрүүтүн 56 партияҕа тиэрдибит.

Утары оонньууга 38 саастаах норуоттар икки ардыларынааҕы маастар Ханс Бем 560 партияттан 509-гар хотон 90,9 бырыһыаннанан сөҕүмэр көрдөрүүлэммит. Сеанс 25  чааһынан бүппүт. Сеансер хас 50 мүнүүтэ ахсын массажтанан испит. Бу кэмҥэ биэс киилэ ыйааһынын сүтэрбит, остуоллары кэрийэ 30 километры хаампыт. “Баҕа санаам хайдах эрэ ороммор тиийэн утуйдарбын, аны маннык сеанска соруммаппын”, — диэн билиммит. Кини бу сеанса бэйэтин аатын Гиннес рекордун кинигэтигэр үйэтитэ сатааһын буолбатаҕын, сүрүн соруга – саахыматы киэҥ маассаҕа тарҕатыы буоларын быһааран эппит.

Алексей НИКОЛАЕВ.

“Дьулурҕан”, 2001 сыл атырдьах ыйын 31 күнэ.     

Хаартыскаҕа: Аан дойду чемпиона Михаил Ботвинник Прагаҕа, 1956 сыл олунньу 7 күнүгэр сеанса (ССТА).

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *