Буучугурас уонна Бычырдаан хапсыһыыларын көрбүт дьоллоохпун

1937 сыллаахха Үөһээ Бүлүүгэ тастыҥ убайбар Петров Михаил Васильевичка олорон, сэттис кылааска үөрэммитим. Саас, кулун тутар эргэтигэр, Саха АССР 15 сылын туолуутугар анаммыт Бүлүү – Үөһээ Бүлүү – Ньурба маршрутунан 40 кыттааччылаах хайыһар айана оҥоһуллубута. Ол кэнниттэн Үөһээ Бүлүү Куорамыкытыгар хапсаҕайга күрэхтэһии ыытыллыбыта. Түһүлгэҕэ уонча бөҕөс кыттыбыта. Мин өйдүүрбүнэн – Степанов В.И. (Буучугурас), Докторов Н.К. (Бычырдаан), Васильев А.П. (Мордьонноохоп), Николаев Г.Т. (төрдө Ньурба, кэлин Горнай лесхоз дириэктэринэн үлэлээбитэ) бааллара.

 

Уһун тустуу кэнниттэн, түмүккэ Буучугурастаах Бычырдаан утарыта тахсаллар. Онно көрдөххө, Буучугурас намыһах уҥуохтаах, суон моойдоох, халыҥ кэтит түөстээх, сырдык дьүһүннээх этэ. Модьу-таҕа харылара, тараһатын быччыҥнара түөрт кырыылааҕын көрөн, “күүстээх дьон итинник буоллахтара” диэн сөҕө санаабытым. Хааман-сиимэн лиһирдэтэлээн, дьону-сэргэни кытары бэрт эйэҕэстик кэпсэтэрэ.

Дьэ, иккиэн да толуу көрүҥнээх дьон, оргууй хааман киирэн, илии тутуһаллар. Хамаанда бэриллэрин кытары көҕүстэрэ бөгдөһөн, быччыҥнара бөлтөһөн, тарбах тарбахтарыттан, суон моойдоруттан ылсан барбыттара. Хаста да куустуһан көрө-көрө, хайалара да дьиэк биэрбэккэ, арахсыбыттара. Итинник бэрт уһуннук сылдьыы кэннэ, Буучугурас Бычырдаан атаҕар түспүтэ. Инньэ гынаат, өрө көтөҕүөх курдук буолан истэҕинэ, Бычырдаан хайдах эрэ халбарыйан, иккиэн илиилэринэн түспүттэрэ. Быһаарааччылар сири урут Буучугурас таарыйда диэтилэр.

Дьэ доҕоор, улахан уһун мөккүөр таҕыста. Көрөөччүлэр икки аҥы хайдыһан, ким да иннэ быһаарыллыбат айдаана буолла. Оҕолор саамай инники олорон көрбүппүт да, охтоллоругар буор бурҕас гынан, ким урутаабытын чуолкай быһаарбатахпыт. Мөккүөр түмүгэр, түһүлгэни тэрийээччилэр иккиһин тусталларыгар этии киллэрбиттэрин, бөҕөстөр ылымматахтара. Онон кыайыы Бычырдааҥҥа бэриллибитэ. Бөҕөстөр бэрт эйэлээх баҕайытык күлэ-күлэ куустуһан баран, илиилэрин биэрсибиттэрэ. Мөккүөр да кэмигэр күүстээх дьон холкулара, дьоҥҥо, көрөөччүгэ сыһыаннара сымнаҕаһа – көрүөххэ үчүгэйэ бэрдэ. Хапсаҕайдаһалларыгар бэйэ-бэйэлэриттэн бэркэ сэрэнсэр курдук этилэр. Дьон: “иккиэн да тэҥ күүстээхтэр, Буучугурас ордук сымса”, — диэн кэпсэтэллэрин истэрим.

Оттон үһүстээбит Васильев А.П. (Мордьонноохоп) ордук оҕо киһи салла көрөр, мордьойбут дьүһүннээх, модьу таһаалаах, хара бараан киһи этэ.

Ити киэһэ дэриэбинэ анныгар сытар өрүс кытылыгар ат сүүрдүүтэ буолбута. Онно бастакы миэстэни өрүс уҥуоргу маҥан ат ылбыта. Мин Доҕойуусап диэн киһи атын сүүрдэн, иккис миэстэ буолбутум. Киһим ата сүүрбүт бирииһиттэн биэс солкуобайы биэрбитэ, онно бэйэбин саха тэҥэ суох курдук санаммытым.

Ити сыл бэс ыйыгар Үөһээ Бүлүүгэ үбүлүөйдээх ыһыах ыһыллыбыта. Онно Буучугурастаах Бычырдаан эмиэ хапсаҕайдаһан тэҥнэспиттэр диэн сураҕы истибитим. Аны Бүлүү бөлөх улуустарын холбоһуктаах, үбүлүөйдээх ыһыахтарыгар көрсөн эмиэ хотуспатахтар. Манна хамыыһыйа сүбэлэһэн баран, Буучугураһы (Степанов А.И.) Дьокуускай куорат үбүлүөйдээх ыһыаҕар ыыппыт. Онно кини аҕыс киһини охторон, чемпион үрдүк аатын ылбыт этэ. Ити саҕана ыйааһынынан арахсыы суоҕа.

Бу ахтыы 79 саастаах, Бүлүү Чинэкэтиттэн төрүттээх, Саха АССР үтүөлээх учуутала, тыыл бэтэрээнэ, Горнай улууһун бочуоттаах гражданина, пенсионер Васильев Иннокентий Митрофанович кэпсээниттэн сурулунна.

Степанов Василий Иннокентьевич – Буучугурас 1908 сыллаахха Үөһээ Бүлүү улууһун Сис Мэйигэр, Түүкээн үрдүгэр турар Садын элгээнигэр төрөөбүт. 1941 сыллаахха бастакы хомуурга түбэһэн, Аҕа дойду Улуу сэриигэ ыҥырыллан барбыт. Воронеж куорат аттынааҕы кыргыһыыга ыараханнык бааһырбыт уонна итинтэн кыайан өрүттүбэккэ, 1942 сыллаахха, 34 саастааҕар, Иркутскай байыаннай госпиталыгар өлбүт. Уҥуоҕа ханна кистэммитэ биллибэт.

Юрий СЕМЕНОВ. Горнай.

(“Дьулурҕан” хаһыат 2000 сыл балаҕан ыйын 1 күнүнээҕи нүөмэрэ).  

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *