ЦЕЗАРЬ  УОННА  ДРУЖОК

Билэбит, ардыгар кырдьыы суос-соҕотоҕун кэлээччи. Цезарь император буолбатах. Боростуой дьиэ харабыла ыт аата. Кинини да күн-дьыл тумарык тумана тумнубат, олох эрэдэһинэ эмиэ эргитэр, күөгэйбит күннэрин кэм-кэрдии күрүлгэнэ сууйар. Хата, киниэхэ хаһыҥынан хаарыйар кырдьыы соҕотоҕун кэлбэккэ, муудараһы аргыстаммыта хайҕаныан эрэ сөп. Онон болоорхой күннэри араас өҥүнэн кырааскалаан кини олороругар интэриэһинэй.

Кини хайдах бу курдук ааттааҕын эр сэниэтэ эстиэр диэри таайа сатаан баран аккаастаабыта. Арай бэйэтигэр дылы көмүс күһүнүгэр үктэммит хаһаайына билигин төһө да аһыы ууну амсайдар, оҥой-соҥой көрбүт оҕо сааһыгар былыргы үйэлэр историяларыгар абылата сылдьыбыт быһыылаах диэн сабаҕалыыр. Онуоха эбии кини «Цезарь, пошли» дииригэр, ол дьикти саас ахтылҕана ыт кулгааҕар чуолкайдык иһиллэргэ, оттон тылыгар ааспат амтана биллэргэ дылы. Цезарь иэгэйэр икки атахтаахтарга аат хайдах дьайарын хантан билиэҕэй. Оттон тула сылдьар ыттар ортолоругар кини курдук ыҥырыллар соҕотоҕун билэн баран, мэник-тэник сааһыттан солуута суох буолбат туһугар өйдөөх-оттомноох суолу тутуспута. Төһө да элбэх квартиралаах дьиэҕэ ордууланнар, кэлбиккэ-барбыкка олус эккэлээбэтинэн, ардыгар кыыһыран аһыытын көрдөрбөтүнэн, хаһаайына эрэ уурар аһылыгын аһыырынан кэпсээҥҥэ киирбитин ким киниэхэ ыраас мууска ууран биэриэҕэй. Атын ыттартан кини өссө биир уратылааҕа: элбэх доҕор-атас оннугар биир-икки эрэллээх тэбис-тэҥҥэ сылдьыһааччы наада диэни өрө тутара. Ол да курдук олоҕун олорон испитэ, ону баара бастыҥ доҕоро хаһаайыннарын кытта атын сиргэ көһөн соҕотоҕун сорсуйбута быданнаабыта. Атына буоллар, сүүрэн-көтөн аргыстаммыта ыраатыахтааҕа.

Биир үтүө күн чуҥкуйан сыттаҕына чыпчылҕан да түгэҥҥэ кырдьыы кырыата, соҕотох хаалыы самнарар силлиэтэ таарыйыа суохтаах диэн санаа киирэн баран, туох да иһин тахсыбакка тоһоҕолонон сордоото. Тэҥҥэ мэниктээн ылар, куорат иһигэр сүүрэр-көтөр, чугастааҕы тыаҕа тахсыһан тугу эмит сонордоспута буолар доҕор дьиҥ-чахчы наада буолсу диэн булгуруйбат толкуйу толороппута. Дружок диэн ааттаах ыты аһатарбын мэлдьи көрөр буолан санаата: «Бэйи эрэ, миэхэ дылы мээнэ онтон-мантан тиҥсирийэн ас көрдөөн булунар идэтэ суох эбит, арааһа, дьоһун кыыл быһыылаах. Өссө кэтэһэн көрөн баран билсистэххэ сөп буолсу». Хас да күн Дружок аһыыр бириэмэтигэр кэлэн ыраахтан манаата, хаһаайына суох ыт киниттэн куттанан бар дуона үссэнээт сүр түргэнник халты хаамта. Култууралаах Цезарь тобоҕу кэлэн сиэбэтэ, төттөрүтүн бэйэтэ атах биллэрэн ынарааҥыга ситэри аһыырыгар көҥүл биэрдэ. Сити курдук хас да күн хатыланна. Арай биирдэ көрбүтүм – Дружоктаах Цезарь миискэттэн уочаратынан аһыыллар. Кэмниэ-кэнэҕэс сыстыһан хаалбыт игирэлэр курдук арахсыспат бэйэлээх буолтар, куоракка дьаарбайаллар, сүүрэн-көтөн күн уһунун билбэттэр. Оттон Цезарь мэктиэтигэр эдэригэр түһэн кытыгыраһынан тэҥнээҕэ суох буолбут уонна Дружоктуун бииргэ уйаламмыттар.

Ахсынньы бүтүүтүгэр ыттарга уурбут аһым мэҥ да саҕа көҕүрээбэт буолла. Санаабар, доҕордуулар күүлэйгэ кыттыспыттар эбэтэр кый ыраах айаҥҥа барбыттар диибин. Кэтэһэ сатаан баран, дьолго, Цезарь хаһаайынын көрүстүм, токкоолостум уонна мах бардым. Онтум баара, олорор дьиэлэрин таһыгар Дружок массыынаҕа киирэн биэрэн өлбүт, ол иһин Цезарь кини өлүгүттэн арахпакка хас да күн аһыырын-утуйарын умнубут. Тоҕо ханна эрэ илдьэн харайбаккыт диэбиппэр, киһим: «Ытым ыйылыыра бэрт, аһыйар быһыыта буолуо», – диэтэ. Өссө тиийэн бэйэҥ да көрөн итэҕэйээр диэннээх буолла. Бардым. Сытар Дружок аттыгар Цезарь олорор, аам-даам тымныыга кырыа буолара чугаһаабыт. Кэпсэтэ сатаатым ончу кыһаллыбата, хараҕын уота мөлтөҕүттэн куйахам күүрэн ылла. Арай хараҕыттан аахпытым Цезарь маннык диир эбит: «Мантан инньэ доҕор-атас көрдөөбөккө дьиэм таһыттан араҕыам суоҕа, хаһаайыммын кытта чугас эргин хаамсан тилэҕим тириитэ син тэнийиэҕэ. Кырдьан хаалан Дружокпун өйдөппөккө сүтэрдим, буруй миэхэ». Соторунан дьиэлээх киһи Дружогу харайбыта, Цезарь кутурҕанын аһара быһыытыйан миэхэ кэлэн барар буолта, арай урукку сүүрүү-көтүү суох, кутуруга сири сыллыы сылдьар.

Кулун тутар бүтүүтэ көртүм кини биир ыттыын мин аһылыкпын аһыы тураллар. Бэрт кылгас кэм иһигэр арахсыспат атастыы буолбуттар, күнтэн ордорбокко сырыы бөҕөнү сылдьаллар. Кэлээри сылдьан Цезардыын быраһаайдастым, кини бу курдук саҥалаах буолла: «Алҕаска саҥарбыппын өйдөөн эмиэ доҕордоннум, үчүгэйэ бэрт. Дьиҥэр, эһигини уонна биһигини айааччылар уйуохтаах сүгэһэри сүктэрэллэр эбит, онон ааспыт ааһыахтаах».

 

Афанасий ИВАНОВ.

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *