«Далбар Хотун» сурунаал тэриллибитэ 25 сылыгар

Дьоһуннаах суолу-ииһи солонно

Ханнык баҕарар нация дьахтарын аатын-суолун үрдэттэҕинэ кэхтибэт киэҥ кэскиллэнэр. Бу 25 сыл устатыгар “Далбар Хотун» сурунаал дьиҥ-чахчы дьоһуннаах суолу-ииһи солонон иһэрин өйүм үрдүү, сүрэҕим үөрэ көрөбүн.

Сир дойду, алаас, сайылык аайытын далбар хотуттар олохторун-дьаһахтарын ньиргиччи тутан олороллоро ити курдук этэрбэр төрүөтүнэн буолар.

Саха омук дьахтарын бастакы сурунаалын аатын булууга кыттыгастаахпыттан норуоппар туһалаабыт, кини аатын-суолун үрдэтиспит курдук сананабын. «…Хата, бу Сэмэммит өйө тырымнаан, сурунаалбытыгар бэртээхэй ааты булбуппут…» диэн саха норуодунай поэта Наталья Харлампьева эппитэ.

«Далбар Хотун» сурунаал ааҕааччыларын кэлэн иһэр үбүлүөйдээх түгэнинэн эҕэрдэлиибин уонна «Бэлиэтээһиннэр» диэн тэтэрээппэр суруйууларбын билиһиннэрэбин.

Үөрэҕинэн, өйүнэн

Үтүө, кэрэ санаатынан,

Өбүгэбит үгэһин тириэрэн,

Өйү кыымнаан, санааны кынаттаан…

«Далбар Хотун» сурунаал

Дьоһуннаах соругу толордо.

Саха дьахтарын албана

Сир-дойду бары уһугар билиннэ!

Таҥара, норуотум дьолугар

Тырымнаппыт эбиккин өйбүн—

Олохпут бүгүҥҥү соргутугар

Олус бэрт ааты төрөппүккүн!

Кыттыгастаах курдукпун

Күүрээннээх бу олоххо!

Саҥа үйэбит оҥкулун

Олугун охсор –«Далбар Хотуҥҥа!»

Дьоһуннаах ааты булбуппун,

Дьиҥэр,онон дьоллоохпун—

Сахам дьахтарын үрдэтистим,

Сайдыыга—үүнүүгэ тигистим!

«Далбар Хотун» сурунаал — бу саха дьахтарын модун куолаһын куолакала. Санаан да көрдөххө, бүгүҥҥү олохпут бары эриирэ-мускуура дьахтар киһи дьарамай санныгар сүктэриллэр.

Быһатын эттэххэ, олохпут-дьаһахпыт общественнай эйгэтин норуоппут инники күөнүгэр сылдьар дьахтар киһи тэрийэр, кини эрэ барытын сатаан силбиир, кэхтибэт кэскиллиир, көҕүлүүр, өрүһүйэр, быстыбат уйгулуур эбээт!

Биһиги өрүүтүн Дьахтар Киһиэхэ махталлаах буолуохтаахпыт.

Хоһоонноох тэтэрээттэн…

Ийэм мөһөөччүгэ

Илии иһигэр эргийэр

Ийэм тикпит мөһөөччүгэ,

Бүгүн даҕаны туһалыыр

Барыбытын өрүһүйэ.

Тиэтэл-саарал түгэҥҥэ

Тилигирэһэ түстэрбит эрэ,

Ийэм тикпит мөһөөччүгэ

Баар ээ, наада буола түһэрэ.

Күүтэн турар буолар—

Кыһалҕаны үмүрүтэр,

Аналын ыпсарар туһугар—

Ийэм тикпит мөһөөччүгэ!

Ийэм тикпит мөһөөччүгүн

Илдьэбин айаҥҥа күнүс-түүн,

Оччоҕуна нус-хас буолабын,

Өйөбүллээх курдук сананабын.

Уйгулаах, сып-сылаас тыыннаах,

Ураты истээх, уйуктаах—

Ийэм тикпит мөһөөччүгэ,

Ийэм майгытын кэрэһитэ!

2018 с.

Саха чэйдээһинэ

Саха киһитэ сарсыардааҥы, күнүскү уонна киэһээҥҥи чэйдээһиннэргэ былыр-былыргыттан улахан суолтаны биэрэр. Ол кини олоҕу көрүүтүн философиятын, күннээҕи түбүгүн-садьыгын, саргылаах санаатын кытары сибээстээх.

«Доҕоор, күнүскү чэйгин испитиҥ дуо?» эбэтэр: «Киэһээҥҥи чэйгэ көрсөн ирэ-хоро кэпсэтиэхпит, сөп дуо?» диэҕэ эйэ-дэмнээхтик.

Сарсыардааҥҥы, күнүскү уонна киэһээҥҥи чэйи иһии саханы саҥа оҥорбута диэн өйдөбүлтэн таһааран «Сарсыардааҥҥы чэй», «Күнүскү чэй» , «Киэһээҥҥи чэй» диэн хоһооннорбун суруйбут төрүөтүм итиниэхэ сытар.

Сарсыардааҥы чэй

Сарсыардааҥы чэй—уратылаах чэй.

Сааһылыыр, өйгүн-төйгүн булларар.

Сарсыардааҥҥы чэй—уратылаах чэй

Саҥа күн аанын кини аһар.

Баҕардар, ол киирсиилээх да буоллун,

Баҕардар, ол үөрүүлээх да буоллун,

Баҕардар, ол самныылаах да буоллун,

Баҕардар, ол өрөгөйдөөх да буоллун.

Сарсыардааҥҥы чэй—уратылаах чэй.

Сүрэххэ-быарга чугас турар.

Сарсыардааҥҥы чэй—алыптаах чэй.

Соргулаах. Өйгүн-санааҕын салайар.

13. 01. 2015.
Күнүскү чэй

Күнүскү чэй—күн ортото.

Күүһү, өйү-санааны түмэр.

Күнүскү чэй—күн тосхоло,

Күүрдэр, үөрдэр-көтүтэр.

Күнүскү чэй— тиэтэллээх,

Күнү куоттарбат соруктаах.

Күнүскү чэй— тэтимнээх,

Кэлэр күнү ыпсарыахтаах.

Күнүскү чэй— суолтата улахан,

Күнүскү чэй—күүтүүлээх омурҕан,

Тыын биэрэр, санаа салгыыр,

Тугу барытын тулааһынныыр.

Киэһээҥҥи чэй

Киэһээҥҥи чэй наҕыл-холку,

Киэҥ киэлилээх эйгэлээх.

Киэһээҥҥи чэй наҕыл-холку

Кэрэхсэтэ түмэр эйгэлээх.

Түптэ буруота, санаа ситимэ

Табыллан даҕаны дьүөрэлэһэр.

Сэһэн-сэппэн тимэҕэ сөллө

Сүрэҕи абылыы сиэрэ ситэр.

Киэһээҥҥи чэй наҕыл-холку,

Кэрэ санаа буолан иҥэр.

Киэһээҥҥи чэй наҕыл-холку

Илинэн-эйэнэн илгийэр.

27. 02. 2015 с.

Сэмэн Тумат, саха норуодунай суруйааччыта.

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *