Дьарҕаалаах ытык бэтэрээнэ Кыайыы күнүгэр үбүлүөйүн көрсөр

Дьарҕаалаахха уоттаах сэрии тыылын бэтэрээнэ биир ытык кырдьаҕас Никитина Акулина Егоровна баар. Кини Улуу Кыайыы 75 сылын бэлиэтиир ыам ыйын 9 күнүгэр 85 сааһын туолар. Кыракый сааһыгар сылдьан сэрии ыар олоҕун этинэн – хаанынан билбит кырдьаҕас буолар. Кыра оҕо диэн күнү күннээн оонньоппот дьыллара этэ.


“Аччыктааһын, бэйэҥ сүөһүҥ да этин сиэбэккин, үүтүн да испэккин, бултаабыт да эккин сиэбэккин, тириитин да таҥныбаккын. Кытаанах хонтуруол, кэтэбил этэ. Кыра сылдьан балтыларбын оҕолуурум, имии имитиһэрим, тымтык тутарым. Күнү быһа оҕо көрөр ыарахан буолааччы”, – диэн ытык киһибит кэпсиир.
Эдэр сааһыттан ыанньыксыттаан, үлэтэ хайҕанан, сыаналанан коммунист буолбута. Олоххо көхтөөх көрүүлээх, бары ыытыллар үлэлэргэ, тэрээһиннэргэ кыттара. ВДНХ быыстапкатыгар иккитэ ыҥырыллыбыта.
Социалистическай куоталаһыы хас да төгүллээх кыайыылааҕа, ударник ыанньыксыт буоларын элбэх грамоталара, махтал суруктара, сыаналаах бириис ылбыта, бочуот кинигэтигэр киирбитэ туоһулууллар. Элбэх оҕо ийэтэ, кинилэр бары үлэһит бэртэрэ. Акулина Егоровна билигин да ырыа бөҕөтүн билэр. Араас частушкалары тылларын умнубатын сөҕөбүт. Манна ыытыллар тэрээһиннэргэ куруутун кыттар билигин да коммунистыы санаатын ыһыктыбат. Билигин да кыыһынаан, күтүөтүнээн тыс имитэн дьоҥҥо бэртээхэй унтуу, этэрбэс тигэр. Киниэхэ дьон махтала муҥура суох.
Олунньу ыйга алын кылаас оҕолоро учууталларынаан Нина Степановна, Тамара Владимировна, Айталина Аркадьевна, Наталья Петровна буолан тыыл бэтэрээнигэр ырыа, хоһоон кэһиилээх кэлэн кини кэпсээнин сэргээн иһиттилэр. Өссө кэһиилэрин туттаран А.Е.Никитинаны үөртүлэр.
Киниэхэ өссө да уһуннук дьоллоохтук олороругар баҕа санааларын тиэртилэр. Бэтэрээн үөрэн оҕолорго, учууталларга куруук күннээх, эйэлээх олоҕу, доруобуйаны, дьоллоох олоҕу, үөрэххэ үрдүк ситиһиилэри баҕара хаалла.

Ааптар: Марта Горохова.

***

Мантан аллараа Акулина Егоровна Никитина, «Бочуот знага» уордьан кавалера, «В.И. Ленин 100 сааһынан «Килбиэннээх үлэтин иһин», Ийэ буолуу I,II,III истиэпэннээх мэтээллэрдээх, «Гражданскай килбиэнин иһин» бэлиэлээх, Эбээн-Бытантай улууһун Бочуоттаах олохтооҕо ахтыытын ааҕыҥ:


Мин, Никитина Акулина Егоровна, 1935 сыллаахха, ыам ыйын 9 күнүгэр Үөһээ-Бытантай нэһилиэгэр Саккырыыр оройуонугар колхуостаах дьиэ кэргэҥҥэ төрөөбүтүм.
1942 сыллаахха Саккырыыр оскуолатыгар үөрэнэ киирбитим. Аҕа дойду сэриитин ол сылыгар эмискэ куор, цинга диэн ыарыылар тураннар, биһиги нэһилиэк оҕолоро үксүлэрэ өлбүттэрэ. Мин кэргэним Егор Михайлович Сотрудников, икки кыра бырааттара Һилип уонна Бачыкы эмиэ өлөөхтөөбүттэрэ. Мин эмиэ, ол цинга диэн ыарыыга ыалдьан өлөөрү сыттахпына, ийэм кулун тутар ый саҥатыгар, сыарҕалаах табанан Саккырыырга тиийэн, дойдубар тиэйэн аҕалбыта уонна болбукта уутун иһэрдэн үтүөрдүбүтэ. Хата онон тыыннаах хаалбытым. Ол бааһым чэрдэрэ атахпар билигин да бааллар.
Ийэм, Никитина Мария Кирилловна, сэрии сылларыгар колхуоска кадровай булчут этэ. Сайынын от үлэтигэр үлэлиирэ. Онно биһигини, сэттэ, аҕыс саастаах оҕолору, эмиэ үлэлэтэллэрэ, от мустараллара, оҕус сиэтэрбит. Ол кэмнэргэ алтынньы ыйга диэри оттооччубут. Атахтарым тоҥоннор, оҕус сааҕыгар үктээн атахтарбын ириэрээччибин, ол сылаас да буолара, оҕус сааҕа.
Сэрии саҕана нуорма ас улахан киһиэхэ 3 киилэ бурдук, үлэлиир оҕоҕо 2 киилэ бурдук, ону таһынан сэпэрээтэрдэммит үүтү нуорманан биэрээччилэр. Итилэри хааһы оҥостон сиэччибит. Кыһын ийэм бултуу таҕыстаҕына, ийэбинээн тыаҕа барсааччыбын. Ийэм бултуурун таһынан сэриигэ сылдьар саллааттарга ичигэс таҥас тигэрэ, куобах үтүлүк, таба баттаҕынан саппыкы таһынан кэтэр холуоһа тигээччи. Оччолорго чүмэчи диэн суоҕа, ол иһин киэһэ халлаан хараҥардаҕына, тимир оһох аанын аһан, ол уот сырдыгар ийэбинээн иистэнэрбит. Ийэм миигин онно көмөлөһүннэрэн иистэнэргэ үөрэппитэ. Сэрии сылларыгар аччыктаан иэдэйэ сыспыппыт. Ийэм бултаабыт тииҥнэрин сиэн, күөлгэ балыктаан тыыннаах хаалбыппыт. Сэрии сылларыгар аччыктааһын диэни билэн, олоҕум устатын тухары наар аспытын эрдэттэн хаһаанар буолбутум.
Сэрии кэмнэригэр олус ыарахан олох этэ. Биһиги нэһилиэккэ, оҕолоро аччыктаан өлөөрү гыммыттарыгар хас да ыал аҕалара чааһынай, бэйэлэрин ынахтарын, сылгыларын сиэн, хаайыыга баран төннүбэтэхтэрэ. Бэйэҥ сүөһүгүн ыалдьан, эбэтэр оһоллонон өлөрө чугаһаабыт диэн бэтэринээртэн ыспыраапкалаах буоллаххына эрэ идэһэлэнэрин көҥүллэнэрэ. Хата ол кэмҥэ, аһыныгас сүрэхтээх эдэр бэтэринээр Бочкарев Миитэрэй диэн уол кэлэн, дьоҥҥо оннук ыспыраапка биэрэн, элбэх киһини өлүүттэн быыһаан дьон махталын ылбыта.
Ону таһынан байыаннай нолуогу кыайан төлөөбөтөхтөрү, эт туттарбатахтары эмиэ хаайыыга ыыталлара. Ол саҕана, нолуогу ый аайы харчынан 150 солкуобайы төлүөхтээххин уонна сыл аайы «поставка» диэн эт нолуогун биирдии сүөһүнү биэриэхтээххин. Сокуон оннук кытаанах этэ. Мин эбэм, Прасковья Васильевна Никитина, табалардаах буолан, ону нолуокка биэрэн ити алдьархайтан быыһаммыппыт.
Биһиги нэһилиэктэн элбэх киһи үлэ фронугар Ааллаах Үүҥҥэ, Кэбээйигэ барбыттара. Онтон сорохтор эргиллибэтэхтэрэ. Дьэ ол иһин, сэрии сылларын санаатахпына, билигин да хараҕым уута түһэр. Дьэ ыарахан кэмнэр этилэр.
Кыайыы күнүн 1945 сыллаахха истэн, ол үөрүүтүн, киһи тылынан кыайан эппэт. Ол күнү билигин да туохтааҕар да ордуктук саныыбын. Мин билигин бу ахтыы суруйа олорон, баҕарыам этэ, бу күн сиригэр хаһан да сэрии алдьархайа буолбатын диэн.
Сэрии кэнниттэн олох үлдьү көммөтөҕө, колхуоска улахан дьоннуун оҕолор күүскэ үлэлиирбит. Син биир ас-таҥас тиийбэт түгэннэрэ баар этилэр. Колхуос ыйга 50 солкуобай хамнас биэрэрэ, ону таһынан хамнас суотугар эти, үүтү нуормалаан биэрэллэрэ.
Мин 15 сааспыттан колхуоска туруу үлэһит буолбутум. Барыта 30-н тахса сыл колхуос, сопхуос ыанньыксытынан үлэлээбитим. Билигин үлэ, тыыл ветеранабын, улуус Бочуоттаах олохтооҕунабын. Бу сылга ыам ыйын 9 күнүгэр 85 сааспын туолабын.
Быйыл кыһын биһиги нэһилиэкпитигэр Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Дархана Айсен Николаев кэлэн ыалдьыттаан, биһигини кытта көрсөн, миэхэ тыыл уонна үлэ ветерана буоларбын бочуоттаан, Улуу Кыайыы 75 сылынан сибээстээн эҕэрдэлээн, доруобуйаны, уһун үйэни баҕаран, сахабыт маанылаах иһитин улахан чороону бэлэх туттарбытын үөрэн, долгуйан туран ахтабын.


Төһө да сааһым ырааттар, дойдубут, Сахабыт сирин политическай уонна уопсастыбаннай олоҕун хаамыытын кэтээн көрөбүн. Биһиги өрөспүүблүкэбит күннэтэ үүнэ – сайдан иһэриттэн ис сүрэхпиттэн үөрэбин.
Үлэм-хамнаһым быыһыгар алта оҕону төрөтөн, иитэн, улаатыннаран, үөрэттэрэн олох суолугар үктэннэрбитим. Оҕолорум бары ыал буолан олороллор. Билигин 15 сиэннээхпин, 27 хос сиэннээхпин. Билиҥҥээҥҥэ диэри оҕолорбор, сиэннэрбэр, хос сиэннэрбэр этэрбэс, унтуу тигэ олоробун. Оҕолорум, дьонум – сэргэм бука бары доруобайдык, дьоллоохтук олордуннар диэн алгыспын тиэрдэбин!

«Бытантай уоттара»

Комментарии закрыты.