Дьоҕурдаах салайааччы, дьиҥнээх доҕор, спортсмен, байанайдаах булчут

Бу күннэргэ Россия, Саха Республикатын доруобуйа харыстабылын туйгуна, Саха Республикатын үтүөлээх бырааһа, мас тардыһыытыгар Саха АССР спордун маастара, спорт национальнай көрүҥнэрин бочуоттаах бэтэрээнэ,  өр сылларга доруобуйа эйгэтин улахан тэрилтэлэрин салайааччытынан үлэлээбит, киэҥ аймах тумус туттар киһитэ, дьиэ кэргэн тапталлаах аҕата, эһэтэ П.Д.Каратаев орто туруу дойдуга кэлбит төгүрүк сааһын бэлиэтээтэ. Петр Дмитриевич салайар, тэрийэр  үлэҕэ дьоҕурдаах, талааннаах  буолан,  медицина национальнай киинин кылаабынай бырааһын солбуйааччынан, 20-чэ сыл  республиканскай балыыһа,  онкологическай диспансер кылаабынай бырааһынан үлэлээн, билигин бочуоттаах сынньалаҥҥа олорор. Кини салайааччы быһыытынан үлэлиир кэмигэр улахан болҕомтотун кадр боппуруоһугар, материальнай-техническэй база бөҕөргүүрүгэр, тупсарыгар, ыарыһахтар көрдөрүнэр, эмтэнэр усулуобуйаларын олус бэркэ тэрийэн, өрөмүөҥҥэ, тутууга харчы туруорсан булан-талан,  былааннаахтык үлэлээн, мындыр көрүүлэрин олоххо киллэрэн, киһи быһыытынан дьон  кыһалҕатын өйдүүрүнэн ытыктабылы, убаастабылы ылар.

Үбүлүөй дьоро киэһэтигэр кинини кытта араас кэмҥэ алтыһан кэлбит чугас дьоно, доҕотторо, уруу-хаан аймахтара, биир идэлээхтэрэ мустан эҕэрдэлээн, махтанан тарҕастылар. Юбиляр туһунан ыалдьыттар бу курдук истиҥник ахтан аһардылар.

Удьуор утумун салҕыыр аналлаах

Мария Дмитриевна Тимофеева, П.Д.Каратаев бииргэ төрөөбүт эдьиийэ:

– Биһиги ийэбит Мария Тимофеевна, аҕабыт Дмитрий Петрович икки өттүттэн оҕолордоох, олох охсуутун эттэринэн-хааннарынан билбит дьон 1947 сыллаахха уруккута Орто Бүлүү, билиҥҥитэ Кэбээйи улууһун I Лүүчүн нэһилиэгэр олохсуйбуттар. Биһиги төрөппүттэрбит 40-ча сыл бииргэ дьоллоохтук олорон, алта оҕону утуу-субуу төрөтөн, иитэн, үөрэттэрэн, олох киэҥ аартыгар көччөх гынан көтүппүттэрэ. Аҕабыт кыһынын ырааҕынан-чугаһынан түүлээхтиирэ, сорудаҕын өрүү аһара толороро. Биирдэ да уоппуска ылбакка, өрөбүл күн диэни билбэккэ икки хараҥаны ыпсарара. Биһиги дьоммут оччотооҕу үөрэҕэ суох тыа ыалын сиэринэн тыыннаах хаалар, оҕолорун аһатар, таҥыннарар, иитэр туһугар түбүгүрбүттэрэ.

Тапталлаах бырааппыт Бүөккэ түөрт кыыс кэнниттэн күн сирин көрөн, аҕабыт туйах хатарааччыланан, үөрүүтэ үрдэ суох буолбута. Бырааппыт Бүөккэ оҕо эрдэҕиттэн бэйэтигэр сөрү-сөп  эттээх-сииннээх, сытыы-хотуу, бэйэтин кыанар буола улааппыта. Үрдүкү кылаастарга тахсан истэҕин аайы билиигэ-көрүүгэ тардыһыыта күүһүрэн, оскуола, кылаас общественнай үлэлэригэр, спорка кыттара элбээн, лидер буолар бастакы хаачыстыбалара көстөн барбыттара. Соҕотох бырааппыт тыа сирин үлэтигэр-хамнаһыгар кыра эрдэҕиттэн эриллэн, аҕабыт үлэҕэ ирдэбиллээх оскуолатын ааспыт буолан, сатабыллаах, туохтан да иҥнэн, толлон турбат этэ. Бүөккэ кыра сааһыттан эдьиийдэрин көмүскээччи, араҥаччылааччы буоларын толору  өйдөөн, эппиэтинэһи сүгэн улааппыта.

Эдьиийдэрдээх буолан, дьиэ ис үлэтигэр эмиэ олус сыстаҕас. Астаабыт аһа олус минньигэс, тотоойу. Кырдьаҕас төрөппүттэрдээх киһи сүрдээх аһыныгас, кыһалҕаны тута өйдүүр, уйан дууһалаах буола улааппыта. Онон олохпут араас түгэннэригэр, бастакынан илиитин биэрээччи, санаабытын бөҕөргөтөөччү киһинэн бырааппыт буолар. Төрөөбүт дойдутугар, чугас дьонугар туһалаах, көмөлөөх киһи буолан тахсыбытыттан биһиги олус үөрэбит, киэн туттабыт. Кэргэнинээн Галина Васильевналыын үс уол оҕолонон, удьуорбутун, утуммутун салҕыыр эдэр көлүөнэ  Каратаевтар баалларыттан үөрэбит. Этэҥҥэ, доруобайдык олороругар баҕарабыт.

 

Чулуу спортсмен, эрэллээх табаарыс

 Дмитрий Иннокентьевич Шарин, чугас доҕоро, мас тардыһыытыгар Саха АССР спордун маастара, боксаҕа ССРС спордун маастара:

– Петр Каратаевтыын мин 1978 сыллаахха медицинскэй факультекка үөрэнэ киириэхпиттэн билсибитим. Сэргэлээх 2-гэр 13-с куорпус 47-с хоһугар иккиэн бииргэ түбэспиппит. Билсибит бастакы күммүтүгэр мас тардыһан көрбүппүт. Хоспутугар бука бары олус ыраастык, дьуһуурустуба олохтоон, ас астанан, иллээхтик, убай-быраат курдук сыһыаннаһан олорбуппут. Киэһэтин гитаранан ыллыырбыт, мас тардыһарбыт. Олорор уопсайбытыгар бэрээдэк көрөр ДНД уонна спортивнай сектордар этибит. Ыытыллар бары общественнай үлэҕэ көхтөөхтүк кыттарбыт.

Бүөккэ биһикки бэйэбит уопсайбыт уолаттарын мас тардыһан кыайталааммыт, Сэргэлээх атын уопсайдарыгар мас тардыһар уолаттары түмэммит, күрэхтэһэр буолбуппут. Онно медфак үрдүкү куурсун уолаттара Егор Цыпандин, Петр Кривошапкин, куораттан Виктор Николаев кэлэн сотору-сотору түмсэн араас албастары, приемнары толкуйдаан барбыппыт. Тэбинэр маспытын кэтирэтэн, ол маспыт устун атаҕы хамсатары киллэрбиппит. Ити курдук дьарыктанан, аан бастаан биһиги хоспутуттан  “Көмүс мас” диэн турниры саҕалаабыппыт. Бастакы турнирга Бүөккэбит бастаабыта. Кэлин турнирбыт кыттааччыта элбээн, кэҥээн, күрэхтэһиибитин көрүдүөргэ, онтон бастакы этээс фойетыгар оҥорор буолбуппут. Ол саҕалаабыт турнирбыт күн бүгүҥҥэ диэри куорат аһаҕас чемпионата буолан ыытылла турар. Мас тардыһыыта ити сылларга саҥа тыыннаммыта. 1983 сыллаахха мас тардыһыытыгар аан бастаан “Саха АССР спордун маастара” диэн үрдүк аат иҥэриллэр буолбута. Ити сыл Майаҕа ыытыллыбыт Манчаары спартакиадатыгар Бүөтүр Каратаев куорат хамаандатыттан кыттан, ыйааһыныгар уонна абсолютнайга бастаан, республикаҕа аан бастакынан мас тардыһыытыгар спорт маастарын нуорматын толорбута.

Эдэр сааспытыттан доҕордоһон, медицина, спорт да эйгэтигэр элбэхтик алтыһан кэллибит. Петр Дмитриевич ханнык да дуоһунаска олордор, хаһан да бэйэтин үрдүктүк туттубат, кимниин баҕарар тэҥҥэ кэпсэтэр, киһи кыһалҕатын өйдүүр, өйүүр, көмөлөһөр, сүрдээх уйан дууһалаах киһи.

Бэргэн ытааччы, дэгиттэр талааннаах, мындыр көрүүлээх салайааччы

Николай Викторович Никитин, ИДьМ бэтэрээнэ, СР үтүөлээх юриһа, отставкаҕа сылдьар милиция полковнига:

– Мин П.Д.Каратаевтыын 90-с сылларга Москваҕа РФ ИДьМ академиятыгар кэтэхтэн үөрэнэ сылдьан ыкса билсибитим. Петр Каратаев  Россия Президенин иһинэн РФ Государственнай сулууспа Академиятыгар (РАГС) үөрэнэ сылдьара. Ити саҕана үөрэммит уолаттар үксүбүт аҕата суох, аҕаларын эрдэ сүтэрбит, тулаайах, ийэлэрбитигэр иитиллибит уолаттар элбэх этибит. Табаарыспыт Бүөтүр аҕата 60 саастааҕар күн сирин көрбүт. Аҕата оҕонньор, сааһырбыт киһи түөрт кыыс кэнниттэн удьуорун салҕыыр уол оҕо төрөөбүт үөрүүтүгэр Манастыыр диэн ааттаах миинэр оҕуһун туттан, нэһилиэгин дьонун-сэргэтин барытын ыҥыран күндүлээбит. Дьэ, ити курдук дойдутун дьоно-сэргэтэ биһиги доҕорбут орто дойдуга кэлиитин уруйдаабыт, алҕаабыт буолан буолуо, Бүөтүр сүрдээх элэккэй, кэпсэтинньэҥ, дьон туһугар сүбэтэ-амата, кыһамньыта элбэх.

Табаарыһым мас тардыһыыта саха национальнай спордун көрүҥүн быһыытынан Аан дойдуга тахсарыгар улахан өҥөлөөх. Спорт бу көрүҥүн федерациятын вице-президенэ. Итини таһынан Петр Дмитриевич саха киинэтин сайдыытыгар эмиэ кылаатын киллэрбитэ. Ол курдук мин Үөһээ Бүлүү ис дьыалаҕа отделын начальнигынан үлэлии сырыттахпына, ис дьыала отделын, улуус общественноһын, республикатааҕы балыыһа кэлэктиибин көмөтүнэн “Суор тиһэх кыланыыта” диэн бастакы видео-детектив киинэ уһулбуппут. Киинэ сорох түгэннэрэ Бүөтүр көмөтүнэн быраастар кыттыылаах Республиканскай балыыһаҕа уһуллубуттара. Саха норуотугар үһүйээҥҥэ, кэпсээҥҥэ киирбит Күүстээх Дэһээккин-Г.Р.Десяткин үтүө аатын үйэтитиигэ “Хара мааска”  киинэ уһуллуутугар Петр Дмитриевич көмөтүнэн сүрүн оруолга мас тардыһыытынан дьарыктанар спортсменнар ортолоруттан Е.П.Неймохов биир дойдулааҕа Петр Саввин бигэргэтиллэн, олус ситиһиилээхтик, итэҕэтиилээхтик оонньоон, уобараһын толору арыйбыта.

Петр Дмитриевич үлэтигэр-хамнаһыгар, дьиэтигэр-уотугар эрэ мындыр киһи буолбатах, кини сиргэ-уокка, айылҕаҕа, булка, балыкка сылдьарга эрэллээх атас, доҕор. Туттара-хаптара ырааһа, түргэнэ, сүрэхтээҕэ, күүстээҕэ-уохтааҕа, кыайыгаһа-хотугаһа, асчыта киһини сөхтөрөөччү, ону таһынан бэргэн ытааччы, байанайдаах булчут.

 

Талааннаах киһи- барытыгар талааннаах

Дьэ, ити курдук, Петр Дмитриевич үбүлүөйдээх киэһэтигэр кини  туһунан араас түгэннэр ахтыллан, махтал, хайҕал тыллара бииртэн-биир салҕанан истилэр. Кини салайар кэмигэр республикатааҕы онкологическай балыыһаҕа бииргэ үлэлээбит специалист кыргыттара бу курдук ахтан аастылар: “Петр Дмитриевич биһиэхэ аҕабыт кэриэтэ киһи. Кини салайааччы быһыытынан үлэһиттэрин  олус өйдүүр, өйүүр этэ. Дьону үлэҕэ түмэр, тылын ылыннарар, бэриллибит дьаһаллар туолалларыгар ирдэбиллээхтик сыһыаннаһар, дьон кыһалҕатын халтай хаалларбат салайааччы этэ. Отчуот кэмигэр үлэбитигэр хойукка диэри, сороҕор  түүннэри олорорбут. Онуоха Петр Дмитриевич эбиэт кэмигэр бэйэтэ хортуоппуй ыһаарылаан, сороҕор кэргэнигэр Галина Васильевнаҕа биһиэхэ анаан ас астатан аҕалара. Олус үчүгэй салайааччы, киһи киэнэ килбиэнэ. Биһиги маннык үтүө, аһаҕас санаалаах салайааччылыын алтыһан, үлэлээн ааспыт  дьоллоох дьоммут. Билигин атын сиргэ үлэлээтэрбит даҕаны, ситиммитин быспаппыт, Петр Дмитриевич биһиги үтүө сүбэһиппит, ыйан, кэрдэн биэрээччи ытыктыыр, убаастыыр киһибит”, – диэн махталларын биллэрдилэр.

“Талааннаах киһи – барытыгар талааннаах” дииллэринии Петр Дмитриевич талан ылбыт идэтигэр уонна спорка эрэ буолбакка, өссө маһы эрэ хаамтарбат тарбаҕар талааннаах уус бэрдэ, мааны куоластаах ырыаһыт эбит. Устудьуоннуу сылдьыаҕыттан элбэх тутуулары, кэлин үлэһит буолан баран уоппуска кэмигэр табаарыстарын кытта биригээдэ тэринэн, үгүс дьоҥҥо тупсаҕай дьиэлэри тутуунан дьарыктана сылдьыбыт. Төгүрүк сааһын бэлиэтиир киэһэҕэ кэлбит ыалдьыттарын да көрдөххө, араас саастаах дьоннуун тапсар буолан, араас эйгэҕэ үлэлии-хамсыы сылдьар дьон баара. Билигин бочуоттаах сынньалаҥҥа да олордор, Петр Дмитриевич общественнай үлэтэ, дьарыга элбэх.

Биир идэлээҕэ, Таатта Чымынаайытыттан төрүттээх, киэҥ-холку майгылаах тапталлаах кэргэнинээн, олоҕун эрэллээх доҕорунаан Галина Васильевналыын ыал буолан олорбуттара 41-с сылыгар барбыт. Билигин куорат таһыгар дьиэ туттан, үс бухатыыр уолаттара туспа ыал буолан, минньигэс сиэннэр ситиһиилэринэн, саҥа күн сарсыардатын сырдык санаанан үөрэ-көтө көрсөллөр.

 

Екатерина Бястинова.

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *