Дьол олорор сиргиттэн тутулуга суох

 «Баҕа санаа хайаан да туолар, киһи тугу саныырын бэйэтигэр тардар» дииллэр. Бу этии төһө кырдьыгын, сымыйатын билбэппин эрээри, сурунаал бүгүҥҥү ыалдьыта Вида кэпсээнин кэннэ баҕа санаа туоларын туһунан итэҕэйдим. Ол курдук, биир дойдулаахпыт, Хаҥаластан төрүттээх Вида Ефремова өрдөөҕүтэ Японияҕа үөрэххэ бара сылдьан «манна олохсуйбут киһи» диэн санаан ылбыт. Сотору кэминэн эдэркээн кыыс баҕата соһуччу туолан Токио курдук сайдыылаах куорат, улахан мегаполис олохтооҕо буолбута. Вида кэргэнэ Дмитрий Дьокуускайга устудьуоннуу сылдьан тимир көлөҕө сыһыаннаах тэрилтэҕэ үлэҕэ киирбитэ. Дойдутугар биир сыл таһаарыылаахтык үлэлээн баран Японияҕа сүрүн офиска үлэ миэстэтэ тахсан дьиэ кэргэнинэн онно көспүттэрэ.  

– Аан бастаан Япония тугунан сөхтөрбүтэй?

– Японияҕа аан маҥнай 2007 сыллаахха дьүөгэлэрбин кытта  тылы үөрэтэ бара сылдьыбытым. Оччолорго Япония олус сайдыылаах, этэргэ дылы, атыттартан хас да хардыы инники сылдьар дойду этэ. Россияҕа оччолорго телефон, мессенджер барыларыгар баар буолбатах этэ. Ол кэмҥэ дьоппуоннар номнуо, холобурга эттэххэ, «ватсап» курдук ситимнээхтэрэ, онно ыччаттар көҥүл кэпсэтэллэр, билсэллэр этэ. Хаартыскаҕа түһэллэр, хаартыскаларын тутатына биллибэт-көстүбэт ситиминэн ханна эрэ ыыталлара, ону туораттан көрдөххө олус дьикти курдуга, тугу гыналларын өйдөөбөт, олус сөҕөр этим. Япония миигин аныгы технологиянан эрэ буолбакка, дьонунан эмиэ сөхтөрбүтэ. Дьоппуоннар бэйэ-бэйэлэригэр олус истиҥник, убаастабыллаахтык сыһыаннаһалларын астына көрбүтүм.  Эн төһө да сайдыылаах, кэрэ айылҕалаах, биитэр түүннэри утуйбат мегаполиска олор – киһи киһиэхэ сыһыана соччото суох буоллаҕына эн дойдун туһунан үтүөтүк саныыллара, ахталлара саарбах. Олохтоохтор – дойду сирэйэ буолаллар. Киһи киһиэхэ сыһыана куруук инники туруохтаах.

– Япония олохтоохторо атын дойду дьонунааҕар быдан уһун үйэлээхтэринэн биллэллэр. Тоҕо буолуой?

– 83-84 сааһы – олох орто омурҕана диэн ааттыыллар. Үчүгэй, сибиэһэй, бэйэлэрэ үүннэрэн таһаарбыт астарынан аһыыллар. Кыраҕа ньиэрбэлэрин бараабаттар, санаа түһүүтэ, стресс диэҥҥэ ылларбаттар. Биллэн турар, эдэр дьон туохтара эрэ сатамматаҕына тууйуллар кэмнэрэ үөскүүр бөҕө буоллаҕа дии, онтон кырдьар саастарыгар, мин өйдөөн көрөрбүнэн, бары уоскуйан хаалбыт буолаллар. Олохтоохтор бэйэ-бэйэлэрин кытта истиҥник доҕордоһоллор, араас көрсүһүү тэрийэллэр, «толору» олоҕунан олороллор. Ону таһынан, спордунан утумнаахтык дьарыктаналлар. Холобур, Дьокуускайга фитнес-саалаҕа бүтүннүү эдэр дьон буоллаҕына, манна төттөрүтүн, баһыйар өттө кырдьаҕастар.

– Дьиэ кэргэн института туох уратылааҕый?

– Манна дьиэ кэргэни эр киһи баһылыыр. Аҕа баһылык үлэлиир, харчы өлөрөр. Онтон дьахтар оҕо иитиитинэн, дьиэ үлэтинэн дьарыктанар. Дьахтар бэйэтин санныгар сүгүллэр эбээһинэһи дьонугар да, дьүөгэлэригэр да найылаабат. Эр киһи үчүгэй дуоһунаска үлэлиир буоллаҕына, дьахтар тэрилтэҕэ үлэлии сатаабат.

– Оҕону иитэргэ туох ураты  ньымалаахтарый?

– Манна оҕону Кытайга курдук «пьедесталга» туруорбаттар, тойон курдук ииппэттэр. Оҕону олус таптыыллар уонна мөҕөллөрө аҕыйах диэн бэлиэтии көрдүм. Биһиги, холобур, оҕобут таһырдьа хаһытыы-хаһытыы ытаатаҕына дьон мөҕүө, аата сүрүн диэн буойабыт, уоскутабыт, дьон мустубут сириттэн тэйитэбит дии, манна оннук гымматтар. Оҕо төһө баҕарарынан уулуссаҕа маккырааччы ытыы-ытыы, сүүһүнэн асфальтка охсулла-охсулла сытыан сөп, ону ким да буойбат, сэмэлээбэт, буолуохтааҕын курдук ылыналлар. Оҕо хаһан уоскуйуор диэри күүтэллэр.

Оскуолаҕа манна алта саастарыттан ылаллар. Оскуолаҕа киирбитэ бастакы, иккис, үһүс сылларыгар үөрэтэн барбаттар. Бастатан туран, оҕо уопсастыбаҕа хайдах сылдьыахтааҕын, сиэри-майгыны тутуһарга, чэнчис буоларга үөрэтэллэр. Ол эрэ кэннэ, оскуола программаларын биэрэллэр.

– Атын дойду дьоно Японияҕа үлэ булаллар дуо?

– Англия, ньиэмэс тылынан саҥарар буоллаххына үлэ булар судургу. Учууталынан, репетиторынан барыаххын сөп, ол эрээри олох үрдүк таһымнаах, билиилээх буоларын ирдэнэр. Эйиигин дьоппуоннар бэйэлэрэ баҕа өттүнэн үлэҕэ ыҥырыахтарын баҕарар буоллаххына квалифицированнай үлэһит дуу, учуонай дуу буоларын булгуччулаах. Биһиги Россиятааҕы дипломмут бу дойдуга улахан ыйааһына суох.

– Сахалар түмсүүлээххит дуо?

Сахалар мээнэ түмсүбэппит. Манна сыана олус үрдүк. Япония таһыттан Токиоҕа санаатаҕын аайы киирэр кыаҕын суох. Аҥардас метро сыаната киһини салыннарар. Биир киэһээҥҥи аһылык аайы түмсэр ыарахан соҕус. Манна үөрэнэр устудьуоннары кытта билсэбин. Биир дойдулаахтарбар көмөлөһөр сыалтан Токиоҕа хонор сиргит суох, харчыгыт кырыымчык буоллаҕына кыбыстыбакка хонор буолун диэн куруук этэбин.

– Сорох дьон, ардыгар, олорор сирбин уларыттахпына дьоллонууһукпун диир түгэнэ эмиэ баар. Маныаха эн санаан?

Манна бэйэбин толору дьоллоохпун дии сананар этим. Бачча үчүгэй дойду олоҕор туох үтүөм иһин тигистим диэн кытары толкуйдааччым. Онтон син биир араас уустуктар үөскүүллэр, оннук кэмнэргэ ытаабыт да күннэрдээхпин. Маннык түгэҥҥэ дойдубун ахтарым күүһүрэр, төннүбүт киһи дуу диэн быстах санаалар үөскүүллэр. Холобур, соторутааҕыта оҕом ыалдьан ыксыы сылдьыбыттааҕым. Токиоҕа олох үчүгэйдик билсэр дьоммут суох, доҕотторбут олус ыраах олороллор, кэргэним куруук үлэтинэн Япония иһинэн командировкаҕа сылдьар. Ол күн үлэбинэн көрсүһүүгэ барыахтаах этим, дьоҥҥо тиийиэм диэн тылбын биэрдэҕим дии, ону хайдах да гынан көһөрөр кыаҕым суох этэ. Оҕом барахсаны соҕотоҕун хаалларан санаа-оноо бөҕөтүгэр түспүтүм. Дойдубар баарым буоллар ийэм, балтым, дьүөгэлэрим хайаан да көмөлөһүө этилэр диэн дэлби хомойбутум. Эн билигин эдэр, доруобай эрдэххинэн барыта кэминэн, онтон маннык ыксаллаах быһыы үөскээтэҕинэ син биир дойдугун саныыгын, ахтаҕын. Манна бырааһынньыгы барытын көтүтэбит. Онтон Дьокуускайга сылдьан бырааһынньыкка сырыттын, хаартыскалаатын, тоттун – онон бүтэр курдук этэ. Билигин кэлэн өйдөөтөхпүнэ, маннык көрсүһүүлэр ис хоһоонноро, суолталара олус улахан эбит ээ. Дойдубун уларыттахпына дьоллонуом диир дьон алҕаһыыллар. Дьол диэн олорор дойдугуттан буолбакка, эн ис туруккуттан, олоҕу көрүүгүттэн тутулуктаах. Үтүө санааны аргыс оҥостун, дьоллоох буолуҥ!

Анна ПАВЛОВА-ТАРАБУКИНА

 

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *