Дэгиттэр талааннаах учуутал

Киһи барыта бу сиргэ туох эрэ идэҕэ ананан кэлэр. Ол аналын булбут уонна сирдээҕи олоҕор ону толорбут киһи дьоллоох киһинэн ааҕынар. Бүгүн мин ааҕааччыларбар кэпсиир киһим олоҕор бэйэтин идэтин сөпкө талан, Учуутал үрдүк аатын чиэстээхтик сүгэ сылдьар. Кини үйэтин тухары хоту сиргэ ыччаты иитиигэ олоҕун анаабыт бэртээхэй педагог, талааннаах уһуйааччы, кэрэҕэ, саҥаҕа сирдиир үтүө киһи. Онон бүгүҥҥү кэпсээним Анаабыр улууһун Үрүҥ Хайа оскуолатын учуутала Валентина Владимировна Спиридонова (Попова) туһунан.

 

Хоту сир абылаҥа

 

Былыргы өбүгэлэрбит оҕону кыра эрдэҕиттэн быһыытыттан-майгытытттан, тутта-хапта сылдьарыттан хайдах киһи буолуохтааҕын сылыктыыллара. Владимир Семенович уонна Фекла Ивановна Поповтар  улахан кыыстара Валя күн сирин1963 сыллаахха Алексеевскай оройуон Игидэй нэһилиэгэр көрбүтэ. Кыра эрдэҕиттэн элбэх саҥата суох эрээри ыраас туттуулаах,  тугу барытын бүтэрэ-оһоро сылдьар, бырааттарын, балтыларын  көрсөн  дьонугар көмөлөһөр кыыс, оскуола биир саамай киэн туттар, бастыҥ үөрэнээччитэ этэ. Валя орто сүһүөх кылааһыгар тиийиэр диэри куруук «биэс» сыанаҕа туйгуннук үөрэнэн үгүстэргэ холобур буолара. Нэһилиэгин дьоно-сэргэтэ Валя улааттаҕына хайаатар да бастыҥ үлэһит, дьонун батан  кэрэни кэрэхсиир дьоҕурдаах,  көнө, үтүө майгылаах киһи буолуо диэн сөпкө сылыктыыллара. Намыын, холку майгылаах ийэтэ Фекла Ивановна олус үчүгэйдик иистэнэрэ, оҕолорун кэрэни кэрэхсииргэ кыра эрдэхтэриттэн уһуйбута, туһалаах буоллун диэн араас темаларга паапкалары оҥороро, үүнээйи олордоро,  хоһоон суруйарга холоноро.  Аҕалара Владимир Семенович нэһилиэккэ биллэр механизатор, уус дьоҕурдааҕа оскуолаҕа оҕолору трактороведениеҕа үөрэппитэ. Кини эмиэ кэргэнин курдук талааннаах киһи буолан уус-уран оҥоһуктар быыстапкаларыгар кыттара, ордук маһынан уһанан онорбут оҥоһуктара билигин да өйдөбүнньүк буолан тураллар. Манна даҕатан эттэххэ, Поповтар оҕолоро, билигин ыал буолбут дьон, ийэлэрин, аҕаларын батан бары кэриэтэ хаартыскаҕа түһэрэллэрэ, кыргыттар иискэ, уолаттар аҕаларын курдук уус дьоҕурдаахтара олохторугар туһалыыр.

Валя оскуоланы бүтэрбит 1980 сылыгар «оскуола – производство  – үрдүк үөрэх» диэн хамсааһын үгэннээн турар кэмэ этэ. Онон выпускниктар ким бэйэтин баҕатынан, кими күүстэринэн кэриэтэ соҥноон сопхуос үлэтигэр таһаараары выпускной баалга путевкалары туттартаабыттара. Онтон оскуола аҕыйах бастыҥ үөрэнээччитигэр эрэ үрдүк үөрэххэ туттарсалларыгар путевка биэрбиттэрэ. Валя дьүөгэтинээн ол путевкалары тутаат ханна эрэ ыраах дойдуга баралларын ыраламмыттара. Оччолорго, сэбиэскэй кэм саҕана, араас республика  оҕолорун кытары суруйсар анал «КИД» диэн куруһуоктар оскуолаларга  бааллара. Валя бииргэ үөрэммит оҕолоруттан онно дьарыктаммыттар Венгрия, ГДР, Украина, Киргизия үөрэнээччилэрин кытары суруйсубуттара. Оскуола бүтэһик чуораана тыаһаан бүтээтин кытта көрүөх-билиэх баҕалара таайан, Валя дьүөгэтинээн ыраах Киргизияҕа үөрэххэ киирэ диэн ааттаан көппүттэрэ. Ол эрээри тэлгэһэлэриттэн ханна да ырааппатах уу туҥуй кыргыттар дойдуларын ахтан, сотору Новосибирскай куорат нөҥүө Дьокуускайдарыгар төннүбүттэрэ. Саймаархай салгыннаах Сахаларын сиригэр холоотоххо сырылытан, сырбатан итии куйаас дойду диэн онно баара! Буолумуна даҕаны, оччотооҕу Фрунзе куорат күнү күлүктээбит дьиэлэрин күлүгэр  +38 этэ буоллаҕа! Кэлэн иһэн таарыйан ааспыт Новосибирскайдарын Валя сөбүлээн, итинник улахан куоракка үөрэнэр баҕалаах дойдутугар төннүбүтэ. Кыыс эппит тылыгар туран, икки сылынан Томскайдааҕы государственнай педагогическай институт студентката буолбута.

Валентина физико-математическай факультеты бүтэрээт, математика учууталынан ананан атырдьах ыйыгар Анаабырга үлэлии көтөр. Хоту дойду киин сир кыыһын ып-ыраас халлаанынан, киирбэт күннээх чаҕылхай күнүнэн үөрэ-көтө көрсөр. Билигин даҕаны Валентина Владимировна ол айылҕа кэрэ көстүүтүн сүрэхтиин сөбүлээн «наһаа да үчүгэй дойдуга кэллим» дии санаабытын умнубат. Сааскылаахха Валентина ийэтинэн аймаҕа Александра Ильинична Винокуровалаахха (Маркова) түспүт. Онно аан бастаан амсайбыт табатын этэ, миинэ, балык арааһа минньигэһин эриэхсит! Дьэ ити курдук Валентина Владимировна хоту дойду дьонун-сэргэтин,  айылҕатын, аһын-үөлүн хара бастааҥҥыттан сөбүлээбитэ кини манна ыал буолуохтааҕын, оҕолонон-урууланан  олоруохтааҕын битэ буоллаҕа. Дьэ ити курдук киин улуус кыыһа хаһан да харахтаан көрбөтөх хоту дойдутун хара бастааҥҥыттан сөбүлээбитэ, дууһалыын таттарбыта. Районо салалтата математик Валентина Попованы Үрүҥ Хайа бөһүөлэгэр үлэлииргэ анаабыта.

 

Тапталлаах учуутал

Ол кэмтэн күн-дьыл сүүрүгэ куһугуруу көтөн Валентина Владимировна математика учууталынан ситиһиилээхтик үлэлээн кэллэ. Хас эмэ ыйы быһа сырдаабат күнүскүлээх, түүннэри-күнүстэри хараҥа дойдуга хайдах тулуйдуҥ диэн ыйыталастым. Онуоха Валентина: «Бу дойду дьоно наһаа истиҥнэр, көнөлөр, судургу майгылаахтар. Дьиҥнээх айылҕа оҕолоро буолан айылҕаҕа олус чугастар. Биллэн турар, үөрэммэтэх киһиэхэ куруук хараҥаҕа олоруу биллибэтинэн киһи доруобуйатыгар, ис туругар, настроениетыгар  дьайар бөҕө буоллаҕа. Ол эрээри ону мин хаһан да ыарырҕаппатаҕым. Арай наһаа сонун, дьикти көстүү диэн ылыммытым. Күннэри-түүннэри хараҥа турара, буурҕа, силлиэ, дьүкээбил уота, биир да маһа суох туундара айылҕата барыта олус дьикти, саҥа көстүү этэ». Дьэ ити курдук дойду кыыһа Валентина  Попова  хоту сири ис сүрэҕиттэн сөбүлээн, дууһалыын ылынан, ол дойду хоһуун уолугар Николай Спиридоновка кэргэн тахсан, үс оҕолоох ыал ийэтэ буолан олорбута номнуо отуттан тахса сыл ааста. Хомойуох иһин, ыал аҕата Николай аҕыйах сыллааҕыта үлэлии сылдьан, оһолго түбэһэн орто дойдуттан барбыта. Спиридоновтар улахан уоллара Леонид быраатынаан Максимныын бастаан «Алмазы Анабара» вахтаҕа үлэлээбиттэрэ. Онтон билигин Леонид  таһаҕаһы таһар ИП тэринэн үлэлиир. Кыра уол Максим табаһыттыы сылдьан баран билигин чааһынай тэрилтэҕэ үлэлиир. Мурун бүөтэ кыыстара Нарыйаана ХИФУ-га 3 кууруска үөрэнэр.

Валентина Владимировна үлэлиир сылларыгар олоххо буоларын курдук араас барыта баара. Олус түбүктээх, сылаалаах да күннэр, ыарахан түгэннэр уонна чахчы үлэттэн кэлэр дуоһуйууну-астыныыны аҕалар  үтүө кэмнэр. Эдэр учуутал быһыытынан саҕалаан баран  кыаҕа баарынан, бириэмэтин, өйүн-санаатын барытын ууран туран идэтин баһылаабыт педагог ситиһиилэрэ да ботуччулар.  Ол курдук оскуолаҕа, улууска  уонна республикаҕа «Учитель ученических признаний» диэн куонкурустарга кыайыылааҕынан тахсыбытын үөрэппит оҕолоругар махтанан олус истиҥник ахта саныыр. Ону таһынан үөрэнээччилэрин төрөппүттэрэ анаабыт «Учитель родительских признаний» диэн олус долгутуулаах  күндү аат хаһаайката буолбутунан киэн туттуон туттар. «Лучший классный руководитель» диэн куонкуруска улууска бастаан баран Анаабыр улууһун аатыттан республикаҕа кыттар үрдүк чиэскэ тиксибитэ. 2010 с. үлэтигэр бэриниилээх учуутал В.В. Спиридонова дойдулар икки ардыларынааҕы бастакы Москватааҕы учууталлар конгресстарыгар кыттыбыта эмиэ элбэҕи этэр. Үрдүк таһаарыылаах үлэтин иһин Валентина Владимировна Спиридонова Анаабыр улууһун 80 сылыгар «За заслуги в социально-экономическом развитии улуса» диэн үбүлүөйдээх анал бэлиэнэн наҕараадаламмыта. Учуутал быһыытынан таһаарыылаах үлэтэ «Саха Республикатын  үөрэҕириитин туйгуна», «Учитель учителей РС (Я)» диэн анал бэлиэлэринэн  бэлиэтэммитэ, маны таһынан «За самоотверженный труд» диэн анал бэлиэтэ, РФ үөрэҕириигэ уонна наукаҕа министерствотын Бочуотунай грамотата, Саха Республикатын Правительствотын Махтал суруга учуутал киһи сыралаах үлэтин үрдүктүк сыаналааһынынан буолар.

 

Талааннаах уһуйааччы

 

Дьонун батан кыра эрдэҕиттэн кэрэни кэрэхсии үөрэммит Валя оскуолаҕа үөрэнэ сылдьан художник, дизайнер буолуон баҕата оччолорго таһымнаах профориентационнай үлэ, художественнай кылаас суоҕуттан атахтаннаҕа. Ол туолбатах баҕа санаатын ситээри Валентина Владимировна пенсияҕа тахсаат математик учуутал идэтин хаалларан, ставка аҥаарыгар   бизнес-инкубатор салайааччытынан үлэлээбитэ төрдүс сыла. Бастаан киин сиргэ кэлэн иис-уус, дизайн өттүгэр маастар кылаастарга сылдьан билиитин эбиммитэ, бизнес-оскуолаҕа анал куурустарга, семинардарга сылдьыбыта. Оҕолор сэргэх оҥоһуктарыттан саҕалаан норуот маастардарын үлэлэрин быыстапкатын көтүппэккэ көрөрө – саҥа дьарыгын баһылыырыгар олук оҕустаҕа. Валентина Владимировна билиитин-көрүүтүн куруук сайыннара сылдьар учуутал киһи быһыытынан коллективыгар сыаналаныан сыаналанар. Дьокуускайга кэллэҕинэ хайаатар да Национальнай художественнай музейга, «Үргэл» арт-галереяҕа уонна да атын музейдарга сылдьарын сөбүлүүр. Ордук биллиилээх модельер Августина Филиппова үлэлэрин сөҕөр, ааспыт сылга кини мастарыскыайыгар сылдьыбытын астына ахтар. Оскуола, студент сылларыттан хаартыскаҕа түһэрэрин сөбүлүүр буолан онно эмиэ оҕолору уһуйар, олус интэриэһинэй хаартыскаларын инстаграмҥа уган дьону бу саҥа идэтигэр угуйар. Бэйэтэ этэринэн, кыра-кыралаан тугу сатыырын хаһаана сылдьыбакка оҕолорго биэрэ, үөрэтэ сатыыр. Бизнес-инкубаторга оҕолорго парикмахерскай, фотостудия, канцелярскай табаар киоската, илиинэн оҥоһуктар, «сетевой эйгэ» о.д.а. хайысханан үлэлииллэр, республикатааҕы предпринимательство олимпиадатыгар кытталлар. Резиденнэр бизнес- бырайыак куонкурустарыгар улууска, республикаҕа призер буолбуттара салайааччы оҕо талаанын таба көрөн сөптөөх хайысханан үлэ ыытарын туоһутунан буолаллар. Үрүҥ Хайа оскуолата агрохайысхалаах буолан төрүт олохтоохтор идэлэригэр – таба иитиитигэр, балыктааһыҥҥа оҕолору уһуйар. Бу дьыл кулун тутар ыйыгар Майаҕа буолбут республикатааҕы бизнес-инкубатордар уонна агрооскуолалар тэрээһиннэригэр Үрүҥ Хайа үөрэнээччилэрэ ситиһиилээхтик кыттан кэллилэр. Ол курдук, оҕолор «Эргиэн дьоно» дьаарбаҥкаҕа, онтон салайааччылара Валентина Владимировна бизнес-слекка кытыннылар. Валентина Владимировна бу слет чэрчитинэн ыытыллыбыт «Агрокомпонентное обучение учащихся как составляющая в деятельности агропрофилированных школ РС (Я)»  республикатааҕы педчтениеҕэ «Экономика уонна предпринимательство» секцияҕа кыттан дипломант үрдүк аатын сүктэ. Ону таһынан биллэр биричиинэнэн кулун тутарга кэтэхтэн буолбут «Чугуновскай ааҕыыларга» кыттан оҕолоро «Тыа хаһаайыстыбатын экономиката. Предпринимательство» секцияҕа иккис миэстэни ылан учууталларын үөртүлэр.

Ыраах кытыы сиргэ олорор, айана ыараханыттан, сибээс, интернет мөлтөҕүттэн хоту дойду оҕолоро сайдыылара хайа эрэ өттүнэн хааччахтаналлара баар суол. Ол иһин Валентина Владимировна тугу сатыырынан, төһөнү кыайарынан  оҕолор баҕаларын учуоттаан араас тэрээһиннэргэ кытыннарар сүрэхтээх үлэһит. Ол курдук үөрэтэр оҕолорун долганскай культура, дизайн, доруобай буолуу уонна уһун үйэлэнии, топонимика, таба иитиитэ о.д.а. темаларга республикатааҕы таһымнаах «Инникигэ хардыы» НПК-ҕа, «Науки юношей питают», «Северное сияние», «Мэҥэ ааттар – норуот тыла уонна устуоруйата» күрэхтэргэ ситиһиилээхтик кытыннарда. Сыралаах үлэтэ таах хаалбакка үгүс үөрэнээччилэрэ регионнааҕы, республикатааҕы таһымҥа лауреат, дипломант аатын ыланнар салайааччыларын, төрөппүттэрин үөрдэллэрэ баар суол. Валентина Владимировна талааннаах маастар, учуутал быһыытынан айар үлэтинэн эмиэ араас күрэхтэргэ үөрэнээччилэрин кытары кыттан үтүө холобурга уһуйар. 2017 с. «Моя Арктика  –  край тружеников» диэн куонкуруска 4 үөрэнээччитэ призер аатын ылан учуутал үлэтигэр ситиһиитин үтүө кэрэһитинэн буолбуттара. Маны таһынан Валентина Владимировна 2019 с. «Моя золотая осень!» диэн республикатааҕы күһүҥҥү күрэххэ кыттан улахан дьоҥҥо 1 степеннээх лауреат үрдүк аатын сүкпүтэ. Бу куонкуруска үөрэппит оҕолоро эмиэ лауреат, дипломант буолан салайааччыларын үөрдүбүттэрэ.  Дьэ бу буолар идэтигэр бэриниилээх Учуутал  ыччаты иитиигэ сыралаах үлэтин түмүгэ!

Онон иккис төрөөбүт дойдута оҥостубут Үрүҥ Хайатыгар  учууталынан ситиһиилээхтик үлэлии-хамсыы сылдьар Валентин Владимировна Спиридонова (Попова) айымньылаах үлэтигэр үгүс ситиһиилэри  баҕаран туран ыстатыйабын түмүктүүбүн.

 

Надежда Аргунова.

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *