Идэлэригэр бэриниилээх эрэ дьон  уһуннук үлэлииллэр

Хаһыаппыт бүгүҥҥү ыалдьыта Усуйаана улууһун нэһилиэнньэ социальнай көмүскэлгэ управлениетын начальнига Нь.В. Румянцева.

-Ньургустаана Васильевна үтүө күнүнэн! Бастатан туран, хантан төрүттээхуустаах киһи буолаҕын? Бэйэҕин билиһиннэрэ  түһүөҥ дуо?

– Мин төрөөбүт-үөскээбит дойдум  Горнай  Бэрдьигэстээҕэ. Ийэлээх   аҕам төрүт Горнайдар. Аҕам Василий Васильевич Потапов. Бииргэ төрөөбүт иккиэбит. Кини  бэрт дьикти историялаах, айылҕаттан талба талааннаах ырыаһыт  киһи үһү. Львов куоракка үрдүк үөрэххэ үөрэнэ  сылдьан, ССРС бырааттыы 15 норуоттарын тылларынан  уонна  араас атын омук элбэх  ырыаларын ыллыыра диэн кэпсииллэрэ.

Аҕам 1963 сыллаахха Ленинградка  “Искусство бырааһынньыгар” кыттыбыт. Онно Радж Капур «Бродяга» киинэтиттэн «Кыраһыабай кыыс» уонна «Бродяга» ырыаларын ыллаабыт. Онно биллэрээччи «Эйигин Радж Капур эҕэрдэлиир» диэбитигэр, хара көстүүмнээх, бабочкалаах Радж Капур актриса Наргистыын  сценаҕа  тахсан, мин аҕабын эҕэрдэлээбит уонна  аҕам илиитин ыга тута-тута автографтаах пластинкатын бэлэхтээбит. Ол пластинканы аҕам  олоҕун тухары илдьэ сылдьыбыт.  Аҕам аҕата, мин эһээм  Потапов Василий Михайлович олонхоһут эбитэ үһү.

1956 сыллаахха  тыл уонна  литература институтуттан В.Т.Сивцев Маалтааны нэһилиэгэр тахса сылдьан,  мин эһэбин «Отой Босхон» диэн олоҥхоттон быһа тардыыны толорбутун устубута  ГЧХ архыыбыгар харалла сытар. Онон мин аҕам ууһун өттүттэн талааннаах дьон сыдьааннара эбиппин диэн киэн туттабын.

Ийэм, Клара Егоровна Косор эмиэ төрүт Горнай улууһун Мытаах нэһилиэгиттэн төрүттээх, Николаевтар уонна Петровтар (Андреевтар) сыдьааннара. Ийэм олоҕор эмиэ интэриэһинэй түгэннэр элбэхтэр.  Онтон биир түгэни ахтан аһарыахпын баҕарабын. Эдэр сылдьан 5 эдэркээн дьүөгэлии кыргыттар «Үүт  көлүйэ» диэн ааттаах  фермаҕа  ыанньыксыттаабыттар. Ол  кэмнэргэ эдэр суруйааччы Семен Данилов «Ферма кыргыттара» диэн хоһоону суруйбут, хоһооҥҥо мелодия айыллан, дьон-сэргэ  күн бүгүҥҥэ диэри  уоһуттан түһэрбэккэ сөбүлээн ыллыыр ырыата буолан ыллана сылдьар.

– Ньургустаана Васильевна, эн социальнай эйгэҕэ хаһааҥҥыттан үлэлиигиний?

. – 2005 сыллаахтан Горнайга кырдьаҕастар интернат дьиэлэригэр директорынан анаммытым. Усуйаана оройуонугар 2009 сыллаахха салайар үлэҕэ балайда уопутуран баран кэлбитим. Бу оройуон дьонун-сэргэтин, сирин-уотун олус сөбүлээтим, 4 сыл тухары күүстээх үлэ үөһүгэр таһаарыылаахтык, ситиһиилээхтик үлэлээбиппиттэн астынабын.

2018 сыллаахха куонкуруска кыттан, онтон талыллан Усуйаана оройуонун Уйаандьы нэһилиэгин муниципальнай тэриллии баһылыгын солбуйааччытынан үлэлээбитим. Салгыы үлэ вакансията тахсан, куонкуруска кыттан, бу оройуон социальнай харалтатын салайааччытынан ананан,  2019 сыл олунньутуттан үлэлии сылдьабын. Социальнай эйгэҕэ үлэлээбитим  уопсайа 17 сылтан орто. Ол иннинэ  20-чэ сыл доруобуйа харыстабылыгар үлэлээбитим.

– Ааҕааччыларга управление кэлэктиибин билиһиннэриэххэ?

– Усуйаана улууһун социальнай көмүскэлгэ управлениетыгар уопсайа 19 үлэһиттээхпит. Кэлэктииппит эйэлээх,  бары дьоҕурдаах, олус үлэһит, идэлэригэр бэриниилээх, эппиэтинэстээх  дьон. Дьон-сэргэ убаастабылын ылбыт бэтэрээннэрдээхпит. 2002 сылтан үлэлиир, үппүтүн-аспытын быһаарар,  кылаабынай бухгалтер Т.А. Шагина, өр сыл уопуттаах   З.М.Аммосова, А.А.Бочкарева үлэлии сылдьаллар. Кинилэр үтүө сүбэһиттэрбит, бары биир санаанан улууспут сайдыытыгар кылааппытын киллэрсэ сылдьабыт. Салайааччы быһыытынан кэллиэгэлэрбэр олус  эрэнэбин уонна махтанабын. Ирдэбили уонна уларыйыыны кытары тэҥҥэ хаамсаллар, үлэлэрин олус себүлүүллэр, идэлэригэр бэриниилээхтэр. Үлэлэригэр үрдүк ситиһиилэри, тус олохторугар дьолу, чэгиэн доруобуйаны уонна  кэмэ кэлэн сыралаах үлэлэрэ чиэстээхтик сыаналаныа, хамнастара үрдүө диэн улаханнык эрэнэбин. Идэлэригэр бэриниилээх эрэ дьон биһиги эйгэбитигэр өр үлэлииллэр.

– Сахабыт сирин биир ураты олохтоох улууһун билиһиннэрэ түһүөххэ?

– Усуйаана улууһугар 10 нэһилиэк баар. Улууска  7512 киһи олорор. Статистикаҕа тохтоон ааһар буоллахха, улуус үрдүнэн 2795 эр киһи, 2856 дьахтар, 1677 саастарын ситэ илик оҕолор, 425 инбэлиит дьон, 34 инбэлиит оҕо, 2427 ыал,  элбэх оҕолоох дьиэ кэргэн статустаах 244 ыал, 684 оҕо, улууска  8 аҥардас аҕа, 26 тулаайах оҕо, 24 тыыл бэтэрээннэрэ, 29 бойобуой хамсааһыннар кыттыылаахтара, сэрии 2 огдообото, 1209 үлэ бэтэрээнэ, 64 уһун үйэлээх ытык кырдьаҕас, 2 Герой ийэ  олороллор.

Үлэҕит чэрчитинэн ханнык кыһалҕалары көрсөҕүт?

– Биллэн турар, биһиги улууспут киин сиртэн тэйиччи сытарынан, сибээс өттүгэр улахан ыарахаттары көрсөбүт. Интернет ситимэ мөлтөҕүттэн үлэлии олорор программаларбыт харгыстаналлар,  нэһилиэк дьоно докумуоннарын ыытар кыахтара суоҕуттан эмиэ мэһэйдэр бааллар.

Оройуоҥҥа үлэ миэстэтэ аҕыйаҕа, олохтоох дьон үлэтэ, дьарыга суох сылдьарыттан,  онно эбии  эдэрчи уонна орто саастаах дьон идэ ылар кыахтара суохтарыттан, эдэр дьон сайдыыны кытары тэннэ барсыбата, ким эрэ биэриэхтээх, оҥоруохтаах диэн толкуйдуура  үлэлииргэ эмиэ уустуктары үөскэтэр.

Улууска  регистрациялаах эрээри, улуус  таһыгар олорор дьон социальнай өҥөлөргө толорута суох, итэҕэс  докумуоннары ыытан, ситэрэн биэрбэтэ, онтон сылтаан анааһын хойутуура  эмиэ  тахсар.

Улууспут иһигэр суол-иис мөлтөҕө, нэһилиэнньэлээх пууннар тэйиччилэрэ, саастан саҕалаан  күһүҥҥэ диэри суол сабыллыыта дьоҥҥо-сэргэҕэ, үлэҕэ-хамнаска элбэх моһоллору  таһаарар.

Итини таһынан самолет, вертолет, такси төлөбүрүн сыаната ыарахана нэһилиэнньэҕэ эмиэ кыһалҕаны үөскэтэр. Холобур инбэлииттээх дьон улуустааҕы балыыһаҕа кэлэн көрдөрөн барара, улуус  киинигэр тохтуур-өрүүр сир- усулуобуйа суоҕуттан харгыстаныы үөскүүр. Онон доруобуйаларыгар хааччахтаах дьоммут кэмигэр  толору реабилитацияны ааспаттар.

– Эһиги үлэҕитигэр-хамнаскытыгар туох уларыйыылар киирдилэрий? Бу эйгэҕэ үлэлиир биир идэлээхтэргэр туох этиилээххиний?

– Кэнники сылларга биһиги үлэбитигэр-хамнаспытыгар  элбэх уларыйыылар киирдилэр. Ол курдук  балысханнык сайдар күннээҕи олохпутугар, социальнай харалта специалистара элбэх үлэни көрүстүбүт. Эппиэтинэс  олус үрдээтэ. Ол эрээри,  төлөнөр хамнас онно эппиэттээбэт дии саныыбын. Социальнай харалта ситимигэр штатнай единицалар хос  көрүллүөхтэрин наада курдук. Тоҕо диэтэххэ, тустаах специалист толорор үлэтэ олус элбээтэ, кэҥээтэ.

Хоту оройуоннарга социальнай эйгэ специалистарыгар билиилэрин таһымын, квалификацияларын үрдэтиигэ болҕомто күүскэ ууруллара буоллар диэн баҕа санаалаахпын. Онлайн эрэ үөрэхтэр буолбакка, атын улуустарга, регионнарга барар-кэлэр кыах баара буоллар, уопут атастаһан, билиини иҥэринэр ордук.

Биһиги улууспутугар социальнай  көмүскэл управлениета  элбэх этээстээх олорор дьиэ 3 уонна 5 этээстэригэр үлэлии олорор. Бу аҕам саастаах уонна доруобуйаларынан хааччахтаах дьоҥҥо табыгаһа суох. Кинилэр үөһэ этээскэ тахсаллара уустуктардаах. Дойду үрдүнэн «Доступная среда» программа үлэлиир эрээри, ити боппуруос быһаарылла илик. Дьиҥинэн  2019 сылтан үлэлэһэбит.

Управлениеҕа автотранспорт суоҕа эмиэ кэккэ уустуктары үөскэтэр. Күн бүгүн улахан кыһалҕабыт  – оборудование. Олус суолталаах модем алдьанан, офис иһигэр сетевой ситиммит үлэлээбэтэҕэ  икки сыл буолла. Дьокуускайтан  специалист кэлэр кыаҕа суоҕуттан  тардыллыбакка турар. Биһиги үлэбитигэр  компьютернай техниканан толору хааччыллыы эрэйиллэр кэмэ кэллэ.

– Эһиги управлениеҕыт өссө ханнык хайысханан үлэни ыытарый?

– Управление иһинэн дьиэ кэргэҥҥэ уонна оҕолорго социальнай көмөнү оҥорор отделение үлэлиир. Бу отделение оборудованиенан хааччыллыыта саҥардыллыбатаҕа быданнаата. Сайаапкалары  2019 сылга биэрбиппит.  Биһиэхэ учуокка турар дьиэ кэргэттэрбит кинилэр оҕолоро интэриэстэринэн араас кулууптарбытыгар, куруһуоктарбытыгар  дьарыктаналлар, онно иистэнэллэр, уруһуйдууллар, оҥоһуктары оҥороллор. Ити барыта олохтоох специалистар тус бэйэлэрин бытовой техникаларынан, матырыйаалларынан ыытыллаллар. Отделениебытыгар проектор, экран уонна телевизор суох этэ. Онон оҕону аралдьытар, сайыннарар, оҕо  интэриэһин тардар  кыахпыт ааспыт үйэҕэ курдук  тылынан уонна илии оҥоһугунан эрэ ыытыллара. Бу күннэргэ спонсор буламмыт ити кыһалҕаны быһаардыбыт. Түгэнинэн туһанан  “Янзолото” ООО тэрилтэ, АО “Янолово” генеральнай директорыгар И.И.Захаровка махталбытын биллэрэбит.

Аҥардас хаалбыт кырдьаҕастарга, доруобуйаларынан хааччахтаах дьоҥҥо социальнай өҥөнү дьиэлэригэр оҥоробут. Улууска бу хайысхаҕа  6 соцүлэһит 33 киһини көрө-харайа олорор.

Улууспутугар 70 миэстэлээх кырдьаҕастар уонна инбэлииттэр  интернат дьиэлэрэ үлэлиир. Бэйэтин көрүнэр кыаҕа суох дьону бу интернакка олохтуубут.

– Билигин ханна да буоларын курдук, олох очуругар оҕустарбыт дьон баара биллэр. Бу боппуруоска эһиги туох үлэни ыытаҕытый?

– Кэнники сылларга эдэр дьахталлар аһыы утахха ыллараллара  олус хомолтолоох. Кинилэри кытта биирдиилээн өйдөтөр үлэни ыытабыт, учуокка ылабыт. Бу киһи көнө суолга турарын ситиһэргэ сыаллаах үлэни ыытабыт. Дьокуускайтан кэлбит лектордары, специалистары көрүһүннэрэн, иитии, өйдөтүү үлэтигэр болҕомтону уурабыт. Улуустааҕы балыыһабыт психиатр-нарколога Е.Д.Посельскаяны кытта сибээстээхтик үлэлиибит.

-Кэпсэтиибит түмүгэр, тугу эбэн  этиэҥ этэй?

— Тус бэйэм олохтоох кадры бэлэмнээһин боппуруоһугар улахан болҕомтобун уурабын. Билигин үөрэнэн, идэ ылбыт эдэр дьон киин сиргэ, Дьокуускайга олохсуйа сатыыр. Ол гынан баран төрөөбүт улуустарын сайдыытыгар кыһаллар санаалаах эдэр специалистар элбэхтэр. Эдэр дьону өйөөн, сүбэлээн, салгыы сайдалларыгар, олохсуйан үлэлии хаалалларыгар үлэни ыытабыт.

Социальнай үлэ эйгэтигэр чахчы идэлэрин таптыыр, айылҕаттан аһыныгас, үтүө санаалаах, көмөҕө куруутун бэлэм дьон айымньылаахтык үлэлииллэр. Түмүкпэр биир идэлээхтэрбэр  тулууру, дьулууру, дьон-сэргэ махталын, тапталын ыларгытыгар, сыралаах үлэҕит түмүктээх буоларыгар баҕарабын!

 

Кэпсэттэ Екатерина Бястинова.

 

 

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *