Ис туруккун сааhылан

Хас биирдии киһи тас эйгэ харгыстарыттан бэйэтин көмүскэнээри бэйэтэ да билбэтинэн ис туругар-санаатыгар араас киэптэри (оруоллары) кэтэр. Ити курдук киһи бу олоххо ис санаатынан театр артыыстарын курдук араас оруоллары оонньуур , араас турукка сылдьар. Ону киэп диэн ааттыыллар.
Холобур, киһи ис иһигэр холку- эйэҕэс санаалаах эрээри, таһыгар, дьон көрөрүгэр — билэригэр ыксаллаах-тиэтэллээх, эбэтэр сытыы, сороҕор бэйэтин саастыылаахтарын ордук баһыйар мындыр саастаах курдук буолар эбэтэр эмиэ да кыра оҕо курдук толкуйдуур, ис киирбэҕэ суох, бэйэтин сааһыгар өйдөммөт, сөп түбэспэт майгылаах буолуон сөп. Киһи ол туруктарын бэйэтэ ис иһиттэн соччо сөбүлээбэт, санаатын этиниэн баҕарар эрээри, саҥардаҕына олох да онно сыһыана суоҕу саҥарыан сөп.Ону дьон өйдөөбөккө, бу киһи тугу-тугу куолуулууруй диэхтэрин сөп. Ол барыта бэйэтин уйулҕата (кута) тас эйгэттэн, дьонтон харыстанар быһыыта, олоҕор буолан ааспыт ыарахаттары көрсүмээри, ол туруктартан быыһанар толкуйа. Дириҥ ис өйүгэр хатанан, бэйэтэ да баҕарбатынан тас эйгэттэн харыстанар быһыыта. Кини дьиҥинэн ис иһигэр кыра оҕо сылдьан хомойбут, хоргуппут, уһун сылларга ииппит туругуттан босхолоно сатыыр, ол иһин бэйэтигэр араас киэптэри кэтэн ис туругар туһанар.
​Үксэ төрөппүт бэйэтин толкуйун оҕотугар соҥнууруттан саҕаланар. Дьиҥинэн, төрөппүт оҕотун харыстаан, араҥаччылаан санаатын этэр. Санаа этиллиитэ оҕо ол толкуйу ылыммат кэмигэр түбэстэҕинэ, иитинэр санаата суоҕуттан, ситэ бэйэ ыккардыгар баар сыһыаннар ирдэбиллэрэ сайдыбатаҕыттан оҕо сыыһа өйдөөн, атыннык толкуйдуон сөп.
Холобур, аҕалаах ийэтэ оҕолорун таптыыллара бэрдиттэн, оҕоттон ыйыталлар: “биһиги оҕобут, ийэтин курдук дуу, аҕатын курдук дуу? “диэн.
Оҕо барахсан итинник ыйытыкка эппиэттииргэ өйүгэр элбэх утарсыылары көрсөр. Кини төрөппүттэрин иккиэннэрин сөбүлүүрүн талларарга модьуйалларыттан, толкуйдууругар харгыстары көрсөр. Аны иккиэннэриттэн биирдэрин таллахпына, ким эрэ хомойуо диэн, “иккиэн үчүгэйгит” диир. Оттон төрөппүттэр, улахан дьон буолалларынан быһыытынан, оҕоттон иккиттэн биирин таларын ирдииллэр. Ол түмүгэр, оҕо бэйэтин санаатын салайынар ирдэбиллэрэ кэһиллэннэр, төрөппүтүттэн биир эрэ үчүгэй төрөппүт баар буолуохтаах эбит диэн санааҕа киирэр, өскөтүн аһара модьуйбут буоллахтарына, албынныырыгар тиийэр. Ардыгар ону маны ыйыттахтарына куруук албынныан сөп, кими да хомотумаары албынчык киэбин кэтэригэр тиийэр.
Ол кэриэтэ оҕоттон итинник ыйыппакка, “оҕобут биһигиттэн туох баар үчүгэйбитин, үтүөбүт утумнаабыт, бу орто дойдуга эн курдук ким да суох” диэххэ сөп. Оччотугар оҕо төрөппүттэриттэн ким үчүгэйин талбат, иккиэннэрин холкутук ытыктыы үөрэнэр,бэйэтигэр эрэллээх буолар.
Аҕа- ийэ сыһыаннарыгар , бэйэ-бэйэни ытыктаһыы, өйөһүү иэйиитин киэптэрин оҕо төрөппүттэриттэн көрөн, сэрэйэн үөрэнэр. Ол көрбүтүн кэлин, улааттаҕына бэйэтин дьиэ кэргэнигэр хатылыыр. Өскөтүн төрөппүттэрэ оҕо көрөрүгэр мэлдьи мөккүһэр, бэттэрин былдьаһар сыһыаннарын көрө улааттаҕына, бэйэтин дьиэ кэргэнигэр эмиэ ол киэби кэтэн үтүктэн, элбэх кыһалаҕалары көрсүөн сөп.
Ийэ уонна оҕо, Аҕа уонна оҕо киэптэрин атастаһаннар, ийэтэ эбэтэр аҕата, кыра оҕо курдук киэби иҥэринэн кыра оҕо курдук майгылаах буолаллар,ол түмүгэр оҕо кута ис санаатыгар утарсар. Оҕо бэйэтин киэбин кэтэ сатыыр – оҕо буолаары. Онуоха төрөппүт соччото суох быһыылаах майгылаах киэби кэтэн, оҕоттон онтун былдьыыр. Холобура, төрөппүт ардыгар эмискэ санаа түһүүтүн өр кэмҥэ ииттэҕинэ- куруук ыарыһах, сатаабат, сөпкө оҥорбот, билбэтэ-көрбөтө элбиир.Ол түмүгэр оҕо төрөппүтүгэр үчүгэй буолаары бары соруктары толорор уонна улахан киһи курдук сананан, төрөппүтүгэр ордургуур санаа үөскүүр. Ол түмүгэр бэйэ–бэйэлэрин өйдөспөккө ыгылыйаллар. Дьиҥинэн, оннук буола сылдьалларын сэрэйбэт да буолуохтарын сөп.
Ыал улахан оҕото уонна ыал кыра оҕото киэптэрин атастаһан, өйдөспөккө олохторугар бэрт былдьаһыыны көрсүөхтэрин сөп.
Дьиэ кэргэн иһигэр эр эбэтэр ойох буолар киэптэрин кыайан кэппэккэ, мэлдьи үлэлэрин киэбин кэтэ сылдьыы, туспа өйдөспөт санаалары уһугуннарыан сөп.
Бэйэни көмүскэнэ, харыстана,туохтан эрэ мэһэйдэтэ сылдьыы киэбин таһынан, куруук өһүргэнэ дуу, кыйахана сылдьыы киэбэ эмиэ баар. Ити курдук киһи олорорун тухары, харгыс буолбут санаалартан, олоҕор буолбут соччото суох ааспыт түгэннэрин көрсүмээри, араас киэптэри кэтэн тас эйгэ содулуттан көмүскэнэ сатыыр.
Оҕо саастан итинник киэптэри кэтэ үөрэммит киһи, бэйэтин олоҕунан ирдэбилинэн (быраабынан) олорбокко, өйүгэр — санаатыгар ыгылыйар, бэйэтин сөбүлээбэккэ эрэйдэнэр. Ол иһин ис сүрэҕиҥ баҕарарын толорон, дьиэ кэргэн сыһыаннарыгар, эн бэйэн сөбүлээбэт түгэннэргин өйдөөн көрөн, бээ эрэ, бу түгэн хаста да хатыланна, итинник буолара сатаммат диэн санааҕа кэлэн, ис куккун уонна өйгүн-санааҕын сааһыланан, араас киэптэртэн босхолонон санааны-сааһылыыр үөрэйэхтэри ыларга кут үлэтин саҕалаан дьарыктаныллыахтаах,
Холобура, киһи кута санаарҕаатаҕына эбэтэр олоххо буола турар тэтимтэн сылайдаҕына , сэргэхсийэр эбэтэр уоскуйар турукка талаһыахтаах. Оччотугар эн бэйэҥ да сэрэйбэккинэн, эйиэхэ туһалаах дьону көрсөн, эбэтэр тэрээһинҥэ бэйэн да билбэккинэн атаҕыҥ аҕалбыт буолар.Ол түмүгэр тутта-хапта сылдьарыҥ, майгыҥ-сигилиҥ, толкуйдууруҥ-саҥарарыҥ, кэпсэлиҥ-ипсэлиҥ тосту уларыйар. Бэйэҥ дьиэ кэргэниҥ иһигэр бэйэ-ыккардыгар баар сыһыаннары көннөрөн холкутуйаҕын. Тас эйгэҕэ, дьону кытта алтыһан кэпсэтэриҥ да тупсар. Өрө көтөҕүүлээхтик анааран көрөр көрүүҥ тэнийэн, иэйээниҥ ситэр-хотор, бэйэҕин хайдах баарынан, ылынаргын билинэн, араас киэптэртэн босхолонуоххун сөп.
Өбүгэлэртэн бэриллибит дьылҕалары хатылыыр ситимнэрэ көнөн, кэлэр кэскиллэрэ тирэхтээх буолаллар, ол туһунан аныгыскыга суруйуом.

​​Мичийэ Тоокой

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *