ИЭЙИИЛЭЭХ ЫРЫАНЫ, ЭТИҤНЭЭХ АРДАҔЫ СӨБҮЛҮҮБҮН

Ырыа эйгэтигэр саҥа биллэн эрэр, сырдыгынан сыдьаайар истиҥ мичээрдээх эдэркээн Кирилл Матвеев сурунаалбыт бүгүҥҥү дьоруойа. Кини иэйиилээх лирическэй ырыалары күүстээх тенор куолаһынан саха араадьыйатыгар, айар кэнсиэрдэргэ толорорун сэргии көрөбүт, биһирии истэбит. Оҕо сааһын баҕата туолбутугар, билигин эстрада эйгэтигэр куорсун анньынан үлэлии-хамсыы сылдьарыгар тапталлаах ийэтигэр Наталья Егоровнаҕа, аҕатыгар Петр Матвеевичка, биир дойдулаахтарыгар махтанар. Төрөппүттэр оҕо инники кэскилигэр, талыахтаах идэтигэр кыра сааһыттан таба көрөн, болҕомтолорун уурдахтарына уонна онуоха хайысхалаан дьарыктаатахтарына эрэ, идэтин таптыыр ситиһиилээх киһи тахсыаҕар бүтэйдии эрэнэр.

БАСТАКЫ КОНФЕРАНСЬЕМ –
БАЛТЫМ ЭТЭ

Уһуйааҥҥа сылдьаммын хас биирдии оҕо курдук араас идэҕэ бэйэбин ойуулаан көрөрүм. Ордук полиция үлэтигэр ымсыырбытым, улааттахпына бэрээдэги көрүөм, дьону көмүскүөм дии саныырым. Ол эрээри, ырыаҕа чугаһым оҕо эрдэхпиттэн биллибитэ. Дьонум үлэлэригэр бардахтарына, бииргэ төрөөбүт балтыбынаан иккиэйэҕин эрэ дьиэбитигэр хаалар этибит. Онно дьэ уубутугар-хаарбытыгар киирэн туран кэнсиэртээх оонньуурбут. Саалабыт түннүгэр мин оччотооҕу санаабар уһун баҕайы кип-киэҥ шторалаах этибит. Ол кэнниттэн тахса-тахса ыллыыр буоларым. Микрофонум диэн – ийэм баттаҕын лааҕа эбэтэр телевизор дистанционката. Хайаан да балтыбын үҥкүүһүт оҥосторум, мин ыллыыбын, оттон эн үҥкүүһүт буолаҕын диирим. Балтыбынан биллэртэрэр этим: «Билигин тахсан ыллыыр – Кирилл Матвеев!» Онон ырыаһыт буоларбын оонньообуппун быһыылаах. Кэлин дьонум итини билэн караоке оонньуур микрофонун ылан биэрбиттэрэ. Ол караоке ырыаларын барытын билэр этим, дьонум бардылар даҕаны дьэ, мин улахан кэнсиэрим саҕаланара…

«ҮРДЭЛ» КҮРЭСКЭ КЫТТЫЫМ
КЫНАТТААБЫТА

Кыра эрдэхпиттэн наһаа элбэх республикатааҕы ырыа күрэҕэр кыттыбытым. Үгүстэргэ кыайбытым, билигин дипломнарбын көрдөхпүнэ саныырга наһаа үчүгэй. Дьон-сэргэ мин ыллыырбын иһиттэ, сөбүлээтэ быһыылаах диэн бастакы санаам 2013 сыллаахха Москваҕа аан дойдутааҕы ырыа күрэһигэр кыттан «Я люблю тебя до слез” диэн Александр Серов ырыатын толорбутум кэннэ киирбитэ. Онтум ватсапка түргэн баҕайытык тарҕанан хаалбыт этэ. Ол саҕана ватсап саҥа үөдүйэн эрэрэ. Миэхэ элбэх этиилэр киирбиттэрэ, үөрэххэ да ыҥырыылар бааллара. Аны оруобуна оскуолабын бүтэрэрим икки сыл хаалбыт этэ. Бу кэнниттэн дойдум дьоно бэйэ-бэйэлэриттэн истиһэннэр кыралаан үбүлүөйгэ, сыбаайбаҕа ыллата ыҥырар буолбуттара. Саха телевидениетэ ыытар «Үрдэл» музыкальнай бириэмийэтин күрэҕэр кыттарга быһаарынан, доҕорум Аскалон Семенов тылыгар, матыыбыгар «Ырыаларым» диэн ырыаны ис дууһабыттан долгуйан туран ыллаабытым. Уонна манна “Сыл бастыҥ эдэр ырыаһыта” номинацияҕа кыайбытым. Бэйэбэр мантан инньэ улахан эппиэтинэһи сүкпүтүм. Быйыл эмиэ кыттан финалист буолбутум, эдэр, саҥа суолларын солонон эрэр артыыстарга наһаа туһалаах күрэс. “Саха” НИБХ салалтата эдэр толорооччулары өйүү сылдьарыгар махтанабын.

ДЬИҤНЭЭХ КӨРӨӨЧЧҮ ТЫА
СИРИГЭР БААР

Хомойорум диэн музыкальнай үөрэҕим суох. Ити эрээри инникитин фортепианога үөрэнэр былааннаахпын. Бу ааспыт сайын ХИФУ Хотугулуу-илиҥҥи норуоттар тылларын уонна культураларын институтун бүтэрбитим. Репертуарбар классическай уонна эстраднай ырыалары ордоробун. Валерий Ноев «Киһиэхэ төрөөбүт буора, дойдута», Аркадий Алексеев “Илиибин уунабын эйиэхэ” курдуктары. Билигин сценаҕа Гаврил Николаев ыллаабыт ырыаларын сөбүлээн ыллыыбын. Толорорбор бастаан тылын-өһүн, миэхэ төһө сөп түбэһэрин-түбэспэтин көрө сатыыбын. Бэйэм ырыа тылын суруйбаппын эрээри, ардыгар матыып киирээччи. Сахабыт эстрадатыгар билигин артыыска ыллыырыгар, бэйэтин талаанын толору аһарыгар кыах баар. Күннээҕи олоххо артыыс айар олоҕо ыарахаттардаах курдук, эн куруук дьон-сэргэ, көрөөччүлэриҥ хараҕын далыгар сылдьаҕын. Олорор дьиэҕиттэн аһыыр аскын, наадыйар табааргын да ыла маҕаһыыҥҥа тахсаргар син биир бэйэҥ таҥаскын-сапкын көрүнэн тахсаҕын. Тоҕо эрэ билиҥҥэттэн, артыыс киһи бэйэтин тас көстүүтүн куруук көрүнэ, бэйэ бодотун тардына сылдьыахтаах диэн бэйэбиттэн кытаанахтык ирдиибин. Төһө да эдэр буолларбын мээнэ солуута суохха онно-манна күүлэйдии, быстах көрсүһүүлэргэ эҥин сылдьа сатаабаппын. Гастролларга тыаҕа кэлии-барыы син баар. Ол курдук, Саха Республикатын народнай артыыһын Аркадий Алексеевтыын элбэх улуустарга сырыттым. Айаҥҥа сылдьан сайдаҕын, дьон-сэргэ настарыанньатын, олоҕун-дьаһаҕын билсэҕин. Тыаҕа эйигин барытын кэтээн көрөр, тутатына сыана быһар дьиҥнээх көрөөччүлэр кэтэһэллэрин билэбин. Гастролга сылдьарым чэбдик салгыҥҥа иэйии кыыма киирэрин кэриэтэ.

ЭТИҤНЭЭХ АРДАХТААХ КИЭҺЭЛЭРИ ОРДОРОБУН
Гастролтан эбэтэр дьарыкпыттан дэлби сылайан кэлэн баран дьиэбэр уу-чуумпуга сытааччыбын. Хаһан да астаабатах аспын астыырбын уонна чуумпуга телевизор көрөрбүн астынабын. Астан ордук саха буоларбынан өрөһөлүү буспут эти сиирбин олус сөбүлүүбүн. Дьыл кэмиттэн күһүнү ордоробун, арааһа күһүн төрөөбүт буоламмын буолуо. Сэбирдэх саһаран аргыый тыалга суугунуурун, түннүгүнэн ардах түһэрин кэтиирбин уонна тоҕо эрэ этиҥнээх киэһэлэри наһаа сөбүлүүбүн.
Олоххо хас биирдии киһи интэриэстээх буолуоҕун, хас биирдии оҕо оскуолаҕа үөрэнэр сылларыгар дьарыктаах буолуон баҕарабын. Оччоҕо куһаҕан дьаллыкка ылларыа суоҕа. Ырыа эйгэтигэр сылдьан санаабын үллэстэр доҕоттордоохпуттан үөрэбин. Олортон биирдэстэрэ Аскалон Семенов. Мин үөрэммит үөрэхпэр үөрэнэр. Кинилиин уопсайга иккиэн бииргэ олорбуппут. Үөрэхпитигэр сарсыарда үөрэнэбит, оттон киэһэ ыҥырыынан үөрүүлээх тэрээһиннэргэ ыллыы барааччыбыт. Киэһэ бүтэн кэлэн үчүгэй баҕайытык ас астанан аһыыбыт, онтон утуйаары сытан ис дууһабытыттан арыллан арааһы барытын кэпсэтээччибит. Маны сэргэ эдэр дьиэ кэргэн Розалина Файрушина, Сахамин итиэннэ СР үтүөлээх артыыстара Сахаайа, Александр Бурнашовтары кытта ыкса билсэн доҕордоһобут. Кинилэр сүбэлэрэ, кэмигэр сөптөөх этиилэрэ, ардыгар сэмэлэрэ миэхэ туохтааҕар да күндү буолар. Билиҥҥитэ тус олохпор соҕотохпун, ырыабынан дуоһуйан сылдьабын. Мин кэрэ аҥаарым, кэргэним буолуохтаах кыыһым ийэм курдук буолуон баҕарабын. Кини курдук нарын-намчы, минньигэс тотоойу астаах-үөллээх, дьиэтин-уотун ыраастык тутар хаһаайка бастыҥа, оҕону таптыыр, сатаан иитэр буолуохтаах.

ТӨРӨППҮТТЭРБЭР МАХТАЛЫМ УҔАРААБАТ

Бэйэм Нам улууһун Көбөкөн нэһилиэгиттэн сылдьабын. Көбөкөҥҥө ийэм саха тылын уонна литературатын учуутала, аҕам уот ситимин тэрилтэтигэр маастар. Бииргэ төрөөбүт үһүөбүт, балтым устудьуон, саамай мурун бүөтэ түөрт саастаах кырачаан бырааттаахпын. Биһиги дьиэ кэргэн уруккуттан да ырыаҕа сыстаҕаспыт, ийэм, балтым эмиэ ыллыыллар. Дьоммор махтаныахпын баҕарабын, миигин иннибин көрүнэр гына, эрдэттэн ырыаҕа туһаайан ииппиттэригэр. Маны сэргэ ытыктыыр учууталларбар, дойдум дьонугар-сэргэтигэр куруутун өйдүү-өйүү сылдьалларыгар истиҥ махталбын тиэрдэбин. Кыра эрдэхтэн күрэстэргэ кыттарбар ийэм аҕабыныын олох бопсубаттар этэ. Дьиҥэр, эдэр ыалга ол саҕана хамнастара да кыра буолуо эрээри, күрэскэ кыттыы, көстүүмүм харчытын төлөөн, ыраах улуустарга, куораттарга айаным ороскуотун бэйэлэрэ төлөөччүлэр. Билигин өйдөөтөхпүнэ, наар миэстэлэһэр курдук саныыбын эрээри, сороҕор хотторорум иҥин буолуо. Онно миигин олус хомойботун, чаҕыйан хаалбатын диэн матыыптаан саҥа оонньуур ылан биэрэллэр эбит. Ол иһин салгыы күрэхтэргэ, фестиваллэргэ баҕаран туран кытта турааччыбын. Сахам сирин бары төрөппүттэрэ оҕолоругар болҕомтолоох буолуохтарын, оҕо туохха дьулуһарын, интэриэстээҕин көрөн куруһуоктарга биэрэн сайыннарыахтарын олуһун баҕарабын. Олоххо ситиһиибит төрдө бэйэбитигэр сытарын, кэрэҕэ тардыһыыбыт, ыра санаабытыгар дьулуһуубут, туох барыта үлэттэн, үгүс сыраттан кэлэрин өйдүүбүн. Оҕо сааһым баҕата туолан, инникитин ырыаны аргыс оҥостон, таптыыр көрөөччүлэрдээх буолан, олоҕум устун эрдээхтик дьоллоохтук айанныам.

Гуннара ОРОҺУУНУСКАЙА

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *