Хондуруоһа суох олох үчүгэй даҕаны

Арааһа, билиҥҥи сайдыылаах кэмҥэ хондуруос, остеохондуруос, сүһүөх ыарыылара диэни билбэтэх киһи ахсааннаах буолуохтаах. Ордук билигин, хара үлэ кэмчитийбит, компьютер, гаджет, стресс, депрессия үйэтигэр. Эдэрдиин-эмэнниин итилэртэн эрэйдэнэллэр.
Билигин тустаах боппуруос олохпут тыын боппуруостарыттан биирдэстэрэ буолла диэтэхпинэ, баһан этии буолбата биллэр. буолбата «Хондуруоһа, остеохондуруоһу уонна сүһүөх ыарыыдарын суох оҥоруохха сөп», — диэн этэр биир дойдулаахпыт Валерий Готовцев. Кини уон төгүрүк сыл устата сайынын Дьокуускайга Суорун Омоллоон аатынан опера уонна балет театрын иннигэр төлөбүрэ суох, уопсастыбаннай төрүккэ, дьонугар-сэргэтигэр гимнастика оҥотторон, чөл олоҕу пропагандалааһыҥҥа бэйэтин кылаатын киллэрсэр.

Сүһүөх ыарыыларыттан босхолуммутум
Күндү ааҕааччым, бастаан кини ньыматынан сүһүөхтэрин ыарыыларыттан уонна остеохондроһуттан босхоломмут өрөспүүбүлүкэҕэ эрэ буолбакка, кини тас өттүгэр биллэр психолог, педагогическай наука кандидата Александра Ушницкая кэпсээнин сэргээн иһит.
— Мин наһаа улахан остеохондрозтаах этим. Сүһүөхтэрим эмиэ ыалдьаллара. Олус диэн эрэйдэммитим. Москваҕа тиийэ тибетскэй медицина киинигэр эмтэнэ бара сылдьыбытым. Оннук улаханнык ыалдьыбыттаахпын. Остеохондрозтан хааным баттааһына үрдүүрэ.
Итинник нэһиилэ сылдьан, биирдэ оптуобуска биир кэмҥэ устудьуоннаабыт Валерий Готовцевы кытта көрсө түспүтүм. Сирэйбиттэн-харахпыттан ыалдьа сылдьарбын тута билбитэ, сэрэйбитэ. Спортивнай кулуубугар дьарыкка ыҥырбыта. Ол кэмҥэ гимнастика оҥорордооҕор буолуох, нэһиилэ хаама сылдьарым. Ону Валерий Иванович тылыгар киллэрбитэ. Кини: «Эми-тому олох иһимэ, укуолланыма», — диэн сүбэлээбитэ. Олох Валерийы таҥара миэхэ ыыппыта.
Валерий Иванович ылсан, дууһатын ууран туран, миигин дьарыктаан киирэн барбыта. Бастаан, биллэн турар, ыалдьа сылдьар киһи гимнастиканы оҥороро наһаа ыарахана, уустуга. Кыайбат этим.
Кини систиэмэлээхтик дьарыктаан, сүһүөх ыарыыларыттан, остеохондрозтан босхоломмутум. Олоҕум хаачыстыбата уларыйа, тупса түспүтэ. Остеохондроһа, сүһүөх ыарыыта суох олох диэн бу үчүгэйин (күлэр). Күүс-сэниэ бөҕө киирбитэ. Устудьуоннуу сылдьан, отут сыл аннараа өттүгэр Валерий дьону ыарыылартан босхолуо эрэ диэммин хантан сэрэйиэмий?
Оҕо хаамыан иннинэ сыыллара хайаан да наада эбит. Уҥуоҕа-иҥиэҕэ, этэ-сиинэ сайдарыгар олус туһалаах. Сыыллыбатах оҕолор наһаа түргэнник сколиоз уонна хондроз буолаллар. Остеохондрозтан босхолонууга киһи психоэмоциональный туруга эмиэ улахан оруоллаах. Санаа баттыга көхсүгэр олорсон кэбиһэр. Оччоҕо былчыҥнарын хам тутан кэбиһэллэр.
Аны ыарыһах массажтатан уонна инньэлэтэн баран, хайаан да Валерий Готовцев курдук тренердэргэ сылдьан, дьарыктаныахтаах. Оччоҕо ити ыарыыларыттан босхолонор кыахтаах. Биһиги дьоммут дьарыктаммакка, эмтэммиттэрин туора сотон, балалатан кэбиһэллэр. Онон ыарыылара олохсуйан хаалаллар.
Тус бэйэм Валерий Иванович дьарыгын туһатын эппинэн-хааммынан билбит киһи, кини дьыалатын салҕааччынан буолабын. Иккиэн нэһилиэнньэҕэ маастар-кылаастары ыытааччыбыт. Маны таһынан онно-манна сылдьаммын тренерим үлэтин кэпсээччибин. Москваҕа тибетскэй медицина киинигэр, Казаҥҥа тиийэ маастар-кылаас ыыппытым. Үлэбит түмүгүн билэллэр. Ол иһин ыҥырбыттара.
Сайыҥҥы лааҕыр аһан үлэлэтиэххэ диэн киниэхэ этии көтөхпүтүм. Быйыл бэһис төгүлүн Амма өрүс кэрэ кытылыгар лааҕырбытын аһан үлэлэттибит. Уон сезоҥҥа 300-кэ киһини хаптыбыт. Манна сылдьыбыт, дьарыктаммыт дьон наһаа сөбүлүүллэр уонна туһаналлар.
Мин Валерийга дьарыктанан баран, үс ый кэнниттэн тобуктарым, тоҥолохторум ыарыыттан босхоломмуттара. Хааным баттааһына үчүгэй буолбута. Маны таһынан дьарыктана сылдьар киһи эчэйдэҕинэ даҕаны, организма чөлүгэр түргэнник түһэр эбит. Атахпын өлөрөн баран, наһаа түргэнник үтүөрбүтүм.

Кылаабынайа, тохтоон хаалбакка
— Валерий Иванович, ааҕааччыларга бэйэҕин кытта кылгастык билиһиннэр эрэ.
— Тус хоту Өймөкөөн улууһун Томтор сэлиэнньэтигэр күн сирин көрбүтүм. Манна оскуоланы бүтэрбитим. М.К. Аммосов аатынан Саха судаарыстыбаннай университет физическэй факультетыгар үөрэммитим.
— Эн гимнастикаҥ систиэмэтин, бырагырааматын хайдах толкуйдаан оҥорбуккунуй?
— Гимнастикам систиэмэтин өр сылларга үлэлэһэн, толкуйдаан, хомуйан оҥорбутум. Барытын бэйэбэр боруобалаан көрөн, дьарык систиэмэтэ тахсан кэлбитэ. Наһаа ыарахан буоллаҕына, дьон кыайан дьарыктаммат. Оттон наһаа чэпчэки буоллаҕына, көдьүүһэ кыра буолар. Онон ортотун тутуспутум. Өр сылларга үлэлээн, гимнастикам дьоҥҥо туһалыырын биллим.
Сүһүөх ыарыыларыгар, остеохондрозка үксүн кытай гимнастикалара сөп түбэһэллэр. Ушу, цигун уонна йога элеменнэриттэн гимнастикам систиэмэтин таҥмытым. Бастаан бэйэм оҥорор этим. Гимнастикам боростуой диэҕи боростуой, уустук диэҕи уустук эмиэ буолбатах. Кылаабынайа, тохтоон хаалбакка, систиэмэлээхтик дьарыктаныахтаахпыт. Бастаан саҕалыырга нэдиэлэҕэ иккитэ гимнастика оҥорор ордук.
Бастаан, өрүү буоларын курдук, дьон аанньа ахтыбаттыы, итэҕэйбэттии сыһыаннаһаллар. Сорохтор организмнара соһуйан, ыарыылара бэргиир. Онно куттанан, быраҕан кэбиһэллэр. Мин толкуйдуурбунан, этиҥ-сииниҥ уһуктар, көһүйэр, ыалдьар буоллаҕына, соччонон гимнастика эйиэхэ туһалыыр. Итини тулуйдахтарына, организмнара чөлүгэр түһэн киирэн барар. Хааннарын баттааһына үчүгэй буолар. Сорохторго сүрэх тиийбэт. Киһиэхэ баҕа эрэ баар буолуон наада.
— Валерий Иванович, хайдах быһыылаахтык болуоссакка нэһилиэнньэҕэ гимнастика оҥотторор буолбуккунуй?
— Биир саас спорт министиэристибэтэ «болуоссаттарга нэһилиэнньэҕэ зарядка оҥотторорго инструктордар наадалар» диэн биллэрии таһаарбыттара. Дьоммор-сэргэбэр туһалыым диэн санааттан инструктордаабытым. Бастаан аҕыйах баҕайы киһи сылдьыбыта. Араас араҥа дьон кэлэллэрэ. Спортсменнар, доруобуйаларыгар хааччахтаах дьон кытары. Бэйэм иннибэр гимнастикабынан барыларын интэриэһиргэтиэхтээхпин диэн сыал-сорук туруоруммутум. Онон систиэмэбин өссө үчүгэйдик сааһылаабытым.
Үгүстэр кыайыахтарын сөп. Бастаан болуоссакка киһи аҕыйаҕа. Онтон бэйэ-бэйэлэриттэн истиһэ-истиһэлэр кэлитэлээн киирэн барбыттара.

Ыарыы тоҕо тэнийдэй?
— Эн тустаах хайысхаҕа үлэлии сылдьар киһи туохтан ити хондуруос, остеохондуруос уонна сүһүөх ыарыылара элбээтилэр дии саныыгын?
— Кэнсиэрбэни, искусственнай аҥаардаах, араас эбиликтээх астары наһаа элбэхтик сиир буоллубут. Итини таһынан күнү быһа олорор, кыратык хамсанар дьон организмнара кыайан иҥэриммэт уонна таһаарбат. Кэлин толкуйдаан көрдөхпүнэ, киһиэхэ 120 тыһыынча км тымыр-сыдьаан сүүрэр. Киһи өйүгэр баппат. Ол хаачыстыбата суох астан тымырдарбыт бүөлэнэллэр, хааммыт эргиирэ мөлтүүр. Клеткаларбыт аһылыктара тиийбэт буолар, өлөн киирэн бараллар. Эккэ-сииҥҥэ куһаҕан клеткаҥ элбээн киирэн барар.
Онон мөлтөх хаачыстыбалаах астан-үөлтэн уонна кыратык хамсаныыттан ити сүһүөх, тоноҕос, тымыр-сүрэх ыарыылара үөскүүллэр уонна олохсуйаллар.
Гимнастика оҥордохторуна, хаачыстыбалаах аһы аһаатаххына, доруобуйаҥ, этиҥ-сииниҥ чөлүгэр түһэн киирэн барар. Киһи организмын ис кыаҕа муҥура суох. Ону туһаныахтаахпыт. Саастан тутулуга суох. «Бүттүм, сааһырдым» диэтэххинэ, сол курдук, мөлтөөн киирэн бараҕын. Хайа баҕарар киһи бэйэтин бэйэтэ эмтэнэр, этин-сиинин, хаанын-сиинин, уорганнарын иһиллэнэн көрөн.
— Валерий Иванович, аныгы олохпут дьалхаана эмиэ ити ыарыылар биир төрүөттэринэн буолара саарбаҕа суох…
— Стресс диэн хондуруоска, остеохондуруоска улахан төрүөтүнэн буолаллар. Былчыҥнар күүрэн, хам тутан кэбиһэллэр. Таба тыыныы эмиэ улахан оруоллаах.
— Оҕолору доруобуйаларын туруктара мөлтөх диэн физкультура уруогуттан босхолоон кэбиһэллэр. Итини төһө сөптөөх дии саныыгыный?
— Сыыһа. Киһи этэ-сиинэ куруук ноҕоруускалана сырыттаҕына, сайдар. «Хамсаныы – олох» диэн мээнэҕэ эппэттэр. Олох улаханнык ыалдьар түгэҥҥэ эрэ сытыахха сөп. Сүүрүүктээх үрэх уута устар буолан хаһан даҕаны буорту буолбат, дьүдьэйбэт. Ол кэриэтэ хамсаннахха, хаанын тымырдар устун сүүрэрэ түргэтиир, тупсар. Оттон биир сиргэ турар уу түргэнник сытыйар-ымыйар. Олордоххо хаанын эргиирэ бытаарар, мөлтүүр, доруобуйаҥ эмиэ алларыйар.

Кореецтар төрүөт буолбуттара
— Валерий Иванович, эн бэйэн моһуогураҥҥын ити дьыалаҕа ылсыбытыҥ дуо?
— Тустаах дьыаланан отучча сааспыттан ылсыбытым. Итиччэ эдэрбиттэн, кыратык хамсанарбыттан доруобуйам мөлтөөн киирэн барбыта.
Өймөкөөҥҥө тас дойдулартан турист бөҕө кэлээччи. Биирдэ оскуолҕа кинилэри кытта көрсөһүү буолбута. Соҕуруу Кореяттан сылдьар, нууччалыы үчүгэйдик саҥарар эдэр дьиэ кэргэттэр бааллара. Кэргэмминээн кинилэри дьиэбитигэр илдьэ бараммыт чэйдээбиппит. Биир оҕобут илиҥҥи единоборствоны интэриэһиргиирэ. Оттон ити ыал аҕа баһылыга тхэвондо тренерэ этэ.
Оччолорго -60 кыраадыс тымныы этэ. Сып-сылаас дьиэҕэ киирэннэр, үөрбүттэрэ аҕай.
Кореец оҕолору хайдах дьарыктыырын, уолбар оҥотторо-оҥотторо көрдөрдө. Ону барытын видеоҕа устан ыллым. Наар сүһүөхтэри имитэллэр, растяжка оҥоттороллор эбит. Ону көрө-көрөбүн уолбун дьарыктаатым. Начаас шпагат, мостик түһэр буолан хаалла. «Гуттаперчевый мальчик» курдук буолан хаалла (күлэр). Бэйэм эмиэ дьарыктанан киирэн барбытым. Онон билиҥҥи дьыалабар кореецтар төрүөт буолбуттара диэхпин эмиэ сөп.
— Оччоҕо эн остеохондроз эмтэниллибэт ыарыы диэҥҥэ сөпсөспөккүн?
— Оннук. Гимнастиканан, хамсаныынан эмтэниллэр.
— Валерий Иванович, кэпсээниҥ иһин махтанабын.

* * *
Кыһыҥҥы өттүгэр Валерий Готовцевка дьону дьарыктыырыгар Дьокуускай киинигэр дьиэ булан биэрэн, спонсордыыллара буоллар, төһөлөөх элбэх киһи абыраныах этэ диэн этиинэн суруйуубун түмүктүүбүн.
Людмила НОГОВИЦЫНА.

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *