Киһиэхэ кып-кыра, быычыкаайык наада

Көмүс ньээкэ уйаттан, алаһа дьиэттэн көрбүтүнэн туран матыы диэн иэдээн.  Ама да ааспытын иһин, быйыл өйбүтүгэр-санаабытыгар мөкү өттүнэн өр кэмҥэ хатанан хаалар сайын ааста… Ордук Горнай улууһун Бэс Күөлэ бөһүөлэгин олохтоохторугар.

Хаһыаппыт бүгүҥҥү ыалдьыта — итинник алдьархайга түбэспит кэмигэр соһуччу сүргэни көтөҕөр түгэҥҥэ түбэспит элбэх оҕолоох дьиэ кэргэн күн күбэй ийэтэ Екатерина Петрова.

– Екатерина Николаевна, кэпсэтиибитин айылҕа алдьархайыттан буолбакка, үөрүүлээх түгэнтэн саҕалыахха. Хайдах быһыылаахтык атырдьах ыйыгар Россия телевидениетын бастакы ханаалын «Кто хочет стать миллионером?» биэрии кыттыылааҕынан буолан хааллын? Саас сааһынан кэпсээ эрэ.

– Арай түүн ортото дьүөгэм, оскуолаҕа социальнай педагогынан үлэлиир Мария Сергеева төлөпүөннээтэ. Кинини кытта Бэс Күөлүн дьаһалтатыгар бииргэ үлэлии сылдьыбыппыт.  «Катя, Москваҕа барыахха эрэ», – диэтэ. Улаханнык соһуйдум. «Кто хочет стать миллионером?» биэриигэ ыҥырдылар диэтэ. «Саҥа сиэннэнним эҥин, бээ тохтоо, толкуйданыам», – диэн хоруйдаатым. Сарсыарда кэргэммэр эппиппэр, барыс диэн буолла. Оҕолорум эмиэ сөбүлэстилэр. Мин ол кэмҥэ Кэбээйи улууһун Сангаар сэлиэнньэтигэр баарым.

Бастакы ханааллар нэһилиэк дьаһалтатын кытта кэпсэппиттэр эбит. Мариям кэргэнинээн барыахтааҕа, аккаастаан кэбиспит. Анкета толорон уонна бэйэбитин билиһиннэрэр видеоролик оҥорон ыыттыбыт. Нэдиэлэ да буолбата, биэриигэ кыттыыны ылар боппуруоспут быһаарылынна. Хата үлэбиттэн көҥүллээтилэр, уоппуска биэрдилэр.

– Эрдэ Москваҕа сылдьыбыккыт дуо?

– Машабынаан атырдьах ыйын 27 күнүгэр Москваҕа айаҥҥа туруннубут. Кини дойдубут тэбэр сүрэҕин көрө илигэ. Оттон мин оскуолаҕа эрэ сылдьан көрбүтүм.

Бастакы ханаал биһигини аэропорка көрүстэ. Мариям таҥаһа-саба барыта уокка былдьанан, эргиэн киинигэр тиийдибит. Сөптөөх таҥас булбатыбыт. Үлтү сылайдыбыт. ВДНХ таһыгар отельбытыгар тиийдибит. Сынньана түһэн баран, Москваны көрө бардыбыт.

Христос Спаситель Храмыгар сырыттыбыт. Москва өрүһү көрдүбүт. Кыратык мунан-тэнэн Москва-ситигэ тиийдибит. Аныгы баараҕай тутуулары көрөммүт наһаа астынныбыт, дуоһуйдубут. Смотровой площадкаҕа тахсан, үөһэттэн киин куораппытын көрдүбүт. Үөрүү-көтүү бөҕө буоллубут, чыпчылҕан түгэнигэр алдьархайбытын умнан ыллыбыт.

– Екатерина Николаевна, биэриигэ кыттарга хайдах бэлэмнээтилэр?

– Отельбытыгар хонон туран баран, сарсыардааҥҥы аһылыкпытын аһаат, ВДНХ-ны көрө бардыбыт. Сарсыарда 7 чаас этэ. Ким да суоҕа. Ып-ыраас салгын. Араас дьэрэкээн сибэкки бөҕө. Кэрэ көстүү. Өр кэмҥэ буруонан тыыммыт дьоҥҥо улахан дуоһуйуу этэ. Оргууйдук күүлэйдээбиппит.

Бастакы күҥҥэ Кыһыл болуоссат сабыылааҕа. Иккис күммүтүгэр аһаҕас этэ. Манньыаты быраҕан, баҕа санааҕын этэр миэстэҕэ тиийэн, бастакы уочаратынан дьиэлэнэрбит туһугар ырабытын эттибит.

Москва өрүс устун экскурсияҕа сырыттыбыт. Наһаа үчүгэй күн турбута. Воробьевы горы дуоһуйа күүлэйдээбиппит. Лужникига сырыттыбыт.

Киэһэ 5 чааска бастакы ханаал стилистарыгар бардыбыт. Массыына улахан баҕайы эргиэн киинигэр илдьэн түһэрдэ. Онно «Модный приговор» биэрии икки стилиһэ Олеся уонна Лариса диэн кыргыттар биһигини кэтэһэн тураллар эбит. Эрдэ размердарбытын эҥин ыйыталаспыттара уонна хаартыскаларбытын ылбыттара. Онон хас да таҥаһы бэлэмнээн туруораллара. Олорбутум тухары итинник элбэх таҥаһы хаһан да мээрэйдээбэтэҕим (күлэр). Онтон атын эргиэн киинигэр бардыбыт. BMW массыынанан сылдьабыт. Олох кэрэ түүл курдук. Таҥас кэппиппитин кэннэ, стилистэрбит хаартыскаҕа түһэрэннэр редактордарга ыыталлар. Кинилэр бигэргэтэллэр эбит. Бүтэһигэр миэхэ халлаан күөҕэ былааччыйаны, Марияҕа кыһыл дьүһүннээҕи талбыттара. Эһиэхэ чаҕылхай дьүһүн барсар диэн буолбута. Атах таҥаһыгар, ытарҕаҕа тиийэ талан биэрдилэр. Киэһэ 5 чаастан 10 чааска диэри сырыттыбыт. Маҕаһыыннары сабан бараммыт, отельбытыгар кэллибит.

– Биэриигэ кыттаргытыгар төһө долгуйдугут?

– Долгуйуу бөҕө. Быһа биэрии буолан, өссө икки-үс бүк долгутуулаах. Сарсыарда массыына ыла кэллэ. Студияҕа наһаа үчүгэйдик, истиҥник көрүстүлэр. Парикмахердар баттахпытын оҥордулар. Визажистар макияжтаатылар. Таҥастарбытын кэтэрдэн кэбистилэр. Киһи билбэт дьоно буола түстүбүт (күлэр). Редакторбытыттан «сахалыы кэпсэтэн ылабыт дуо» диэн ыйыталастым. Боппуруоһу дьүүллэһии эҥин нууччалыы буолуохтаах, кыратык эрэ төрөөбүт тыллары кыбытан ылыахтааххыт диэн буолла.

Эрдэ «Камелек» маҕаһыынтан биэрии ыыттаччытыгар Дмитрий Дибровка кэһии гынан илдьэргэ чороон атыыласпыппыт.

Бастакы оонньооччулары устуу кэнниттэн биһиги иккис уочаратынан студияҕа киириэхтээх этибит. Редактордартан ону-маны ыйыталаһа турдахпытына, бастакы оонньооччулар бүттүлэр диэн баран, студия диэки биһигини үҥүлүтэн кэбистилэр. Хабыс-хараҥа, ип-итии. Өссө долгуйдубут. Этэргэ дылы, сүрэхпит тиҥиргэччи тэбэр тыаһа студияҕа иһиллэргэ дылы. Редактордар ыйан-кэрдэн, сүбэлээн биэрдилэр. Микрофоннарбытын эҥин иилбиттэрин кэннэ Дмитрий Дибровпут үөһэттэн түһэн кэллэ. Илии эҥин тутуста. Кини киирээтин кытта хайдах эрэ уоскуйан хааллыбыт. Оннук сырдык ньэгирдээх.

 Арай аттыбытыгар баар монитору көрбүппүт. Дьокуускайга баар дьоммут олороллор. Бэчээт дьиэтин пресс-киинигэр чугас дьоммут өйөбүл буолуохтаахтара эрдэттэн биллэрэ. Миэхэ аччыгый кыыһым уонна племянницам өйөбүл буолбуттара. Мария аймахтара, дьүөгэтэ бааллара. Оҕом былакаат оҥоро охсубут этэ. Дьоммутун көрөммүт наһаа үөрбүппүт.

Дмитрий Дибров биэрии саҕаламмытын кэнниттэн бастаан наһаа үчүгэйдик кэпсэттэ. Баһаар түгэннэрин эҥин ыйыталаста. Алдьархайы санааммыт, ытамньыйан ылыы да баара. Студияҕа киһи өйө бааллара диэн дьиҥ чахчы эбит. Билэргин да билбэт буолан хаалаҕын. Кистэл буолбатах, Дмитрий  биһиэхэ наһаа көмөлөстө. Сыыһан эрэрбитин көннөрөн биэрдэ эҥин. Этэргэ дылы, кулгаахпытыттан состо (күлэр). Кардинал диэн тылы таайбыппытыгар Дмитрийбыт биһигиннээҕэр ордук үөрбүтэ. Уон иккис ыйытыыга тохтообуппут, 400 тыһ.солк. тириэрдибиппит.

Айаммыт, отельга олоруубут төлөбүрүн бастакы ханааллар уйуммуттара. Ити ханаалга олох профессионаллар, күүстээх хамаанда үлэлиир эбит диэн өйдөбүллээх дойдубутугар эргилиннибит.

Киһиэхэ кып-кыра, быычыкаайык наада дии. Бу биэриигэ уһуллан, Москваны дуоһуйа көрөн, тууйуллубут санаабытын сайҕаан, сэргэхсийэн, сүргэбит көтөҕүллэн, сырдыкка тардыһыыбыт күүһүрэн, Дьокуускайга эргиллибиппит.

– Екатерина Николаевна, дьиэлэр умайалларыгар эн Бэс Күөлүгэр суох эбиккин дии.

– Оннук. Үлэтэ суох хааламмын, оҕолорбун үөрэттэрээри кыһалҕаттан 3 сыл анараа өттүгэр биһиги дьиэ кэргэн дьиэбитин-уоппутун хааллараммыт Кэбээйи улууһун Сангаарыгар көһөн тиийбиппит. Онно библиотекарынан үлэлиибин. Онно дьиэ куортамнаһан олоробут. Биир сыл түөртэ көспүппүт. Билигин олорор дьиэбитин Саҥа дьылга босхолуохтаахпыт.

Атырдьах ыйын 7 күнүгэр дьиэлэрбит уокка былдьаммыттара. Кыыһым Сардаана уруута буолбута. Ол кэнниттэн дьиэлэрбит умайыахтарын нэдиэлэ иннинэ дойдубутугар бара сылдьыбыппыт. Иэдээн буруо этэ. Кыра уолбут 12-лээх Антону төттөрү Сангаарга илдьэ бараары гыммыппытын күүһүнэн дьиэтигэр хаалан хаалбыта. Онно куһаҕан буолуохтааҕын сэрэйбитим, ытырыктата санаабытым. Дьиэбин кытта бырастыыласпыт эбиппин.

2001 сыллаахха киирбит 8х10 м кыстык, сайыҥҥы дьиэлэрбит, саҥа баанньыкпыт уокка былдьаннылар. Биэриигэ кыттыбыт Мария Сергеевам эмиэ саҥа наһаа үчүгэй дьиэтэ, баанньыга, гараһа умайан хаалла. Олус да тупсаҕайдык туттан олорбуттара. Сергеевтар 5 оҕолоохтор. Маша биэдэрэлээх уунан, тыала күүһэ бэрдиттэн охто-охто дьиэтин быыһыы сатаабыт. Алталыы дьиэ тэҥинэн умайбыттар. Икки чаас иһигэр 38 дьиэ умайбыта.

Сангаарга олорон, сарсыарда туран, оҕолорбор төлөпүөннээтим. Кыыһым: «Маама, биһиги дьиэбитигэр уу кута сылдьабыт. Уот бөһүөлэккэ чугаһаабыт үһү», – диэтэ. Сүрэҕим мөҕүл гынан ылла. Онтон 12 чааска кыыспынаан кэпсэттибит. «Куотан эрэбит»,- диэн буолла. Уоту, гааһы араардылар диэн иһитиннэриилэр кэллилэр. Көрдөһө-көрдөһө алаадьы астаан киирэн бардым, сыт таһаардым. Ол кэнниттэн арыый уоскуйбут курдук буоллум. Кытаанах санааны ылынным, ыһыллыбатым. Ыалларбын кытта төлөпүөннэһэбин. Дьиэм этэҥҥэ турар курдуга. Чугастааҕы дьонум киэнэ умайа тураллар. Чаас аҥаарынан биһиги дьиэбитин уот ылбыт сураҕа кэлбитэ. Наһаа да ынырык этэ. Айан суолун икки өттө умайа турарын истэммин, эвакуацияланан эрэр оҕолорбор эмиэ долгуйабын. Бэрдьигэстээххэ этэҥҥэ тиийбиттэрин истэммин, арыый уоскуйдум. Ыалларым бастаан утаа сибээскэ бааллара. Кэлин сүтэн хаалбыттара. Киэһээҥҥэ диэри ким да туруупкатын ылбата.  Өйбүтүттэн тахса сыспыппыт.

– Олорор дьиэҥ быһаарылынна дуо?

– Бэс Күөлүгэр, биллэрин курдук, 34 дьиэ тутулла сылдьар. Түөрт ыал дьиэбит компенсациятын туруорса сылдьабыт.  Хамсааһын тахсан эрэр. Мунньахтар, сүбэлэһиилэр буоллулар. Олох туга да суох сылдьааччылартан, билиҥҥитэ биһиги эрэ дьиэ кэргэн. Олорор дьиэбит боппуруоһа этэҥҥэ быһаарылларыгар эрэллээхпит.

– Екатерина Николаевна, түмүккэ тугу этиэҥ этэй?

– Айыы киһитэ аһыныгас, күн киһитэ көмүскэс диэн өбүгэлэрбит этиилэрэ дьиҥ чахчы эбит. Дьоммут-сэргэбит күүс-көмө, өйөбүл бөҕө буоллулар. Туһулаан уустук кэммитигэр өйөбүл буолбут ВТБ Саха сиринээҕи салаатын үлэһиттэригэр, «Сахацирк» коллективыгар, кэргэним Павел оскуолаҕа бииргэ үөрэммит оҕолоругар, Вячеслав Штыровка, ийэм аймахтарыгар Гороховтарга, балтыбар Аленаҕа истиҥ махталбын тиэрдэбин.

– Екатерина Николаевна, дьиэҥ боппуруоһа этэҥҥэ быһаарылларыгар баҕарабын.

Людмила НОГОВИЦЫНА.

 

 

 

 

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *