Кымысчыт Киристиинэбит

Сахабыт сиригэр кымыһы оҥоруунан дьарыктанааччы, өбүгэ үгэһин тарҕатааччы ытык-мааны дьоммут элбэхтэр. Бүгүн кэпсиир киһибит бэйэтин үтүө көнө майгытынан, олоххо тардыһар дьулуурунан, олох муудараһын этигэр -хааныгар иҥэринэн, аныгы үйэ ыллам хардыытыгар сөп түбэһэн үтүөкэн, дьоһун ыал тапталлаах Далбар Хотун ийэтэ, эйэҕэс бэйэлээх эбээтэ, хос эбээтэ Уус-Алдан улууһун Уус-Күөлэ бөһүөлэгин олохтооҕо, быйыл кымыс оҥорбута 45 сыла буолбут аатырбыт кымысчыт 83 сааһыгар сылдьар Эбээ Киристиинэбит — Христина Иннокентьевна Пестрякова.

Саха кымыһа киһи доруобуйатыгар улахан туһалааҕын туһунан элбэхтик суруйаллар. Биэ үүтэ ынах үүтүнээҕэр 10 төгүл элбэх битэмииннээҕинэн биллэр. Ол курдук биэ үүтүгэр А, В, Е, С битэмииннэр, кальций, фосфор, фолиевай уонна пантотеновай кислоталар бааллар. Биэ кымыһа сыатын бырыһыана 0,8-1 бырыһыаҥҥа тэҥнэһэр буолан диетическай утах ахсааныгар киирэр. Кымыһы күҥҥэ үстэ аһылык буолара 20 мүнүүтэ иннинэ  истэххэ ис уорган микрофлоратын көннөрөр, ас буһуутун тупсарар эбит. Кымыспыт 12 кыраадыс сылаас буолуохтаах эбит. Кымыһы өрүү иһэр буоллахха ис турук күүһүрэр, уҥуоҕун, тииһин бөҕөргүүр, хаан эргиирин тупсарар, ньиэрбэни уоскутар, бөҕөргөтөр, сэллик ыарыытыгар көмөлөһөр. 19 үйэ ортотугар эмчиттэр тыҥа ыарыытыгар эмп быһыытынан туттаннар  чахотканан ыалдьыбыттары эмтээбит түбэлтэлэрин туһунан суруйаллар. 1858 сыллаахха Самарскай губернияҕа А.Постников диэн доктор Россияҕа бастакы кымыһынан эмтиир ньыманы арыйан анал лечебница арыйбыт. 20 үйэ саҕаланыытыгар Россияҕа 60-тан тахса маннык лечебница баар буолбут. Кымыс рак ыарыытыгар туһалааҕын туһунан эмиэ элбэҕи суруйаллар, химиотерапия кэнниттэн биэ уонна коза үүтүттэн оҥоһуллубут кымыһы ыарыһахтарга иһэрдэр практика баар.

Киристиинэ бастакы кымыһын оҥорбутун туһунан бу курдук ахтар:

“Оччотооҕуга биэ ыанар этэ. Кэргэним холкуос кадровай булчута, тайҕа сорсуннаах сонордьута, сылгыһыт Петр Пестряков уонна уолум Мичигим Хоту Сараах сиригэр сылгы звенотугар үлэлии сырыттахтарына мин асчытынан барсыбытым. Онно ийэбиттэн Марфа Иннокентьевнаттан ыйыталаһан, Омуоһаба Өлөөнө эмээхсинтэн сүбэлэттэрэн бастакы кымыспын оҥороммун, кымыһым табыллан, сылгыһыттарга иһэрдэн хайҕанан, онтон ыла дьэ кымыс оҥоруутугар ылсыбытым. Урут сопхуос эрдэххэ биэ ыанар этэ, онно сылгыһыттар түөрдүөннээх бөтүөнүнэн биэ үүтүн киллэрбиттэрин улахан уһаатынан кымыс оҥорон, дьаһайан, бүтүн өрөспүүбүлүкэҕэ аатыра сылдьыбытым. Билигин биэ үүтэ көстүбэт буолан суоратынан оҥоробун. Сааһыраммын уруккум курдук элбэх кыайтарбатар да дьон көрдөһүүтүн быһа гыммаппын. Бу кыһын куоракка соҕурууттан тустууктар кэлбиттэригэр Наум Ермолаев диэн Курбуһахпыт ыччата көрдөһүүтүнэн кымыс оҥороммун тустуук уолаттартан улахан махтал ылан турабын. Кымыспын биһирээн,  хайҕаан барбыттарыттан олуһун үөрбүтүм. Нэһилиэгим дьоно “Кымыс ыһыаҕа” диэн мин ааппынан ыһыах оҥорбуттара. Онно наһаа үөрбүтүм, соһуйбутум даҕаны. Дьон биһирэбилин, махталын, хайҕалын ылар туохха да тэҥнэммэт үрдүк үөрүү, дьол буоллаҕа.”

Христина Иннокентьевна үөрүнньэҥ майгытынан, элэккэй дууһатынан, эдэрдии эрчиминэн тулалыыр дьонугар сырдыгынан сыдьаайа, үтүөнү–кэрэни түстүү сылдьар айылгылаах. Сүрэҕин сылааһын этигэн хомустуу дьүрүһүйэ кутуллар уохтаах кымыһыгар иҥэрэн, сылын аайы саха омук уруйдаах ыһыаҕар бар дьонун күндүлүүр, уруу киэһээлэригэр, үбүлүөйдээх остуолларга ураты минньигэс кымыһа сүрэҕи сөрүүкэтэр, сүргэни көтөҕөр.

Күндү киһибитигэр чэгиэн, доруобай, этэҥҥэ сылдьаргар, оҕолорун, сиэннэрин, хос сиэннэрин тапталларыгар угуттанан уһун үйэлэнэргэр баҕарабыт!

 

Мария Винокурова,

Уус-Күөлэ

 

 

Эбээ Киристиинэбит биэ кымыһыттан оҥоһуллар ырысыабын ааҕааччыларбытын кытары үллэстэр:

40 лиитэрэ кымыһы оҥорорго аһытыытыгар 5 лиитэрэ оргуйбут, сойбут  уу, киилэ аҥаара сэлиэһинэй, үс сындааһын иҥиир. Аһытыы 2-3 күн турар, куруук булкуйа сылдьыллар. Ол кэннэ аһытыыбытыгар 20 лиитэрэ биэ үүтэ, 15 лиитэрэ мүлүгүр оргуйбут уу кутуллар. Кэлэ-бара булкуйуллар. 2-3 күнүнэн кымыспыт бэлэм буолар.

 

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *