Кыысчаан үөрэхтэнэр быата тарпыта

«Сыр», «сыр»… Этэргэ дылы, сахсырҕа дыыгыныыр тыаһа эрэ иһиллэр уу чуумпу хоһугар уруучукалар эрэ кумааҕыга сырдырҕыыр тыастара иһиллэр. Хомойуох иһин, бүгүҥҥү көрсүбүт геройбун кытары атах тэпсэн олорон, ирэ-хоро, күө-дьаа сэһэргэһэр кыаҕым суох. Тоҕо?
Кини — истибэт уонна саҥарбат. Ол эрэн бу кэрэ аҥаар төһө да көннөрү доруобай киһиттэн «итэҕэстээх» буоллар, дьаныарынан, тулуурунан, күүстээх санаатынан, дириҥ өйүнэн, айылҕаттан бэриллибит талаанынан үгүспүтүттэн таһыччы ордук. Чахчы үүнэн иһэр ыччакка, дьоҥҥо холобур буолар олохтоох киһи.
Бу мин иннибэр уун-утары олорор, ыйытыы биэрдэхпинэ, ааҕа-ааҕа сып-сылаастык мичээрдээн эрэ кэбиһэр, ис киирбэх сандаарыччы көрбүт кэрэ аҥаары Людмила Ховрованы көрө-көрө, оҕолуу ыраас толкуйунан, баҕа санаанан сирдэттэхпинэ, арай, аптааҕым эбитэ буоллар кинини истэр уонна саҥарар оҥорон кэбиһиэм эбитэ буолуо. Ол эрээри туолбаты баран ыраланан да диэн… Дьылҕаҕын, аналгын кытары эйэлэһэргэ эрэ тиийэҕин. Люда төһө да истибэт-саҥарбат буоллар, биир киһи, биир кэрэ аҥаар туруоммут сыалын, санаабыт санаатын толордо. Кини өрөспүүбүлүкэбитигэр истибэт-саҥарбат кыргыттартан, дьахталлартан аан бастакы үрдүк үөрэхтээх кыыс. Күндү ааҕааччыларбар, мантан аллараа кини олоҕун-дьаһаҕын туһунан билиһиннэриэм.

Түөрт саастаах оҕо — Астрахаҥҥа

Людмила күн сирин Үөһээ Бүлүүгэ көрбүтэ. Кини күн күбэй ийэтэ уонна амарах аҕата сааһыран бараннар, икки өттүттэн иккилии уоллаах ыал буолбуттара. Онон Люда күүтүүлээх-кэтэһиилээх оһоҕос түгэҕинээҕи оҕо этэ. Мария Кондратьевна уонна Михаил Степанович таптыыр кыысчааннара, сүрэхтэрин ытарҕалара борбуйун көтөҕөн истэҕин ахсын истибэтин бэлиэтии көрбүттэрэ. Итинтэн ийэлээх аҕа төһөлөөх санаарҕаабыттарын, көмүскэлэрин уутун тохпуттарын иэримэ дьиэлэрин түөрт эркинэ эрэ билэн эрдэхтэрэ.
Дьиэ кэргэн баһылыга уон биэс сыл устата рентгеҥҥэ техниктээбитэ. Киһи доруобуйатыгар буортулаах сардаҥалар кыысчаан истибэт буолуутугар тиэрдибит буолуохтаахтар. Амарах аҕа эмиэ ити үлэттэн сылтаан эрдэ суорума суолламмыта.
Ийэлээх аҕа кыыстарын инники олоҕо сырдык, эрэллээх буоларын туһугар сыраласпыттара. Дьокуускайынан, Москванан илдьэ сылдьаннар доруобуйатын бэрэбиэркэлэппиттэрэ. Москваҕа сылдьаннар Астрахаҥҥа Союзка соҕотох истибэт оҕолор уһуйааннара баарын билбиттэрэ. Дойдубут тэбэр сүрэҕин эмчиттэрэ кыысчааны онно ыытарга сүбэлээбиттэрэ. Ол эрээри тиһэх быһаарыныыны бэйэҕит ылынаҕыт диэбиттэрэ.
Мариялаах Михаил толкуйга түһэннэр түүн да сүгүн утуйбат буолбуттара. Көмүс чыычаахтарын олох билбэт-көрбөт куораттарыгар илдьэн хаалларан кэбиһиэхтэрин санаалара буолбата. Онтон бэйэлэрин кынаттарын анныгар илдьэ сырыттахтарына, оҕолоро сайдыбатыгар тиийэр. Ийэлээх аҕа аны санаатахха, олус мындыр быһаарыныыны ылыммыттара. Кыыстара киһи-хара буоларын туһугар, сүрэхтэрэ төһө да толугуруу мөҕүстэр, уһуну-киэҥи санаан Астрахаҥҥа ыытар буолбуттара. Биһиги үгүспүт инникини, кэлэри ырыҥылаабакка, тутатына эрэ үчүгэй буоларын таларбыт баар суол. Мариялаах Михаил сөптөөх быһаарыныыны ылыммыттара, кэм-кэрдии ааспытын кэннэ ырылыччы көстөн кэлбитэ.
Михаил Степанович кыыһын илдьэ Астрахаҥҥа көтөн күпсүтэ турбута. Аэропорка олорон, Дьокуускайга көтөр сөмөлүөккэ миэстэлэр бааллар диэн биллэрбиттэригэр, хаста да ойон туран касса диэки бараары гыммыта. Ол гынан баран кыыһын инникитин санаан нэһиилэ туттумута. Астрахань уһуйаанын үлэһиттэрэ Люданы олус эйэҕэстик көрсүбүттэрэ. Кыысчаан дьиктиргиэххит иһин, аҕатын кытта күлэ-үөрэ арахсыбыта. Онон Михаил Степанович чэпчэки дууһалаах дойдутугар төннөн кэлбитэ. Арай, чыычааҕа ытаан-соҥоон, сайыһан хаалбыт буоллун… Төһө эрэ санааҕа ыар баттык буолуох этэй? Кыысчаан үөрэхтээх киһи буолар быата-туһаҕа тарда сыттаҕа.

Модельер буолар ыра санаа

Кыысчаан Астрахаҥҥа үс сыл устата уһуйааҥҥа сылдьыбыта. Араас союзнай өрөспүүбүлүкэлэртэн, уобаластартан оҕолор бааллара. Үлэһиттэр ийэтигэр уонна аҕатыгар Людаларын салгыы Новосибирскайга үөрэттэрэ ыыталларыгар сүбэлээбиттэрэ. Ити күһүнүгэр Дьокуускайга кыысчаан Астрахаҥҥа үөрэммит ньыматынан үөрэтэр анал кылаас аһыллыбыта. Онон Люда дойдутугар үөрэнэ хаалбыта. Төрдүс кылааска үөрэнэ сырыттаҕына, аҕата өлбүтэ. Кини Дьокуускайга тохсус кылааска диэри үөрэммитэ. Онтон салгыы Благовещенскайга үөрэнэ барбыта. Манна 12 кылааһы үөрэнэн бүтэрбитэ. Люда Благовещенскайга үөрэнэ сылдьан, икки сыл устата художественнай оскуолаҕа дьарыктаммыта.
Кини оҕо эрдэҕиттэн күн бүгүҥҥэ диэри уруһуйдуурун олус сөбүлүүр. Орто оскуоланы бүтэрэригэр, Люданы үөрэххэ ыытаары учуутала модельердары үөрэтэн таһаарар Москва үөрэҕин тэрилтэтигэр сурук ыыппыта. Кэтэспиттэрэ да, хоруй кэлбэтэҕэ. Люда орто оскуола кэнниттэн Ленингрдаскай уобаласка баар Павловскай куоракка дизайнер идэтигэр үөрэнэ киирбитэ. Манна биэс сыл устата ситиһиилээхтик үөрэммитэ. Үөрэҕин кыһыл дипломунан бүтэрбитэ. Ол эрээри Люда ис иһиттэн модельер буолуон олус баҕарара. Мухина аатынан Санкт-Петербурдааҕы художественнай-промышленнай академияҕа салгыы туттарсан үөрэнэ киирбитэ. Бу инбэлииттэр үөрэхтэрин тэрилтэтэ буолбатах этэ. Кини доруобай устудьуоннары кытта тэбис-тэҥҥэ, сорох сорохторунааҕар ордуктук үөрэммитэ. Үөрэҕин бастакы сылыгар сурдо тылбаасчыттаах үөрэммитэ. Кэлин преподавателлэриттэн лекцияларын уларсан ааҕара, конспект оҥосторо.
– Устудьуоннар уонна преподавателлэр миэхэ олус истиҥник сыһыаннаһаллара. Ити академияҕа алта сыл устата үөрэммитим. Ааспыт сыл муус устар ыйыгар үөрэхпин бүтэрэммин диплом ылбытым. Баҕа санаабын толорбуппуттан олус диэн үөрэбин. Үөрэхтээх үлэһит киһи буолбуппар күн күбэй ийэбэр махтанабын. Кини миэхэ ҺҮөрэниэххэ наадаһ диэн мэлдьи этэрэ. Оскуоланы бүтэрэн бараммын сыл устата дьиэбэр сынньанан олоруохпун баҕарбытым. Ону ийэм буолуммакка, салгыы үөрэнэ барбытым. Сыл устата сынньанан олорбутум буоллар олох да баҕар үөрэниэм суоҕа, букатын атын дьылҕалаах буолуом этэ, – диэн Людмила суруйбута уонна мичээрдээн кэбиспитэ.
Люда Санкт-Петербурга үөрэнэр сылларыгар ҺЗенитовская стильһ уонна ҺСаха дьахталларын кыһыҥҥы уонна сайыҥҥы муодалараһ диэн үлэлэринэн быыстапкаларга ситиһиилээхтик кыттыбыта. Дипломнарынан уонна харчынан бириэмийэлэммитэ. Кырдьаҕас куорат үбүлүөйүгэр кини ҺХотугу норуоттар таҥастараһ диэн үлэтинэн кыттан, биһирэбили ылбыта. Саҥарбаттар уонна истибэттэр Бүтүн Россиятааҕы ҺВолнаһ хаһыаттарыгар кини туһунан ыстатыйа бэчээттэммитэ. Бу ыстатыйаҕа Людмила Ховрованы күүстээх личность буоларын бигэргэтэн, муода эйгэтигэр саҥа сырдык сулус тырымныы тыкпытын туһунан суруйбуттар.
– Мин оҕо эрдэхпиттэн кыраһыабай кыргыттары, таҥастары уруһуйдуурбун сөбүлүүрүм. Истибэт-саҥарбат, инбэлиит киһи син-биир кыайан модельер буолбат дии саныырым. Оннооҕор оскуолаҕа үөрэнэ сылдьаммын уруок быыһыгар сынньалаҥнарга тууһугуран туран уруһуйдуурум. Араас таҥастары толкуйдаан таһаарарым. Кыра сылдьаммын быраас буолуохпун баҕарарым. Тоҕо диэтэргит, ийэм медицинскэй сиэстэрэ. Ийэбин кытта балыыһаҕа мэлдьи сылдьарым. Манна сылдьарбын наһаа сөбүлүүрүм. Ийэм эмчит буолар олус ыарахан диэн өйдөтөрө. Онтон үрдүкү кылаастарга үөрэнэ сылдьаммын модельер буолуохпун баҕарбытым. Уруһуйдуур талааны таҥара биэрбит дии саныыбын. Мин таҥараны итэ°ҕэйэбин. Истибэт буолан төрөөммүн, маннык сылдьарга үөрэнним. Сорох ардыгар истиэхпин, саҥарыахпын баҕаран кэлээччибин. Олоҕум чэпчэкитэ суох. Урукку өттүгэр биһигини уопсастыбаннай миэстэлэргэ дьон күлүү гынааччылар, – диэн Людалыын салгыы суруйсан кэпсэппиппит.

Тэлэһийбит ыччат сайдар

Кини 2003 сыллаахха төрөөбүт-үөскээбит дойдутугар эргиллэн кэлбитэ. Онтон ылата Людмила Михайловна Ховрова Дьокуускайга истибэттэр уонна саҥарбаттар оскуолаларыгар муода студиятын салайан үлэлэтэр. Биһиги кинини көрсө тиийэрбитигэр оҕолору оҕуруо анньарга үөрэтэ олороро. Дьокуускайга кини үлэлэринэн быыстапка ситиһиилээхтик ыытыллыбыта. Истибэт кыргыттар ортолоругар кырасаабыссалар куонкурустарыгар кини түөрт үлэтин куонкурус кыттыылаахтара кэппиттэрэ.
– Санкт Петербурга үөрэнэ сылдьаммын ити куоракка олохсуйа хаалыахпын баҕарталыы сылдьыбытым. Ол эрээри манна дойдубар өссө үчүгэй. Чугас дьонум, ийэм, доҕотторум аттыбар бааллар. Салгына наһаа ыраас. Өр сыллар усталара интернаттарынан, уопсай дьиэлэринэн олороммун наһаа сылайбытым, – диэбитэ Людмила.
Кини иистэнэрин, уруһуйдуурун таһынан ас астыырын, доҕотторугар ыалдьыттыырын, телевизор көрөрүн уонна туохтааҕар да дойдутугар сылдьан ийэтин кытта сир астыырын сөбүлүүрэ. Хомойуох иһин, күн күбэй ийэтэ күн сириттэн күрэммитэ. Люда кэпсэтиибит түмүгэр тикпит көстүүмнэрин, эскизтэрин көрдөрбүтэ. Ити үлэлэри көрөн баран, кини айылҕаттан айдарыылааҕар өссө төгүл итэҕэйбитим. Кини туһунан Лариса Викторовна Королева диэн модельер Санкт-Петербурга бу курдук суруйбут этэ: ҺЧистота линий, кроя, умение работать с приемом технологическими, а не только декором внешним, это говорит о тебе, как о стилисте. А это высший пилотаж модельераһ.

Алаһа дьиэни тэринии
Людмила 2005 сыллаахха олоҕун аргыһын Иваны көрсүбүтэ. Дьиҥэ, кинини оҕо эрдэҕиттэн билэрэ. Люда кыра кылааска үөрэнэригэр Ваня үрдүкү кылааска үөрэнэрэ. Сотору кэминэн икки таптаһар сүрэхтэр алаһа дьиэ тэриммиттэрэ. Ыал маҥнайгы оҕото Ася күн сирин көрбүтэ. Люда ийэтэ Мария Кондратьевна оҕо көрсө, көмөлөһө Үөһээ Бүлүүттэн кэлбитэ.
Люда кэргэнинээн истибэт-саҥарбат буоланнар, түүн оҕолоро ытыырын билбэттэрэ. Ийэлэрэ уһугуннарара. Билигин Ховровтар үс оҕолоохтор. Кыыстара 12 саастаах, уолаттар 10 уонна 8 саастаахтар. Киһи үөрүөҕүн иһин, оҕолор, бары истэллэр уонна саҥраллар. Дьонноругар күүс-көмө буолаллар.

* * *
Сүүрүктээх үрэх уута устар буолан, хаґан даҕаны буорту буолбат, дьүдэйбэт. Син-биир ол кэриэтэ онно-манна кэлбит-барбыт, үірэммит, тэлэґийбит ыччат үүнэр-сайдар. Оттон биир сиргэ бүгэн олорор, тіріібүт түілбэлэригэр дьілі дьуоҕаран хаалбыт ыччат най барара баар суол. Люда чугас дьонун, тіріппүттэрин кімілірүнэн араас куораттарга үірэнэн киґи, личность быґыытынан сайыннаҕа, үрдүк үірэхтээх үлэґит буоллаҕа. Кини маныаха күүстээх санаата, олоххо, сырдыкка, кэрэҕэ тардыґыыта эмиэ ханыы буолаллар. Людмила бу ыстатыйабын суруйбутум кэннэ, ыал буолбут сураҕын истэммин сүрдээҕин үірбүтүм.
Людмила НОГОВИЦЫНА.

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *