МАГОМЕД АХМЕДОВ (Дагестан)

Авар бэйиэтэ Магомед Ахмедович Магомедов 1955 сыллаахха сэтинньи 13 күнүгэр Дагестан АССР Гуниб оройуонун Гонода сэлиэнньэтигэр төрөө­бү­тэ. 1979 сылаахха А.М. Горькай аатынан Литера­тура институтун бүтэриэҕиттэн кинигэ кыһа­тыгар, араас сурунааллар, хаһыаттар редакцияла­рыгар үлэлээбитэ. 2004 сыллаахтан Дагестан Суруйааччыларын сойууһун бырабылыанньатын бэрэссэдээтэлинэн талыллан күн бүгүҥҥэ диэри үлэлии олорор. 2015 сыллаахха Россияҕа Литера­тура сылыгар Махачкалаҕа тэриллибит Поэзия театрын уус-уран салайааччыта.

Магомед Ахмедов – бүтүн Россия үрдүнэн биллэр нууччалыы уонна авардыы суруйар бэ­­йиэт, тылбаасчыт, кириитик, публицист. Дагестан Өрөс­пүүбүлүкэтин норуодунай бэ­йиэтэ. 20-тэн тах­са хоһоон кинигэлээх. Ол иһигэр 2014 сыллаахха «Бичик» национальнай ки­нигэ кыһатыгар «Тайный час» диэн хоһооннорун хомуурунньуга нуучча уонна саха тылынан, Россия Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ Петр Максимов тылбааһыгар, норуодунай суруйааччы Николай Лугинов бэлэмнээһининэн тахсыбыта.

 

ТЫЛ УОТА

Ханнаный, эрэйдээх дьылҕабыт чыпчаала?

Тахсар дуо, ыһыыбыт, сүрэхтэн ыгыллан?

Бааллар дуо, поэты өлбөт оҥорор

Дойдуну хоһуйар хомоҕой хоһооннор?

Ханнаный, кырдьыкпыт мүөт тыла – истиэхпин?

Эмп курдук анаммыт кэмигэр иһиэхпин?

Көҥүлү ылбыппыт ынырык сэриигэ,

Ханнаный ол суолбут, туох тиэрдэр көҥүлгэ?

Ханнаный, ыйдаҥа түүннэрин ырыата,

Иэйиинэн сандаарар харахпыт уота?

Халлааҥҥа дорҕооннор! Ол ону ким истэр?

Кураанах дууһабыт муҥуттан илистэр.

Дьылҕаҕа баайыллан мин курус күлүкпүн,

Тыл тиийбэт бу күнү ойуулаан көрүөхпүн.

Таҥара, иэдээни дойдуттан халбарыт,

Бириэмэ биэрдэргин! – күүһүрэн барыахпыт.

Саныырбыт биһиги кэскилбит туһунан,

Туһаммат этилэр бэриктээн да, куттаан.

Оботтоох үйэҕэ билиэҥҥэ сылдьабыт.

Ким өйдүүр атыны? Туохханый аньыыбыт?

Ким хаалан быстарда айан тоҥ суолугар?

Сүрэҕи, көҥүл Гунибы толон сынньар.

Атын дьиэ – тылга суос. Куттала улаатар –

Ырыаҕын атыылаан, бэйэҕин таҥнаран.

Бу сиргэ үйэ-саас тугу эмит харыстыаҥ?

Көмүскүөх өрүүтүн төрөөбүт тылбытын.

Куустуһуох, доҕорум, мууһурбат дууһабыт,

Өссө баар киниэхэ былыргы дайыыбыт.

Мээнэҕэ үһү дуо, хоһооммут далааннаах,

Сүдү таас хайалаах, долгуннуур оруостаах,

Тылбыт уот, тулуурдаах, үрдүккэ талаһар,

Аҕа дойду, Таҥара тылга илэ баар.

 

КЭПСЭТИИ

– Ханна бааргын, Ийэ дойдум? –

халлааны көрөн турдум.

– Өрүү баар сирбэр, – хардарар, –

онно очуостар, хайалар…

– Тугу, эн, билэҕин, саныыгын?

– Биллим муҥ, эрэй аһыытын.

Өстөөх баҕарар кыа хааны,

дьон-сэргэ муҥнанар атаантан.

Киһи бүгүн чыҥха атын,

саҥа үйэ күүскэ дьайбыт,

матан эрэр суобаһыттан,

суобас өлөрдүү ыалдьыбыт.

Мин аатым алдьанар –

онно суоҕу ордорор

улуутуйар сордоохтор

мин тылбын, уйабын, үгэспин умнубуттар…

Үҥэбин-сүктэбин: «Оо, Таҥара,

сылтан сыл Дагестаны харыстаа,

Норуоппар, төҥкөйөн тураннар,

суоһууллар хара былыттар.

Үүрүүй, былыт үөрүн, эн дьайыыҥ

Туохтааҕар да күүстээх,

Дагестаҥҥа, кылгас да кэмҥэ

чуумпута бэлэхтээ…».

– Ийэ дойдум, ханнык суолунан бараҕын?

– Ону билбэт буоллаҕым.

Тула – сор, иэдээн, сүүлүктэр,

Иилии көтөллөр суор-тураах үөрдэрэ.

Сууллуох курдукпун үөдэн түгэҕэр.

– Тапталлаах Ийэ дойдум!

Чыпчаалларгар төннө охсууй,

чаҥыргыыллар онно хотойдоруҥ,

Үрдүк хайаларыҥ –

эйэлээх эргимтэ,

Чымаан очуостарыҥ

өйөһөллөр үйэлэртэн.

Хайа дьоно чөллөрүн булуохтарын туһугар,

Төрөөбүт тылларын умнубаттарын туһугар.

 

* * *

Кэрэ сулуһун биһиги сүтэрбиппит хаһан эрэ,

Халлааҥҥа баар дииллэрэ…

Түүлбэр түрбүөн иһиллэр.

Куолакалы охсон кини үһүйээн аатыттан этэр:

Дьоннор, дьоннор бу олоххо олоҕу умнан кээспиттэр!..

Күнү-дьылы сандаардар,

дууһаны кынаттыыр тапталы

Туойуохпун тохтоотум,

өйдөөтүм содулун, кутталын.

Дьэ, күннэр диэтэҕиҥ,

аахсан бэрт суобаһы, чиэһи,

Каспий долгуна уостар

ахсааҥҥа киирбитин да иһин.

Бии кэрэ сулуһа

түүллэрбэр киирэрэ түлэй түүн.

Баҕарар да этим

кинини мин илэ көрүөхпүн!

Ол эрэн, түүллэрбэр эрэ,

көстөрө: сыттыкпар сытара,

Талаан диэн тугун-ханныгын,

быһаара, өйдөтө сатыыра.

Кэпсиирэ: поэкка көннөрү

олорор олоппос буолбатах,

Дьонноох сиргэ ураты,

аналлаах миэстэ баар буолуохтаах…

…Талааны хайдах быыһыыбыт

былаастаах дьоҕура суохтартан?

Үтүө дьоммут ааттарын

хоптон, сойуолаһыы дьаатыттан?

…Ийэ сир саҥатын истэбин:

тоҕо айманныҥ мээнэҕэ?

Уҥуоҕуҥ хараллыа буоллаҕа,

ааккар да орун көстүөҕэ.

Петр МАКСИМОВ тылбааһа

 

 

 

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *