Мото Куо: «Хаһан даҕаны биллэр киһи буолуом дии санаабатаҕым»

2011 сыллаахха «Саха» НКИК «Киэһэлик» биэриитигэр Мото Куо диэн ааттаах саҥа ыытааччы тахсыбыта. Кинини үгүс дьон ыытааччы, вайнер эрэ быһыытынан билэллэр. Матрена Винокурова Нам улууһун ХатыҤ Арыы нэһилиэгин И.Е. Винокуров аатынан орто оскуолатыгар педагог-иитээччинэн үлэлиир. Кини ылсыбыт бырайыактара инникилээх, ситиһиилээх буолаллар. Холобурга, кини тэрийбит «Ылдьаа ыччаттара» диэн хамсааһынын ылан көрдөххө, бүтүн Россия үрдүнэн сэттэ бастыҥ оҕо хамсааһынын иһигэр киирсэр. «1944 сыллаахха Крымы босхолообут саха-буойуттарын аатын үйэтитии» диэн Крымҥа документальнай киинэ устан РФ президенин гранын ылбыттара.

Бүтэһик пионер

Тоҕус саастаахпар аҕам ууга былдьаныаҕыттан ийэм сүрүн көмөлөһөөччүтэ, уҥа илиитэ буолбутум. Ийэм баара-суоҕа 32 сааһыгар үс оҕотун кыбыммытынан огдообо хаалбыта. Кини нуучча тылын уонна литературатын учууталынан, аҕам сопхуос биригэдьииринэн үлэлээбиттэрэ. Аҕабыт барахсан барыбыт туһугар олус кыһаллар, бүөбэйдиир этэ. Кини эмискэ суох буолбутугар наһаа тулаайахсыйбыппыт. Биһиги дьиэ кэргэммитигэр соһуччу кэлбит бу алдьархайы ийэбит үлэлээх эрэ буолан тулуйбута, күнү супту оскуолаҕа сылдьара. Ыал улахан оҕотун быһыытынан, оччотооҕу бэйэбэр, быраатым уонна балтым иннигэр сүҥкэн эппиэтинэһи сүкпүтүм. Кырабыт онно баара-суоҕа үс эрэ ыйдааҕа.
Олус эппиэтинэстээх, кыһамньылаах үөрэнээччи этим. Кылааспар куруук лидер, староста буоларым. Оскуолаҕа биир да күн хойутаабатаҕым, эгэ, уруогу көтүтүөм дуо? Тыл өттүгэр дьоҕурдаах буоламмын оскуоланы бүтэрэрбэр франция тылынан көҥүллүк саҥарар, толкуйдуур буолбутум. Биһиги көлүөнэ бүтэһик пионердар буоламмыт эбитэ дуу, олус түмсүүлээх, эппиэтинэстээх кылаас этибит.
1998 сыллаахха оскуоланы бүтэрэрбэр Щепкин аатынан театральнай училищелаттан үөрэххэ тута кэлбиттэрэ. Онно баран холонон көрүөх санаа үүйэ-хаайа туппута эрээри, СГУ-га, МГИМО-ҕа номнуо үөрэххэ киирэн сылдьар буолан туттарсыбатаҕым. Киэҥ сиргэ Москваҕа баран үөрэниэхпин ийэм: «Эн кэннигиттэн бырааттааххын, балыстааххын, онон Москваланыма» диэт 30 солкуобай уонна биир куул хортуоппуй туттаран Дьокуускайга ыыппыта. Хортуоппуйбун устууканан аахпытым уонна Саҥа дьылга диэри күҥҥэ түөртүү устууканы сиэтэхпинэ күн аайы астаах буолсубун диэн суоттаабытым. Итиччэ кытаанах суот-учуот кэннэ ыалдьыттаннахпына түөрт буолбакка, аҕыс хортуоска сиэниллэр диэн кими да ыалдьыттата ыҥырбат этим.

Мото Куо

Дьон миигин дьээбэлээх-хооболоох, көрдөөх дии саныыр, ол эрээри мин оннук буолбатахпын. Уруккуттан дьону бэйэбэр тардар талааннаахпын, мин тула куруук элбэх киһи баар буолар. Мин олох иирсээнэ суох киһибин. Хаһан да кими да кытта этиспэтэҕим, ону ааһан кими да «искэ тэппэтэҕим» («Киэһэликкэ» оонньуур оруола).
«Саха» НКИК алҕас кэлбитим. Хаһан даҕаны дьон билэр киһитэ буолуом диэн өйбөр оҕустарбатым. 17 сааспыттан оҕолору кытта ыкса үлэлэһэр буоламмын атын эйгэҕэ үлэлиэхпин сөп дии санаабат да этим. Мин телевизор көрбөппүн, ол иһин туох-ханнык биэрии баарын билбэппин. Арай биирдэ дьүөгэбэр ыалдьыттыы сылдьан «Саха» канаалыгар икки дьэргэҥнэспит эдэр уолаттар (Айгылааннаах Айаал): «Тоҕо куруук хатыҥыр кыргыттар куонкурустара буоларый? Биһиги кута-мата кыргыттар күрэхтэрин биллэрэбит. Кытын уонна Санья куоракка путевката сүүй» диэн ыҥырбыттарын көрө биэрдибит. Дьүөгэм кытын диэн хаайан тиһэҕэр «сакалааттастыбыт»: «Кыттыбатаххына биир дьааһык сампааныскай биэрэҕин», – диэн буолла. Сарсыныгар сайаапка ыыппыппар ыҥырбыттарын барбатаҕым, ол айыыта онон, кэлин олох да умнубут этим. Син балай да буолан баран полуфиналга киирбитим туһунан эппиттэрэ. Полуфиналга турар бэйэм кэлбитим баара олох даҕаны музыкальнай нүөмэрдээх буолуохтаахпын билбэтэхпин. Инньэ гынан тыыннаахтыы итальянскайдыы ырыаны толорбутум. Куоластааһын түмүгүнэн кыайбытым эрээри, Саньяҕа барар путевканы атын кыттааччы ылбыта.
Ол кэмҥэ кырдьаҕас эһээм көрүүгэ-истиигэ наадыйан Аппааныга көспүтүм. Кэргэним оччолорго Анаабырга үлэлиирэ, сибээс мөлтөх буолан төлөпүөн тиийбэт этэ. Арай кэргэним Анаабыртан кэлбитэ ойоҕо, оҕото, саатар дьиэтэ да суох үһү. Хамаҕаттаттан Аппааныга көһөрбөр дьиэбитин атыылаан барбытым. Аппааныга оскуолаҕа үлэҕэ киирбитим, кылаас салайааччытынан анаммытым. Ол сырыттахпына режиссер Саймон Сергеев эрийэн «Киэһэлик» биэрии ыытааччытынан ылыан баҕарарын туһунан эппитэ. Уһуну-киэҥи толкуйдуу барбакка тута сөбүлэспитим. Дьиҥинэн өйүм-санаам олох атыҥҥа: саҥа кэллэктиип, атын дэриэбинэҕэ олох, кэргэммэр эппэккэ эрэ дьиэни атыылаабытым туһунан этэ. Инньэ гынан «Саха» НКИК ыытааччыта буолбутум.
Киэҥ эйгэҕэ биллэр-көстөр икки өрүттээх эбит. Үчүгэй өрүтэ, биллэн турар, элбэх эрээри, дьон олус саҥарар, үөҕэр эбит этэ, ону хата ыытааччы быһыытынан үлэлээн бүтэн баран билбитим. Арай эрдэ билбит буоллар, толкуйданыам этэ. Дьон наһаа да сытыы тыллаах-өстөөх буолар эбит. Мин туспунан араас сурах барыта баара, ол быыһыгар саамай күлүүлээх уонна өйбөр хатаммыт «Мото Куо миигин кырбаата» диэн этэ.

ОҔОНУ КЫТТА АЛТЫһАР БЫДАН ИНТЭРИЭһИНЭЙ

Дьон үлэлэтэр лааҕырым туһунан соччото суох сурах-садьык тарҕатарын олох утарабын. Сыл ахсын «Айар-кут Hollywood» диэн лааҕыр үлэлэппитим быданнаата. Туох баар ирдэбили тутуһан, чопчу оҥоһуллубут программанан, ньыматынан үлэлиибит. Харчылаһаары «биир күннээх» лааҕыр үлэлэтэр дьон үгүс. Маннык дьон, быраабыла быһыытынан, улахан ситимэ суох үлэлииллэр, холобур: биллэр-көстөр киһини ыҥыраллар, киинэҕэ сырытыннараллар уонна онон бүтэр. Бу аата иитии буолбатах. Дьон лааҕыр усунуоһун оҕо ахсааныгар төгүллээн (биир сезоҥҥа 140 оҕону ылабын) араас хоп-сип тарҕатар. Аҥардас дохуоту суоттуур сыыһа. Аһылык, куортам, 30 үлэһиккэ хамнас, уу-хаар, орон, иһит уларсыыта уо.д.а., бу туһунан толкуйдаабаттар. 140 иитиллээччиттэн 34-36 төлөбүрү кыайан уйуммат дьиэ кэргэнтэн, учуокка турар оҕолор буор-босхо сылдьаллар. Мин КВН хамсааһыҥҥа улахан болҕомто уурабын, тоҕо диэтэххэ бу өй оонньуута, оҕону наһаа уларытар. Оҕо иллэҥ бириэмэтэ суох буоллаҕына араас куһаҕан дьаллыкка убаммат. 1999 сыллаахтан бу күҥҥэ диэри оҕолонон биир эрэ сайын үлэлээбэтэҕим.
Күнү быһа оҕолору кытта сылдьабын, ол оннугар мин кэккэбэр улахан киһи аҕыйах. Оҕону кытта бодоруһар олус интэриэһинэй. Иитиллээччилэрбин кытта доҕордуу сыһыаннаахпыт.

ҮЧҮГЭЙ ЫАЛ БУОЛУУ УЛАХАН СЫРАТТАН ТАХСАР
Үһүс кууруска үөрэнэ сылдьан олус үчүгэй киһиэхэ кэргэн тахсыбытым эрээри, майгыбынан баһыйбытым. Аҕата суох улаатаммын эр киһи уонна дьахтар сыһыана хайдах буолуохтааҕын билбэт этим. Туох баар кыһалҕаны, күчүмэҕэйдэри бэйэм быһаара улааппыт буолан кимтэн да тутулуга суох буоларга үөрэммитим. Кэргэним Өлөөнтөн төрүттээх сытыары сымнаҕас майгылаах, ааҕыы-суоттааһын өттүгэр ураты дьоҕурдаах, толкуйдаах, буҕаалтыр идэлээх киһи этэ. Билигин кэргэмминээн сыһыаммын ырытан көрдөхпүнэ, «Киэһэликкэ» оонньуур Франческобынаан майгынныыр эбиппит. Ыал буолуохпут иннинэ «хаһан да иһит сууйбаппын» диэн усулуобуйа туруорбутум, соһуйуом иһин, кэргэним 14 сыл тухары эппит тылын толорбута. Бэйэм урут түһэн барытын быһааран, баһыйан олорон 14 сыл буолан баран «тугу да быһаарбаккын» диэн сылтахтаан арахсыбытым. Билигин олус үчүгэй доҕордуубут. Иккистээн ыал буолар туһунан толкуйдаабаппын. Үчүгэй ыал буолуу диэн улахан сыраттан тахсар.
Бэйэм олохпун оҕобор баҕарыам суоҕа этэ. Кыыспын дьиҥнээх далбар хотун буола улаатарын курдук иитэбин. Дьахтар сибэкки курдук буолуохтаах. Дьиэ кэргэҥҥэ эр киһи тойон, кини тылыттан тахсыа суохтааххын. Дьахтар эр киһи киэҥ көхсүгэр саһа сылдьан олох күчүмэҕэйдэриттэн хаххаланыахтаах. Эр киһи дьахтарга баһыйтарыа суохтаах, оччоҕуна эрэ дьиэ кэргэн бөҕө буолар.

Анна
ПАВЛОВА-ТАРАБУКИНА

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *