Нам экспедицията сыалын ситистэ

2019 сыл атырдьах ыйын 4-5 күннэригэр П. Сивцев аатынан Намнааҕы история уонна этнография музейа уонна улуустааҕы кыраайы үөрэтээччилэр түмсүүлэрин тэрийиилэринэн, 1951 сыл ахсынньы 27 күнүгэр Нам оройуонун сиригэр «ЛИ-2» сөмөлүөт сууллубут сирин чуолкайдыыр сыаллаах экспедиция үлэлээтэ.


Экспедиция сыалын ситистэ. Ол курдук Кэҥкэмэ үрэҕиттэн хаҥас 2 км тэйиччи сытар Тыараһа үрэҕин илин баһыгар, Салбаҥ суолун кытыытыгар, «ЛИ-2» сөмөлүөт сытара чопчуланна. Cууллууттан бүтүн ордубут улахан чаастарын – кынаттарын, кутуругун уонна мотуордарын тиэйэн ылбыттар. Сөмөлүөт кыра чаастара 50 м иэннээх сиринэн ыһылла сыталлар. Прибор дуоскатын кумаламмыт чааһа, күүстээх баһаартан ууллубут алюминий кутууларын, тимир уонна алюминий турбалар тобохторо о.д а. көһүннүлэр.

Бу Саха сиригэр элбэх киһи өлүүлээх сөмөлүөт улахан сааххалланыыта буолар. Бу быһылааны Өргөлөөхтөн Манчаары Максимов көрөн суһал тыллабыр оҥорбут. Ити күн, ахсынньы 27 күнүгэр, олохтоох бириэмэнэн киэһэ 21ч.30м. Нам оройуонун сиригэр «ЛИ-2» сөмөлүөт сууллубутун туһунан иһитиннэрбиттэр. Комиссия катастрофа буолбут сиригэр 1951 сыл ахсынньы 30 күнүттэн 1952 сыл тохсунньу 4 күнүгэр диэри үлэлээбит. Комиссия быһаарбытынан, ССРС гражданскай салгыннааҕы флотун Дьокуускайдааҕы 46-с №-дээх авиационнай этэрээтин «ЛИ-2» СССР-Л4228 сөмөлүөтэ 1951 сыл ахсынньы 27 күнүгэр Москва бириэмэтинэн 3ч. 55 м. Дьокуускай аэропордуттан «Дьокуускай – Бүлүү» рейсын толоро көппүт. Бүтэһигин сибээскэ Москва бириэмэтинэн 4 ч. 22 м тахсыбыт. Сөмөлүөт командира уоппуска кэнниттэн саҥа экипаһы кытта бастакы көтүүтэ эбит. «ЛИ-2» сөмөлүөт икки мотуора умуллан сууллубут, экипаж көтөрүгэр быһаҕас уматыктаах бааҕы холбообут, ол уматык чаас аҥаарын иһинэн бүтэн, икки мотуор умуллууларыттан бу быһылаан буолбута биллибит.

Мотуор умуллубутугар командир Тыараһа үрэҕэр аварийнай түһүүнү оҥоро сатаабыт. Экипаж биир улахан сыыһатынан сөмөлүөт шасситын таһаарбыта, онтон өйдөнөн киллэрэ сатаабыта буолар. «ЛИ-2» үрэххэ 200 м тиийбэккэ маска охсуллан тыаҕа сууллубут. Фюзеляж (кабина, пассажир салона) барыта умайбыт. Түмүгэр экипаж чилиэннэрэ уонна пассажир – бары өлбүттэр. Онно үлэлээбит комиссия сөмөлүөт таһыттан эһиллэн хаалбыт биир киһи эрэ бүтүн өлүгүн булбут.

Бу улахан трагедия сиэртибэлэринэн 6 экипаж чилиэннэриттэн ураты 14 Бүлүү оройуонун олохтоохторо буолбуттар. Ол саҕана Бүлүү эҥэр оройуоннар бары биир эбиттэр. Бу 14 киһи бары Дьокуускайга 1951 сыл ахсынньыга буолбут партийнай тэрээһиҥҥэ (семинар, конференция) Бүлүү оройуонуттан делегатынан талыллан, кыттыыны ылан баран, дойдуларыгар төннөн иһэн катастрофаҕа түбэспиттэр. Нассовет, колхоз бэрэссэдээтэллэрэ, ааҕар балаҕан, кулууб сибиэдиссэйдэрэ, «Холбос» правлениетын  Бүлүүтээҕи райпотребсоюһун бэрэссэдээтэлэ, Бүлүү оройуонун тыа хаһаайыстыбатын салаатын ыстаарсай землеустроителэ – бары кэриэтэ БСК(б)П бастакы сүһүөх тэрилтэлэрин секретардара.

Комиссия дьон кырамталарын хомуйан дойдуларыгар ыыппыт. Гражданскай панихида тохсунньуга Үөһээ Бүлүүгэ буолбут. Барыларын братскай могилаҕа кистээбиттэр.

Кэлин Дьокуускайдааҕы 46-с №-дээх авиационнай этэрээт салалтата М. Максимовка  суһал тыллабырын иһин сыаналаах бэлэх биэрбит.

Нам улууһун кыраайы үөрэтээччилэрэ Саха сирин авиациятын историятын уонна Үөһээ Бүлүү кыраайы үөрэтээччилэрин кытта сибээс олохтооннор, кинилэр кэпсээннэринэн уонна 1952 сыллаах «Социалистическая Якутия» уонна Бүлүү оройуонун «Колхоз суола» хаһыаттар матырыйаалларын үөрэтэннэр, бу дьон ааттарын-суолларын, олохтоох сирдэрин чопчулааннар бу катастрофа историятын сиһилии үөрэттилэр. Онно олоҕуран, кыраайы үөрэтээччилэр В.И. Герасимов, Т.П. Никонов, П. Сивцев, П.С. Ильин, И.В.Новиков  быһылаан буолбут сирин буллулар. Кэнэҕэски өттүгэр бу иэдээн буолбут сиригэр өйдөбүнньүк турара наада.

Нам улууһун кыраайы үөрэтээччилэрэ көрдүүр үлэҕэ көмө, сүбэ биэрбит дьоҥҥо  махталларын тиэрдэллэр: Саха сирин авиациятын историятын үөрэтээччилэригэр Илья Ильич Винокуровка, Иван Ефимович Негебляҕа, Үөһээ Бүлүү кыраайы үөрэтээччилэригэр Иван Егорович Чычаховка, Мария Даниловна Михайловнаҕа уонна «Көмүөл» БДь үлэһиттэрэ Варвара Петровна Даниловаҕа, Степан Михайлович Спиридоновка.






Ааптар: Т. НИКОНОВ

Сообщение Нам экспедицията сыалын ситистэ появились сначала на Ulus.Media – все главные новости из районов Якутии.

Комментарии закрыты.