НАТАЛЬЯ ХАРЛАМПЬЕВА: АЙЫЫҺЫТ ХОТУН БИИР КҮНЭ (Кэпсээн)

Аҕыс иилээх-саҕалаах аан ийэ дойду үрдүк мэҥэ халлаанын сэттис хаттыгар хаһан да күн киирбэт, кыһын кэлбэт сырдык сылаас дойду киэҥ алааһын хабыллар хаба ортотугар моҕол ураһа турар. Бу уйаара-кэйээрэ биллибэт, кы­тыыта көстүбэт алааска икки атахтаах, иннинэн сирэйдээх үөскүүр-ууһуур дьаһалын барытын бас билэр Айыыһыт хотун резиденцията. Сан­даарыйбыт туос ураһаҕа Айыыһыт хотун утуйа сытар. Төһө да күн көрдөр, түүҥҥү тыын са­тыылаан, салгын хойдон, тыас-уус намыраан турар. Бэл, бу алааска тохтообокко чуопчаарар чыычаахтар бааллара-суохтара биллибэт. Айыы­һыт сэргэх уутун уйгуурдумаары, илии-атах буо­лар дьуһуурустубаҕа сылдьар ирики-дьирики уол­лаах кыыс отур-ботур кэпсэтэллэр.
– Бүгүн хотуммут кут иччилиир күнэ. Үлэ элбэх, – диир уол. – Тура илигинэ чэйдиэх.
Кыыс уһун баттаҕын тараан, суһуоҕун өрүнэ олорор. Кинилэр субу ирики-дьирики оҕолор уоп­сайдарыттан кэлэн олороллор. Ыксааннар чэй­дээбэккэ кэлэн хааллылар.
– Чэ, оттон чэйгин оргут. Эн ыксаппытыҥ дии, – диэн кыыс өс саҕа буолар.
Уол ураһаттан тэйиччи кутаа оннун булан, хаппыт мас хомуйан уот отунна. Кутаа үрдүгэр икки ытыһын тас гына охсубутугар лаҥхайбыт отуу чаанньыга баар буолла.
– Ок-сиэ, биһиэхэ эмиэ саамай куһаҕаны бы­раҕан биэрдэ, – диэн уол сөбүлээбэтэх куо­ла­һынан саҥа аллайда.
– Үнүрүүн саламааккыттан бэрсибэтиҥ ини, – дии-дии кыыс хас да алтан от төбөтүн үргээн ылан хантан кэлбитэ биллибэт туос тууйаска быраҕаттаата. Онтукалара көрөн турдаҕына са­һар­чы буспут алаадьы буоллулар, тууйас түгэ­ҕэр уулларыллыбыт арыы саһарымтыйан көһүннэ.
Чэйдэрин эмиэ эмискэ баар буолбут кыра туос тордуйалартан сыпсырыйан истилэр.
– Ити биир наһаа да арахсыбат кут баар, бүгүн эмиэ киирэр буолла, олус да ыксаллаах. Хотун үнүрүүн тохтуу түс диэбитэ да, истибэт. Эмиэ суруйтарбыт, – диэтэ кыыс.
– Ээ, киирдин. Дьонун булбута ыраатта ээ, – диэн уол сымнаабыт куолаһынан эппиэттээтэ.
– Оо, дьэ сэрэйбитим, ити эн кинини анньар эбиккин дии. Ол ыал уоллаахтар ээ. Кыыска баҕараллар.
– Кинилэргэ уол наада… – уол кыыстааҕар ор­дук тугу эрэ билэрдии саҕаҕы одууласта.
Чэйдээн бүтээттэрин кытта, Айыыһыт хотун ура­һа иһиттэн ыҥырар саҥата иһилиннэ. Уол­лаах кыыс ураһа аанын аргыый сэгэтэн, киирэн кэллилэр.
– Хайа, оголоор, бүгүн төһө үлэлээхпитий, – диэн хотун эҥээркэй куолаһынан ыйытта. Хас киирдэхтэрин аайы саҥа киирбит курдук оҕолор бу ураһаттан соһуйаллар. Ураһа иһэ бэйэтэ ар­дыгар алаас саҕа кэҥээн, тэнийэн биэрэр идэлээх, оттон сороҕор кыччаан-кыччаан хотун бэйэтэ эрэ батан олорор курдук буолан хаалар. Бу билигин эмиэ кэҥээн, үрдээн эрэр курдук. Айыыһыт хо­тун сып-сырдык таҥаһыттан дуу, ис-иһиттэн дуу сирэйэ сырдаан, бүттүүн бэйэтэ сылаас, сымнаҕас сыдьаайынан тыгарга дылы.
– Сэттэ кут суруйтарбыта, – диэн уол эппиэт­тээтэ.
– Чэ, бэлэмнээҥ малы-салы. Саҕалыаҕы², – диэн баран Айыыһыт хотун кыра сандалы ос­туол­га чугаһыы олордо.
Кыыс сандалыга кыра үрүҥ көмүс уктаах үрүҥ сылгы сиэлиттэн оҥоһуллубут дэйбиири, сүө­гэйдээх кыра тууйаһы, абына-табына тиистээх тараахтыҥы эрээри уһун уктаах тээбирини уонна сүлүүдэ угуллубут төгүрүк сиэркилэтин биир- биир аҕалан уурталаата.
Хотун бөрө тириитинэн сабыллыбыт улахан кириэһилэтин сандалыга сыҕарытта, кыыс кэлэн кэннигэр турунна.
– Биирдии-биирдии киллэртээ, – диэн дьаһай­бытыгар уол таһырдьа ойон таҕыста.
Ураһа иннигэр салгыҥҥа уйдаран уонча кут хайыы-үйэ мустан көтө сылдьаллар эбит. Уолу кө­рөөт үөмэхтэһэ түстүлэр.
– Хайа, доо, испииһэгинэн дуу, уочаратынан дуу? Эбэтэр хайдах? – дэһэ-дэһэлэр уол тутан турар испииһэгин диэки өҥөҥнөстүлэр.
– Тохтоон, тохтоон, айдаарымаҥ. Хотун кыы­һырыа, аймалҕаны сөбүлээбэт. Испииһэгинэн ба­рыта. Эн, эн уонна эн барыҥ, бүгүн киирбэккит.
– Оо, дьэ ити испииһэккитин хаһан оҥор­буккутуй! Кистээн оҥороҕут! Эмиэ маттыбыт, – диэн куттар хомойбукка дылы буоллулар да, тэҥ­ҥэ үөһэ дайан тахсан соҕуруу диэки көтө турдулар.
– Бастакы нүөмэр, – диэн уол биллэрдэ. Онно күөхтүҥү кут оҕото ураһаҕа уол сэгэппит аанынан устан киирдэ.
Айыыһыт хотун сандалы иннигэр салгыҥҥа уйдаран турар куту одууласта.
– Истэбин, – диэтэ.
– Мин үһүс төннүүм орто дойдуга. Кэлин тү­бэспит аймахха барбаппын. Уонна уол буолуом этэ бу сырыыга. Иккис төннүүбэр сылдьыбыт дьоммун таллым. Хос-хос сиэним кыыска.
Айыыһыт сүлүүдэ сиэркилэтин өҥөйдө, сөмү­йэтинэн сүөгэйи оймоото уонна ол ойуутун одууласта, үөһэ тыынна.
– Аҕаҥ ким буоларын билэҕин?
– Ээ, билэн.
– Аһыы аһынан үлүһүйэр сордоох эбит. Икки эдьиийдээхин дии, олору эрэйдэтэлиир эбит.
– Оттон онно көмүскэл буолуом этэ буоллаҕа дии…
– Кыанаҕын дуо? Бардам аймах ыччата аҕаҥ. Ол эрээри эрдэлиэҕэ. Дьиэ кэргэни эн көрүөҥ-харайыаҥ.
– Билэбин. Бэлэммин.
– Бастаан утаа уолга үөрүө аҕаҥ. Бэйэтэ да сэрэйэр – эн кэннэ оҕо суох. Ууһуур-төрүүр кыаҕын эспит. Иринньэх соҕус буолуоҥ. Тулуктаһаҕын?
– Тулуктаһан.
– Чэ,сөп. Үрүҥ түү куккун үтэйдэҕим буоллун, үөскүүр-төрүүр олбоххун оҥордоҕум буоллун, ийэҥ түһэҕин иччилээтэҕим буоллун, – диэн си­бигинэйэн баран дэйбиирин ылан куту илин диэки салайан кэбистэ.
Уол ааны сэгэппитигэр саҥа кут киирдэ.
– Дьэ, тугу диигин? – диэн хайдах эрэ кытаанах соҕустук Айыыһыт хотун ыйытта.
– Мин биир ыалы буллум.
– Хата хайаан, – диэтэ Айыыһыт.
– Мин наһаа эрэйдэммитим бастакы эргиир­бэр, ол иһин талар буоллаҕым дии. Быстар дьадаҥы ыал олох өрүттүбэтэхтэрэ, миигин үөрэт­тэрбэтэхтэрэ, тугу да өлүүлээбэтэхтэрэ. Эрдэ өлүтэлээн хаалбыттара. Аҕам буолуохсут олоҥ­хоһут этэ дии. От оттообот, мас мастаабат, быһа туонан кэбиспит эрэйдээх. Хара үлэттэн атыны билбэтэҕим, тоҥон-хатан, аччыктаан тах­сыбытым. Үчүгэй дьахтарга да тиксибэтэҕим…
Кут ньулугураччы биир тыынынан кэпсээн ис­тэҕин аайы Айыыһыт хотун сирэйэ дьиппинийэн испитэ.Кэннигэр турар кыыс кукка кистээн араас­таан имнэнэ сатаата да, анарааҥҥыта тох­тообото.
– Аах-маах оҕолору төрөппүтэ.Уонна өссө эр­дэ өлөн хаалбыта. Мин да мааныга, далбарга ымсыырбатым кэлиэ дуо. Ол иһин ол олохпор миигин кырбыыр таас оҥостубут бардам баай аймах ыччаттарын таллым. Кыыска баҕараллар, онно кыыс буолуом этэ.
– Буоллун даҕаны, – Айыыһыт хотун иҥиэттэн ылла. – Албынынан байбыттарын билэҕин дуо?
– Билэн-билэн. Туох буолуой, тыалынан киир­бит холоругунан тахсар дииллэр да, чэ, мин үйэ­бэр тиийээ ини.
– Тиийэ сыһыа. Дьон тылын уйуоҥ дуо? Оҕо­лоргун сирэйдииллэрин-харахтыылларын эмиэ? Ол эрээри сэмсэ биэрэбин – биир оҕоҥ олоҥ­хоһуту удьуордуо, ону үчүгэйдик тутаар.
– Тутан-тутан. Киһини эрэйдээбэппин, бэйэм эрэйи эҥэрбинэн тэлбитим.
– Чэ, сөп. Бэйэҥ таллыҥ. – Айыыһыт хотун уоһун үмүрүччү тутан кут хоту үрдэ уонна кини чэпчэкитик дайбытын кэнниттэн дэйбииринэн салайан кэбистэ. – Уонча хонугунан оннугун булуоҥ. Аҕаҥ билигин сиэмэтин тиэрдиэн ыраах сылдьар, ийэҥ атын киһиэхэ быстахха арал­дьыйыах курдук. Айаннаа, тиийэн силбэтэлээ. Эчи, сыымайдаабытыҥ да өрө…
Үһүс кут сүр түргэнник ураһаҕа баар буола оҕуста, эргийэ көтөн ылла уонна Айыыһыт хо­тун иннигэр тохтоото.
– Мин сэттис төннүүм. Ситтим-хоттум, онон уолдьаста.
– Кимнээҕи таллыҥ, – диэтэ Айыыһыт. Кини уоһун мичээр биллэр биллибэттик сэгэтэн ааста.
– Аныгы дьон сиэринэн. Үһүс олохпор баста­кы ойоҕум аймаҕа кыыска. Үөрэх мааны, наука кандидата, аҕам буолла±ына эмиэ үлэһит киһи. Икки өртүттэн төрөппүттэрэ сиэн кэтэһэн эрэйи көрдүлэр, аҕыс сыллааҕыта ыал буолбуттар.
– Уолу кэтэһэллэр дуу, кыыһы дуу?
– Кинилэргэ син биир, оҕо эрэ буоллун. Ордук уолу буолуо…
– Оччоҕо кыыс буолаҕын. Ийэҥ анньыытын билэҕин дуо? Алҕаабыт, түһэҕэр олохсуппут оҕо­бун төннөрбүтэ уонча сыллааҕыта. Ол иэһэ тоҕус сылынан дьайҕарар. Онон барыта кини баҕатын хоту буолбатаҕына табыллар.
– Оттон аастаҕа дии.
– Ааспытын иһин, мин халыҥ кинигэбэр бэлиэтэнэ сылдьар. Эн ийэҕинэн эһэҕин өйүүр аналланаҕын. Төһө да былааска, баайга сырыт­тар, дьолу сомсубатах барахсан. Кырдьар сааһын эн тупсарыах тустааххын – бааргынан, тапталгынан, көмөҕүнэн.
– Сөп.
– Үрэллигэс бэйэҕин үллүйдэҕим буоллун, аһы­ныгас санааҕын алҕаатаҕым буоллун, ийэҥ тоҥ түһэҕин ириэрдэҕим буоллун, онно олохтоото­ҕум буоллун, – көнньүөрбүт дьүһүннээх Айыыһыт үрүҥ көмүс уктаах дэйбииринэн куту илин диэки салайан кэбистэ.
Ол икки ардыгар төрдүс уочараттаах кут субу кини иннигэр кэлэн салгыҥҥа ыйАнна.
– Кэпсээ, – диэтэ сымнаҕас куолаһынан Айыы­һыт хотун.
– Мин буоллар, ити… Мин бэйэм сиэммэр төннүөм этэ…
– Хаһыс эргииргиний.
– Иккис эрэ.
– Тоҕо ыксыыгын?
– Аймах аатыттан ааһаары гыннылар. Кийиит­тэр тапсыбаттар. Уолаттарым эйэлэрин эстилэр. Үһүө бэйэлэрин үс аҥы санаалаатылар. Улахан уолум кыыһа эргэ барда. Онно тиийээри.
– Дьэ, хайдах быыһыыгын ол?
– Уол буолан төрөөн, үөрэнэн, киһи буолуом. Барыларыгар көмө буолар түс-бас,баай киһилэрэ буолуом. Аймах тутаах киһитэ.
– Көрдөхпүнэ, наһаа дьадаҥыта суох курдук­тар.
– Эйэнэн, көмөлөсүһүүнэн дьадайдылар. Ылын­­нарыылаах тыллаах киһилэрэ суоҕунан. Бэ­йэҥ билэҕин аймах баайынан эрэ туругурбат. Өй-са­наа, тыл-өс, ыллыктаах санаа наада…
– Эрдэлээтиҥ быһыыта да, чэ, буоллун. Орто уолуҥ дьылҕатын билэҕин? Кини суолугар бэ­ҕэһээ Оһол иччитэ айа ииппит, ол кэннэ тоҕус ыйынан тиийиэҕиҥ.
– Билэбин…
– Сымнаан олорор кэммэр түбэһэн ылын­нардыҥ. Нохоо, били кинигэни бэттэх аҕал эрэ, – диэбитигэр уол бэрт улгумнук хаппахчыттан халыҥ от күөҕэ тастаах кинигэни аҕалла.
Айыыһыт кинигэни арыйталаан тугу эрэ көр­дөөтө.
– Чэ, аймах кыһалҕатын быыһыырга эйигин арыый эрдэ ыытар кыах баар эбит. Чэ, айаннаа, туҥуй кыыс түһэҕин түгэҕэр түһэрдим, алҕаатым, аҕа буолар хаҥыл уол хамсаныытын иччилээ­тим. Этэҥҥэ, айаннаа, – диэн баран дэйбииринэн со­тор курдук охсон кэбистэ.
Ол кэмҥэ уол кыыска имнэнэ оҕуста, дьыа­ла табыллыбытыттан астыммыта сирэйигэр көһүннэ. Улахан тарбаҕын чочоҥнотто.Кыыс Айыы­һыт кэннигэр туран тылын көрдөрдө.
– Көмөлөһөөччүлэрбин уларытыыһыкпын дуу хайдах, – диэн ону барытын көрбүт Айыыһыт тыл ыһы­гынна.
– Суох, суох, ити биһиги бэйэбит… – диэтэ кыыс.
– Бэйэҕит буолумуна бэргэһэҕит буолуо дуо. Чэ, киллэр, хасыһый бу? – диэн хотун эйэ дэмнээх куолаһынан ыйытта.
– Бэһис, – диэтэ уол.
Бэһис кут ураһаҕа көтөн киирэн намыһах со­ҕустук ыйанан турда.
– Дьэ, истэбин, – диэтэ хотун.
– Мин таллым. Сэттис эргиирим. Хос-хос сиэм­мэр төннүөм этэ. Эн көҥүллүүрүҥ буоллар…
Айыыһыт хотун сиэркилэтин көрдө, тугу эрэ сөбүлээбэтэхтии тутунна уонна тараах курдук тэрилинэн салгыны үрэйэрдии хаста да үтэн ылла.
– Үһүс эригэр олорор, түөрт оҕо кутун төттөрү үтэйбит дии…Түһэҕэ оҕо салгын кутун да уйбат буолбут.Суох, хайдах да табыллыбат. Бар! Сыыһа талыы. Ситэ уһуйуллубатаххын.
– Дьахтар төрөөтөҕүнэ көнөр эбээт. Үтүөҕэ эргийэригэр кыах биэриэххэ сөп этэ.
Айыыһыт хотун били от күөҕэ тастаах кинигэтин ылан көрдө. Сирэйэ дьэбин уоста, кыыһырда.
– Эн анньыыҥ эргийэ сылдьар эбит буолбат дуо! Ити кыыс хос эбэтин эн иккис олоххор эр киһи буола сылдьаҥҥын атаҕастаабыт уонна мэлдьэспит эбиккин. Оҕотун көтөхпүтүнэн ыалы кэрийэн сордоммут, дьоно биир кырдьаҕас оҕон­ньорго ойох биэрбиттэр… Эн ити аймахха үс да үйэ түгэҕиттэн төннүбэккин!
– Ол кэннэ мин эр киһи буолан төннө сыл­дьыбыттааҕым, киһи сиэрин кэспэтэҕим. Аат­таһабын, анньыыбын боруостуурбун көҥүл­лээ…
– Дьыала эйиэхэ эрэ буолбатах. Оҕо – дьылҕа бэлэҕэ. Анна алдьаммыт кыыс ону сыаналаа­бат. Көрүлүү түстүн, кэһэйэ түстүн! Бэйэтэ санаата тиийдэҕинэ эрэ. Кэтэһэҕин дуо ону, биитэр атын ийэ ирдэнэҕин дуу?
– Кэтэһэбин, – диэтэ кут уонна хара толбон буолан ураһа аанын быыһынан субурус гынан хаалла.
– Хотуой, ыл утахта аҕал эрэ, тамаҕым хатта, – диэн сылайбыттыы Айыыһыт эттэ.
Кыыс ураһа уҥа өттүгэр долбуурга чуга­һаабытыгар киниэхэ дьоҕус соҕус чороон утары түһэн кэллэ, ону толору кутуллубут кымыһын дьалкыппаттыы сэрэнэн хотунугар илдьэн биэр­дэ. Айыыһыт хотун амсайда эрэ уонна төттөрү уунна.
– Орто туруу бараан дойду били арҕаа сайылыгын ыаллара уолларын малаа­һын­наабыт­тар. Уохтаах кымыс буолбут, – диэтэ Айыыһыт хотун. – Чэ, салгыах.
Алтыс кут устан киирэн үөһэ соҕус ыйанна.
– Дьэ, таллыҥ?
– Талан. Сэттис төгүлүм. Аймах да, урукку да эргиир сыдьаана буолбатахтар.
– Ноо? Тоҕо?
– Дьиҥэ кыыһы кэтэһэллэр, ол гынан баран уол ордук буолуо.
– Биир уоллаахтар ээ… Аҕалара төрүт уус киһи эбит, аймахтарыгар аатырбыт атыыһыттар, эргиэмсиктэр бааллар. Орто дойду олоҕо са­тарыйар кэмигэр баайдара эстибит, сороҕун куоттарбыттар. Биир ытык киһилэрэ туора дой­дуга, атын халлаан анныгар бараахтаабыт…
– Ийэм да дьоһун дьон ыччата. Сахалыы толкуйдаах ытыктанар уустар. Аҕам бу олоҕор туга да суох буоллар, баай бардам хааныгар баар. Онон Таҥара дьахтары аһынар буоллаҕына уолу биэрэр дииллэр дии…
– Чэ, ону биһиги да билэбит, – Айыыһыт хотун ити тыллары соччо сөбүлээбэтэ. – Бу үйэҕэ төрүт-уус дьону өйүөх тустаахпыт. Ол Үрүҥ Аар тойон ыйааҕа. Сөпкө дьаһаммыккын.
– Мин аҕам байар-тайар амбициятын, ийэм дьоһун үлэһит ситимин салгыыр санаалаахпын.
– Дьэ, алгыс аргыстастын! Санааҥ ситтин, ыраламмытыҥ туоллун! Эдэр ыалга оһоҕун сы­лааһыгар сытыарар дьоһун уол буол, убайгар эрэллээх доҕор, атас буол, эбэҕэр мааны сиэн буол! Ийэҥ түһэҕин буллардым, олохтоотум, – диэн баран дэйбииринэн аа-дьуо илин диэки сотон кэбистэ.
Кут улгум үлүгэрдик өрө көтөн тахсан ураһа үрдүк үөлэһигэр сµтэн хаалла.
– Хас хаалла? – диэн Айыыһыт ыйыппытыгар кыыс эмискэ тоҕо эрэ өрө татакайдана түстэ.
– Биир, биир эрэ, – кыыс куолаһын намтатта. – Кыра моһуоктаах да буоллар…
– Ол моһуога тугуй?
– Эрэ суох дьахтары талбыт. Наһаа үчүгэй дьахтар, содур да, сэлээччэх да буолбатах. Саа­һыран хаалбыт, оҕолонуон олус баҕарар. Элэ-была тылын этэн, ааттаһан, көрдөһөн бөҕө биэрдэ, – кыыс умса көрөн туран түргэн-түр­гэнник саҥарда.
– Сөөп… Оҕо оҥорооччута кимий?
– Баар, – кыыс өссө умса тутунна – Ойохтоох…
Айыыһыт хотун кылгастык күлэн ылла уон­на икки ытыһынан чанчыктарын имэрийбэхтээтэ.
– Оттон хайа да быраабылаҕа быыс арыт баар буолуон сөп дииллэр дии, – диэн баран кыыс хотунун диэки “кылап” гына көрөн ылла уонна кини сирэйэ сымнаҕаһыттан эрдийэн – Аан Алахчын хотун бэйэтэ да ылыныа этэ…
– Киллэриҥ, – диэтэ Айыыһыт.
Сэттис кут сырдык толбон буолан устан киирдэ.
– Таллыҥ?
– Талан.
– Сөп диэн тураҕын?
– Оннук.
– Санаан көр, аныгы бас-баттах барбыт дьах­тар барыта бэйэтэ булан оҕолонорун алҕаан истэхпитинэ саха омуга ханна тиийэр?
– Саха ахсаана элбиэ буоллаҕа дии.
– Хор, өссө төттөрүтүн саҥара турар. Эн өй­дүүргүн мин өйдөөбөт үһүбүн дуо?
– Алҕаан ыыттаххына киэҥ аймах төрдө буо­луо этэ ити кыыс. Ийэтэ дьоһуннук иитиэ, такайыа, олохтуо. Мин да кинини саатырдыбат оҕо, киһи буолуом этэ. Аҕабыт билиниэҕэ.
– Билиниэҕэ буолан. Көмө суох киһитэ. Ойоҕор бэриммит сордоох.
– Ийэм кыанар дьахтар…
– Оо, акаарыа, дьыала онно буолбатах. Эн аҕа­та суох улаатыаҥ, эн оҕолоруҥ эһэтэ суох, сиэннэрин хос эһэтэ суох буолуохтара.
– Билэбин. Мин орто дойду олоҕор бастакы оннук киһи буолбатахпын ээ…
Айыыһыт хотун бэккиһээн икки ытыһынан ньилбэктэрин охсунна.
– Чэ, сөп. Бэйэҥ таллыҥ. – Айыыһыт хотун уоһун иһигэр сибигинэйдэ. – Алҕаатаҕым буоллун, аҥар­дас дьахтар кытарах түһэҕэр олохтоотоҕум буоллун, этэҥҥэ, этэҥҥэ, этэҥҥэ…
Үрүҥ көмүс уктаах дэйбиирин күөрэттэ, үрүҥ сиэл күдээрис гынна, онно сэттис кут чэпчэкитик дайан үөлэһи харбаста.
– Чэ, кэтэһэ түһэрэ буолуо. Ол дьон булсаллара ырыалаах олоҥхо, – диэн баран ураһатын эргич­чи көрдө. Хараҕа кыыска тохтоото.
– Эн орто дойдуга сылдьан кэллиҥ дуо? – диэн ыйытта.
– Ыһыах саҕана командировкалаабыттара, – кыыс симиктик хоруйдаата.
– Онно ити араас дьиибэни- баабаны көрөн кэллиҥ дуо?
– Оттон… Аан бастаан тиийбит киһи, син көрдүм, биллим арааһы.
– Дьахтар барахсан оҕолонноҕуна эрэ ситэр. Этэ ыалдьыбатах, тэнийбэтэх дьахтартан тугу ирдиэҥий! Өйө-санаата оҕолонноҕуна эрэ аар айылҕаны кытта ситимнэһэр, эрин, аналын сөпкө өйдүүр буолар. Онон дьахтар оҕоҕо баҕата – ол аата ситэр, сайдар баҕата. Ол эрээри көрдөспүт, ааттаспыт аайы алгыс бэриллибэт.
– Тоҕо? – улаханнык дьарыллыбатын өйдөөн кыыс ыйытааччы буолла.
– Орто туруу бараан дойдуга өбүгэлэрин ха­һааҥҥы эрэ иэстэригэр түбэһэн, биитэр Айыы­һыты хомотон кытарах дьылҕаланааччылар баал­лар. Баар да буолуохтаахтар. Олору барытын үтүө санаалаах ирики-дьирики кыргыттар быы­һыыр кыахтара суох. Өйдөөн кэбис! Ол эрээри кытарах дьахталлар да оҕорҕоон Айыыһыты ман­ньытааччылар… Ол туһа туспа, – диэн баран Айыыһыт хотун ураһатын өссө төгүл эргиччи көрдө.
– Махтал үлэҕитигэр. Сарсын көрсүөхпүт, – диэтэ.
Уоллаах кыыс ураһаттан ойон тахсаат, утары көрүстүлэр, ытыс-ытыстарын тоһуйсан “хоп” гына оҕустулар, күлсэн тоҕо бардылар уонна чугас алааска баар ирики-дьирики оҕолор уоп­сайдарын диэки сырса турдулар…

Чолбон. – 2017. – №9

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *