Оһохпуттан ороммор диэри

Геронтология сайыннын
Редактор герантологияҕа матырыйаалла бэлэмнээ диэбитигэр интернети хасыһан баран үөрдүм. Хайа муҥун, кырдьаҕас дьоҥҥо кыһаллыы барар эбит диэн. Урут санаатахпына, кырдьар кыһалҕам бэйэбин эрэ таарыйар курдуга. Оҕо бырааһа, подросток бырааһа диэн бааллара. Кырдьаҕас киһи бырааһа диэн суох этэ. Сороҕор балыыһалары кэрийэн кэлэн баран кырдьаҕас киһиэхэ ким да кыһамматыттан, сороҕор кырдьан иһэр киһи өлөргө ууруллубут киһи курдук сананарым. Быраастар кырдьаҕаскыттан ыалдьаҕын диэнтэн атыны билбэттэр. Онон геронтология науката сайдар кэскиллээҕэ үөрүүлээх солун.

16. 09. 19

 

Сирэйбит тэҥнэспит

Интернет киирбитинэн сир хайа баҕарар муннуга КИИН буолбут. Урукку курдук киин сир эҥин диэн суураллар буолбут быһыылаах. Атын омуктары кытта сирэйбит тэҥнэспит. Өссө биһиги Москваттан 6 ч. эрдэ информацияны ыла олорор буоламмыт, ону туһаныахтаахпыт диэтэ пресс-конференцияҕа министр Анатолий Семенов. Кини этэринэн, урукку курдук улахан махина собуоттар суох буолаллар билигин. Барыта дьоҕус, локальнай. Кырдьык даҕаны, индустриализация кэмэ бүппүт. Атын информационнай технологиялар үйэлэрэ кэлбит. Информационнай технологиялар сайдалларынан аан дойду барыта КИИН буолбут, барыбытыгар тэҥ шанс бэриллибит. Чыҥыс Хаан Дьамыыхалыын көтөрдөрү көрө-көрө сүүрэллэрин санаатым. «Кэнникилэр, инникилээҥ!». Ким тыалы утары өр кэмҥэ дьүккүйэн барбыт, кэнники «сынньана» барыахтаах. Ол оннугар инникилэр кэннилэригэр «сынньана, күүс-уох мунньуна олорбут» инники күөҥҥэ тахсыахтаах. Омук сайдыытыгар эмиэ ити сыһыаннаах быһыылаах.

 

Годунов

«Годунов» киинэ саҕаланна. 1600 анараа өттүгэр Годунов арыгыны, коррупцияны утары охсуспут эбит. Годунов татаар төрдүлээх дииллэр. Арыгы – Россия иэдээнэ. Арыгыны утары охсуспут Борис Годунов татаар буоллаҕына, Горбачев ойоҕо Раиса арыгыны утары охсуспута. Этэргэ диэри, орто дойдуга туох да ситимэ суох буолбат.

06.10.2018 с.

«Триумф Ойунского!»

Бэҕэһээ сэтинньи 11 күнүгэр Ойуунускай 125 сылыгар триумфка «Триумф Ойунского» буолла. Кини улуу аатыгар биир да миэстэ суох гына дьон-сэргэ муһунна. Сорохтор кыайан баппакка киирбэтэхтэр. Онуоха биир санаа кэллэ. Билигин былаас пенсия сааһын үрдэтэн, нолуогунан, араас түһээннэринэн киирэн айдаан бөҕөтүн тарта. Ол иһин дьон көмүскэлэ суох курдук сананна. Атын омуктар былаас атаҕастаатаҕына Иисус Христос, Аллах, Будда о.д.а. таҥараларыгар үҥэ, үҥсэ, көмүскэл көрдүү сүүрэр эбит буоллахтарына, биһиэхэ көмүскэлинэн Аар Айылҕабыт уонна дьон туһугар олорбут, үлэлээбит Сибэтиэйгэ тэҥнээх дьоммут буолаллар быһыылаах. Кыра-хара норуот туһугар охсуспут Ойуунускай олорбут олоҕунан, үлэтинэн-хамнаһынан Сибэтиэйгэ тэҥнээх буоллаҕа. Норуот ол да иһин хайа эрэ өттүнэн кинини көмүскэл оҥостон муһуннаҕа. Сахалар да көмүскэтэр дьоннордоох буоламмыт дьон эбиппит ээ дии санаатым. Биһиги эмиэ үҥэр киһилээхпит, кини сырдык аата биһигини көмүскүүр, араҥаччылыыр, санаабытыгар санаа, күүс-уох эбэр. Казахтарга – Абай, биһиэхэ – Ойуунускай.

12.10.18

Араспаанньабыт нууччалыыта абырыыр

Россия мусульманнара политическай убежище көрдөөн «братья мусульмане» дойдуларыгар барыахтарын сөп. Оттон калмыктар курдук итэҕэллээх омуктар буддистскай дойдуларга куотуохтарын сөп. Ол иһин Татарстан, Чечня, Башкортостан, Калмыкия олохтоохторо кэннилэригэр өйөбүллээхтэрин билэн сөбүлээбэтэхтэринэ туохха барытыгар аһаҕастык санааларын этэллэр, туруорсаллар дии саныыбын. Кинилэр аан дойду мусульманнарын кытары Итэҕэллэрэ биир буолан көмүскэллээх курдук сананалларыттан итинник тахсар. Оттон сахалар – язычниктарбыт. Биһиги курдук итэҕэллээх эрээри сайдыылаах омук аан дойдуга суоҕун кэриэтэ. Ол иһин аан дойду үрдүнэн ханна да куотар сирбит суох. Арай ааппыт-суолбут нууччалыыта биһиэхэ киин сиртэн араҥаччы буолар быһыылаах. Сыаркаппыт суох, мечетьпит суох, ханна да куотар сирбит суох. Арай араспаанньабыт, ааппыт православнайа көмүскэл курдук эбит. Ону билэн, сэрэйэн улуу убайбыт Өксөкүлээх Өлөксөй үйэлэри уҥуордуур өтө көрүүтэ билигин да актуальнай.

12.10.18 с.

Норуот тыынын тута сылдьар!

Оҕонньорбуттан ыйытабын: «Тоҕо биһиэхэ Зеленай Мыс атах сыгынньах ырыаһыта Сезария Эвора курдук (Сезария Эвора — огромный черный бриллиант маленькой нищей страны. Крошечное государство Кабо-Верде, расположенное на островах Зеленого Мыса ближе к западной части побережья Сенегала, было колонией Португалии до 1975 года) дойдутун дьонун ыарыытын, хомолтотун, үөрүүтүн этинэн-хаанынан ыллыыр аан дойдуга биллэр ырыаһыт суоҕуй? Хаһан баар буолара буолла?». Оҕонньор саҥарбат. Мин салгыы: «Биһиги наһаа улахан иэннээх сиргэ олоробут. Ол иһин дьон онон-манан абына-табына көмүллэн сыталлар. Учуонай Василий Оконешников эппитинэн, киһи өллөҕүнэ да, атом нөҥүө информацията сиргэ сылдьар. Киһи төһөнөн хойуутук олорор да, ол сир дьон тыыныттан туспа информацияланар. Сезаре ол баттаммыт норуотун тыынын, ыарыытын ментально тута сылдьар ырыаһыт, ол иһин улуу. Биһиэхэ ментальнай, духуобунай билиибит-көрүүбүт үксэ Айылҕа нөҥүө тахсар» диибин. «Өбүгэ түҥ сирин, холуонньаҕа олоруу, аҕыйах ахсаан ыарыытын, айылҕа алдьаныытын содулун этинэн-хаанынан билбит, эрэйдэммит эрэ киһи дьиҥнээх ырыаны хаһан эмэ айара дуу? Атын эбитэ дуу?» Таарыччы: «Эн безмолвие льда и снега курдук музыката ай. Ол сотору сүтүө, и тогда, может, исчезнем и мы, как народ» диибин оҕонньорбор. Саҥарбат.

 

Омук омуктан уратыта

Быйыл билэр дьонум Израильга бара сырыттылар. Онтон видео бөҕөтүн ыыттылар. Уу суох, бүтүннүү таас, кумах куйаар дойду. Ол иһин да былыр дьэбириэйдэр өйдөөх омук буолан кумах, таас дойдуларыттан куотан аан дойдуну баһылыы тарҕастахтара. Онтон биһиги – сахалар туппуппут торуоска, кэппиппит сэлээппэ. Хаар-муус дойдубутуттан ханна да халбарыйбакка олоробут, ол оннугар киһи олороругар табыгастаах буолар хотугу цивилизацияны тэрийдибит. Онтон кинилэр дойдуларын быраҕан аан дойдуга байа-тайа аттаммыттара. Кэлин байан-тайан кэлэн бэйэлэрин дойдуларын чэчирэппиттэр. Дьэ, дьикти! Омук омуктан уратыта!

23. 08. 2019 с.

 

Салайааччы оруола улахан

Телевизорга Дагестаҥҥа коррупция үрдэ суох диэн биэриилэр буолалларын бары көрөбүт. Атын регионнарга оннук аҕыйаҕын курдук. Биһиги Сахабыт сиригэр «бөө» диэн олорбут дагестанец миллиардердары – «Сумма» хампаанньа салайааччыларын бырааттыы Магомедовтары Россия суута тутаттаан хаайталаата. Кавказ норуоттара үйэ тухары көҥүл санаалаах омуктар диэн имиджтээхтэр. Аан дойдуга мусульманскай эйгэ тутаах дьоно. Кинилэри наһаа күүһүртэххэ Кавказ хайдах дьааһыйыа биллибэт буолар. Ону Россия салалтата өйдүүр. Ол иһин биир илиитинэн Чечняҕа харыыта суох көмөлөһөр, иккиһинэн биир Кавказ омугун оройго биэрэр. Билэр дьон этэринэн, дагестанецтар бэйэлэрэ да киирэн биэрэллэрэ элбэх үһү. Ити буоллаҕа, регион хайдах олороро салалта политикатыттан улахан тутулуктаах диэн. Онон Рамзан Кадыров политиката үгүс регион салайааччыларыгар холобур буолуон буолар.

28. 08. 18 с.

«Я – не доллар, меня не надо любить»

Кыыһым 9 кылааска ОГЭ туттарыахтаах. Химияны. Учуутала Б. олохтоох омук оҕолоро химия курдук фундаментальнай наукаҕа «кыаҕа суохтарын» туһунан туспа санаалаах диэн тылыттан-өһүттэн сэрэйэбин. Онтон сылтаан кыыһым бииргэ үөрэнэр кыыһа Аня эһиил атын оскуолаҕа үөрэнэ барар үһү диэтэ. Онуоха мин киниэхэ нотация аахтым. «Киһи ыараханы көрсөөт куотуо суохтаах, Аня курдук. Б. кытары алтыһыы – улахан уоппут. Кини аан дойдуну баһылаабыт омук бэрэстэбиитэлэ буоларынан, этиилэрэ да ол курдук ис хоһоонноохтор: «Я – не доллар, меня не надо любить», «Вы химию не обязаны любить, вы должны ее знать». Кэлин кинилэргэ баһыйтарбат курдук дьаһаныахтааххын. Кинилэри кытары алтыһыыга сөптөөх позицияны тутуһуохтааххын, куота сылдьыа суохтааххын» диэн. Онуоха кыыһым: «Мин кими баҕарар кытта уопсай тылы булабын. Эйигин кытта эмиэ» диэн саайда. Онно өйдөөтүм. Оҕонньорум урут эппитин: «Кыыһым «Маама утарсар да? Кинини кытта сатаан дуогабардаһыахха наада. Мин кэпсэтиэм» диирин. Оҕонньор: «Ити кыыс эйигин тарбаҕын үрдүгэр сэттэтэ эргитэр» диир. Онон мин дьиэбэр биир «өйдөөх омук» курдук киһи баарыттан санаам көтөҕүлүннэ.

Муус устар 2016 с.

«Активное долголетие»
Билигин «Активное долголетие» диэн үчүгэй хамсааһын буола турар. Кырдьаҕас киһи билиҥҥи обществоҕа туһата тугуй? Урукку олохпут уларыйан, билигин биһиги олорбут уопуппут эдэр дьоҥҥо наадата суох курдук. «Оччоҕо биһиги күн сырдыгын эрэ батыһар аналлаах кэммит кэллэҕэ, куһаҕаныын! Кыаммат, ыарыһах киһи дьон АҺЫНЫЫТЫГАР эрэ наадыйар аналлаах буоллахпыт» диэн хомойо саныыр этим. Хата, ити «Третий возраст» хамсааһынтан «Активное долголетие» буолбута киһи санаатын көтөҕөр.

01.10.2019

 

Бөлүһүөктэр кэмнэрэ

Бэҕэһээ коллегабыт Анастасия Макаровна кэргэнэ, косторез Роберт Никифорович Петров 70 сааһыгар аналлаах быыстапка буолла. Ону таһынан Р. Петров омук уруккутун, билиҥҥитин, кэлэр кэскилин туһунан ырытыылара билиэн-көрүөн баҕарар дьоҥҥо олус наадалаахтар. Ол туһунан Роберт Никифоровичтыын тыыннааҕар алтыспыт, элбэххэ үөрэммит дьүөгэм, искусствоведение кандидата Ия Покатилова наһаа үчүгэйдик кэпсээтэ. Аны ол күн күтүөтүм, убаастыыр киһим, Конституционнай суут судьуйата Игорь Игнатьевич Николаев НВК «Саха» биэриитигэр сэһэнэ эмиэ олус интэриэһинэй буолла. Игорь Игнатьевич урукку, билиҥҥи, ааспыт кэмнэр туһунан дириҥ толкуйтан тахсыбыт анаарыылара кими баҕарар интэриэһиргэтэллэр. Ол кэнниттэн санаатахпына, билигин бэйэлэрин эйгэлэригэр дириҥ хорутуулаахтык толкуйдуур профессионаллар кэмнэрэ кэлбит эбит. Үс дойдунан сылдьар бөлүһүөктэр курдук буолаллар эбит. Урут саха норуотугар суруйааччылар оннук жрецтэр курдук буоллахтарына, билигин бэйэлэрин эйгэлэригэр профессиональнай таһымҥа тиийбит дьон олох бары араҥатын туһунан анаарыылара олох бэрт!

20.12.19 с.

 

— 50 таҕыста

Таатта бары нэһилиэктэригэр бүгүн — 50 таҕыста. Личнэй кыраадыстаахтар Харбалаахха -60 дииллэр, онтон Баайаҕаҕа — 62. Онтон республиканскай метеопрогноз -55 диир. Уолба, Харбалаах, Чычымах — 55 диэн. Онтон атыттарга — 54. Маннык бары нэһилиэктэр биэс уонтан кыраадыстан тахса сылдьыбыттара хаһан эмэ буолбута дуу, суоҕа дуу.

25.12.2019 с.

Сымнаҕас күүс
Казах норуотун талааннаах уола Димаш Кудайбергенов омугун аан дойдуга ааттатта. Биир да сэриитэ суох аан дойдуну бэйэтин дойдутун диэки эргиттэ. Бириэмэ уларыйбыт эбит. Урут салайааччы эрэ омук аатырарыгар улахан күүс буоллаҕына, билигин талааннаах киһи дойдутун аатырдар кэмэ эбит. Ол чаҕылхай көстүүтэ Димаш. Кини бу ааспыт нэдиэлэҕэ Нью-Йорка кэнсиэртээн Казахстан аатын ааттатан норуотугар идол буоллаҕа буолуо. Урут казахтар наар бэйэбитигэр диэри улуу салайааччы төрүүрүн, үөскүүрүн күүтэллэрэ. Киинэлэрин, кинигэлэрин ылан көрдөххө. Ол баҕа санаалара Назарбаев былааска тахсарыгар олус күүһүрбүтэ. Олох көрдөрбүтүнэн, ол баҕа санаа 100% туолбата. Онтон Димаш курдук талаан биир биэс тыла суох Казахстаны аан дойдуга аатырдан киһи бөҕөтө онно тоҕуоруһар, казах тылын, үгэһин үөрэтиигэ «бум» буолан эрэр. Мин хаһан эрэ күлэн билэр дьоммор этэр этим: «Россияҕа кыччаҕар харахтаах киһини президент оҥоруоххутун баҕардаххына Виктор Цойу өрө тутуҥ диэн. Билигин кинини идол оҥостубут көлүөнэ улаатта уонна кыччаҕар харахтаахха куоластыахтара» диэн. Уонна холобур быһыытынан Майкл Джексон көлүөнэтэ Барак Обама былааска тахсыбытыгар «үтүөлээҕин» санатарым.

16.12.19.

 

Эр дьоммут – маладьыастар!

Сахалар эдэр ыччаппыт сайдарыттан киһи үөрэр. Талааннаахтарбыт күн-түүн элбииллэрэ олус үчүгэй. Соторутааҕыта Москваҕа сэҥээриини ылбыт Киджа санаата ватсап устун тарҕанна. Сахалар ахсааммытынан наһаа аҕыйахпыт эрээри бэйэ-бэйэбитин харыстаспаппыт, сомоҕолоһуоҕуҥ диэн ис хоһоонноох. Маладьыас! Хаһан эрэ Джида быыбар саҕана «Мин – сахабын!» диэн ыллаан ыччакка олус популярнай буола сырыттаҕына, «омугумсуйууну күөртүүр» диэн үҥсүбүт тойон баарын билэбин. Эр дьоннорбут омуктарын сайыннараллара ырыа-тойук да нөҥүө тахсара кэрэхсэбиллээх. Бастаан «Чолбоннор» оччотооҕу Сэбиэскэй Сойуус бастыҥ бөлөҕө аатыран, Олег Сидоров суруйбутунуу, «Саха сирин чолбоннорунан уонна алмааһынан эрэ билэллэр» диэн кэм баар буола сылдьыбыта. Онтон кэлин Джида санаата-оноото ырыа буолан тахсан үгүс ыччат кутун туппута, омуктарга биллибитэ. Билигин Киджа айар-тутар үлэтиттэн элбэҕи кэтэһэ күүтэбит. Эр дьоннорбут – маладьыастар!

28.12.19 сыл

 

Уу чуумпу

Аан дойду экономикатын, сороҕор политикатын даҕаны транснациональнай хампаанньалар салайаллар дииллэр. Кини сир хайа баҕарар муннугар олохтоох кыра тэрилтэлэри суох оҥороро – олох сокуона дииллэр. Биһиэхэ даҕаны оннук быһыылаах. Тутуу диэн хайа баҕарар былааска харчы хамсыыр эйгэтэ. Саха Республикатын Бырабыыталыстыбатын кытары Москватааҕы чааһынай-государственнай тэрилтэ «ВИС» сөбүлэҥ түһэрсэн, объект 203 микрооройуоҥҥа дьыссаат, арктическай оскуола туттулар. Ону таһынан 12 объегы туталлара былааннанар. Ол иһигэр Өлүөнэбитин туоруур муостаны. Онтон маннааҕы чааһынай тутар тэрилтэлэрбит баардара-суохтара биллибэт. Уу чуумпу. Олох кыһарҕана буоллаҕа.

23.01.20

Надежда Аргунова-Логлоҕорууна.

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *