Саҥа дьол сибикитэ

Саҥа дьылы күүтүү, тоҕо эрэ, хантан эрэ баар буолан хаалыахтаах «саҥа дьолу» кэтэһии санааҕын сырдатар, сүрэххин үөрдэр… Дьэ дьикти, төһө да улаатан, сааһыран хаалбыппыт иһин, элбэх сыллар туманнарын кэннигэр саспыт оҕо сааспыт саҥа дьылларын санаан эмиэ туспа ахтылҕан иэйиитигэр куустарабыт.

Саҥа дьыл бырааһынньыгар бэлэмнэнэн сүпсүгүрүү, чугас дьоҥҥун, доҕотторгун үөрдээри бэлэх көрдөөн түбүгүрүү ордук үөрүүлээх курдук. Элбэх сыл ааспытын кэнниттэн биир саҥа дьылы өйдөөн кэлэн курус санааҕа да куустардым, сонньуйан да ыллым. Ол элбэх сыл бииргэ олорбут кэргэммин кытта бүтэһик саҥа дьылбыт этэ…

Хаһан баҕар буоларын курдук, эрдэттэн бэлэхтэри бэлэмнээһин саҕаламмыта. Хомойуох иһин, бу кэмҥэ биһиги кэргэммин кытта сыһыаммыт тымныйбыт, улаханнык тэйсэн эрэр кэммит этэ. Ол эрээри, үс оҕолоох ыал ийэтин быһыытынан, баҕар, кэргэним толкуйданыа, олохпут ыһыллыбатын туһугар туох эрэ хардыыны оҥоруо диэн эрэнэ саныырым…Биһиги икки ардыбытыгар үһүс киһи баар буолбутун сүрэхпинэн таайан,  соһуччута да бэрдиттэн, хомойон, хоргутан сылдьар кэмим этэ. Ол эрээри, туох ханнык иннигэр, оҕолорум сылы быһа күүтэр Саҥа дьыллара үчүгэйдик ааһарын, иллээх-эйэлээх, толору дьоллоох ыал ийэтин, кэргэн «мааскатын кэтэргэ» бэлэм этим. Сымыһахпын быһа ытыран, хараҕым уутун «хатаран»…

Кэнники сылларга, дьиҥинэн мэлдьи даҕаны кэргэним миэхэ бэлэҕин сатаан ылбакка эрэйдэнэрин билэрим…Киниэхэ хайаан да тугу баҕараргын таайтаран, чугаһатан этиэххэ наада этэ. Бэлэххэ баҕас харчытын харыһыйбат, дэлэгэй киһи этэ…

Мин бу сырыыга наһаа баҕара сылдьар киэргэлбин, соруйан да, хайаан да ылларарга сананным. Чөмчүүк таастаах кыһыл көмүс киэргэлгэ баҕарарым туһунан эрдэттэн этэ, саната сырыттым…Арай, саҥа дьыл үүнүө нэдиэлэни кыайбат хаалбытын иннинэ быһылааҕа, утуйар хоспут муостатын сото сылдьан кэргэним оронун таһынааҕы тумбатын тардара арыый аһаҕас хаалбытынан киэргэли угар баархатнай хоруопка олорорун көрө биэрдим. Уонна, дьахтар буоллаҕым дии, хайдах билиэхпин-көрүөхпүн баҕарыам суоҕай, туумба тардарын арыйа биэрдим. Икки тэбис тэҥ кыһыл хоруопкалар олороллор! Аһан көрүтэлээбитим, бииригэр чөмчүүк таастаах уонна фианиттаах, сыапачыкаҕа иилиллэр «подвеска», иккиһигэр обургу чөмчүүктээх, наһаа ураты оҥоһуулаах, кыраһыабай ытарҕа. Түргэн үлүгэрдик көрө охсон баран, сибилигин киирэн кэлиэ диэбиттии төттөрү уурталаатым. Киэһэ сэмээр көрбүтүм, бэлэх кистэммит этэ.

Дьэ уонна төбөбөр эргитэ санаатым. Арааһа, миигин үөрдээри набор гынан биэрээри гыннаҕа дуу дии санаабыттан үөрэбин ахан. Өссө ханнык былааччыйабын кытта барсарын эмиэ ыралаан көрөбүн. Ытарҕатын ордук сөбүлээбитим. Бэлэхпин сыл аайы эрдэ биэрэр үгэстээҕин билэбин. Бу да сырыыга онтум уһаабата. Биир түүн хойутаан, түүн үөһэ кэлэн баран, бырастыы гыннарар элэ-была тылын этэ-этэ, биир кыһыл хоруопкатын утуйа сытар киһиэхэ сирэйбэр үҥүлүттэ. Дьиҥинэн, утуйбута буола сыттаҕым дии…Эчи боростуойун бэлэхтиирэ… «Били баҕарбыккын бу ылбытым» диэбит курдук. Хайыамый, махтаммыта, үөрбүтэ-көппүтэ буоллум. Миэхэ «подвеската» тиксибит этэ. Аны бу барахсан дьахтар, ытарҕатын баҕар саҥа дьыл киэһэ биэрэрэ буолуо диэн ыралаан ылабын…Тоҕо эрэ үһүс киһилээхпит, ол кэрэ аҥар эмиэ бэлэх күүтэн эрдэҕэ диэн өйбөр оҕустарбаппын.

Саҥа дьыл киэһэтэ күлүмнээн-мичиҥнээн, тугу эрэ, үчүгэйи, кэрэни, остуоруйаҕа курдугу эрэннэрэрдии, таайтарыылаах араас уоттарынан чаҕылыҥнаан тиийэн кэлбитэ. Кэргэним остуолбутун тардан баран, күүтэн сэниэбит эстибитин кэннэ, ыксаабыт-бохсообут киһи быһыытынан көтөн түспүтэ. Оҕолорун кэчигирэччи олордон баран бэлэхтэрин биэртэлээбитэ. Ол дьон, эмиэ ыралаабыттарын ыланнар үөрүү-көтүү, эккирэһии бөҕө буолбуттара. Уонна «ийэбитигэр тугу биэрэр эбит» диэн көрөн-истэн чоҕулуҥнаһа олорбуттара. Онуоха аҕалара:

— Ийэҕит бэлэҕин туппута ыраатта. Хайа, онтугун кэппэтэххин дуу, оҕолоргор да көрдөрбөтөххүн,— диэн өссө миигин сэмэлээбитэ буолбута.

Мин тугу да саҥарбакка эрэ хоспор куоппутум. Онно уоскуйа түһэн, бэйэ бодобун тардынан, саҥа дьылтан саҥа дьолу эрэйэр ыал ийэтин сиэринэн бырааһынньыктааҕы сандалыбар кэлбитим.

Кэргэммин кытта ити саас арахсыбыппыт. Билигин саҥа дьолу күүтэбин, ол чугаһаабытын билэбин…

Ньургуйаана

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *