ССРС ыччаттара улахан түһүлгэни төрүттээтилэр

Муус устар 16-17-18 күннэригэр “Кыайыы 50 сылын” аатынан Спорт дыбарыаһыгар өтөрүнэн буолбатах улахан спорт түһүлгэтэ ыытыллан ааста. Үс күн устата Саха АССР оскуолаларын 1980-1991 сылларга бүтэрбит выпустар хамаанда тэринэн, спорт биир кыраһыабай көрүҥэр – волейболга күөн көрүстүлэр. Саха сирин оскуолаларын ити сылларга бүтэрбиттэри түмэр сообщество 2020 сыллаахха үлэтин саҕалаабыт.Общественник, 90-с сыллартан  “Эдэр саас” студеннар, аспираннар уонна эдэр специалистар ассоциацияларын президенэ, билигин бу улахан сообщество бэрэссэдээтэлинэн талыллыбыт А.М.Соров. Выпустар республика таһымнаах бастакы улахан күрэхтэһиилэрин тэрийээччитинэн 1987 сыллаах выпустар буоллулар. Бу күннэргэ аҥардас  250 кыттааччы, ону таһынан тэрийээччи дьон тэрээһин үрдүк таһымнаахтык ааһарыгар баҕарбыппыт. Күрэхтэһии кылаабынай судьуйатынан, Волейбол Саха сиринээҕи федерациятын бэрэссэдээтэлэ  Янец Ефимов үлэлээтэ. Мантан салгыы тэрийээччилэр, кыттааччылар санааларын истиэҕиҥ.

Альберт Соров 1983 сыллаах выпускник, сообщество бэрэссэдээтэлэ:

– Дьэ чахчы киҺи астынар, киэн тутта кэпсиир тэрээһинэ ньиргийэн ааста. 2019 сыллаахха аан бастаан биһиги 1983 сыллаахха оскуоланы бүтэрбиттэр диэн мустан, былаан оҥостон, субуотунньуктары, аһымал акциялары тэрийэн саҕалаабыппыт.Биһиги ити сыл  Саха сирин араас оскуолаларын бүтэрбиттэр мустан, сомоҕолоһон, бастакы хардыылары оҥорбуппут. Онтон сыыйа истиһэн, атын выпустар эмиэ биһигиттэн холобур ылан, түмсэн барбыттара. Былырыын 2020 сылга Саха АССР оскуолаларын 1980-1991 сылларга бүтэрбит ыччаттар түмсүүлэрин салайааччыларын холбоон, сообщество тэриммиппит. Былырыын саас 1987 сыллаах выпускниктар этии киллэрэннэр, волейболга турнир ыытыллыахтааҕын, пандемия саҕаланан тохтоон хаалбыта.

Онон былаан бөҕө тохтон, сылтан ордук олорон баран, балаһыанньа арыый сымнаабытыгар сып-сап бастакы улахан күрэхтэһиибитин ыытан кэбистибит. 1990 сыл выпускнига , Саха Республикатын Айылҕа харыстабылыгар, экологияҕа миниистирэ С.М. Афанасьев  инициатива көтөҕөн, спорт бырааһынньыгын ыытыллар миэстэтин кэпсэтэн, Сахабыт сирин биир киэҥ уораҕайыгар тэрээһиммит ыытыллар кыахтаммытыгар Сахамин Афанасьевка, бука бары тэрээһиҥҥэ сүүрбүт-көппүт дьоҥҥо, республика 1987 сыллаах выпустарыгар, спортсменнарга барҕа махталбын биллэрэбин.

Бу күннэргэ биир сылга оскуоланы бүтэрбиттэр ордук чугастык билсэн, өйөнсөн, выпустарын чиэһин көмүскүү оннооҕор Орто-Халыматтан тиийэ кэлбиттэрин бэлиэтиир оруннаах. Инникитин бу саҕаламмыт спартакиада көрүҥнэринэн салҕанан иһиэҕэ. Онон спордунан дьарыктанан, чөл олоҕу тутуһан, выпустар хамаандаҕытын бөҕөргөтөн иһин диэн ыҥырабын! Сомоҕолоһор кэммит кэллэ. Бары бииргэ түмсэн, билиҥҥи олох араас мэһэйдэрин туоруурга түмсүүлээх, инникигэ эрэллээх буолуоҕуҥ!

Волейбол турнирын сүрүн тэрийээччитэ, Тааттаттан төрүттээх, 1987 выпуск активын бэрэссэдээтэлэ Михаил Гуляев:  

– Дьэ биһиги хас да сыл наһаа күүскэ баҕарбыт баҕа санаабыт, Сахабыт Сирин оскуолаларын 80-91сс. выпускниктар икки ардыларынааҕы волейболга  турнирбытын түмүктээн, астынан, дуоһуйан олоробут. 240 оонньооччу  араас оройуоннартан мустан, 3 күн устата тыҥааһыннаах киирсиилэри көрдөрдүлэр. Былырыын баччаларга бу күрэхпитин ыытаары Дьокуускай куорат дьаһалтатын баһылыгынан үлэлии олорбут  Сардаана Авксентьева (87 выпуск), Дьокуускай куорат 2 №-дээх оскуолатын выпускницата, биһиги кыыспыт быһаччы  ейебүлүнэн тэрээһиммит үлэтэ саҕаламмыта. Күрэхтэһии ыытар залбытын кэпсэтэн, ирдэнэр боппуруостары барытын сүүрэн-көтөн кэпсэппиппит кэннэ, ковид ыарыы кэлэн харгыстаан биһигини улаханнык хомоппута.

Онтон быйыл хааччахтааһын миэрэлэрэ арыый  намыраабыттарыгар биһиги выпуск ыччаттара  дьэ күрэхпит тэрээһинигэр сүүрбүтүнэн, барбыппыт. Түгэнинэн туһанан бастатан туран кэргэммэр 1987 выпуск, Өлөөнтөн төрүттээх Ирина Николаеваҕа, кини миигин барытыгар өйөөн,тэбис- тэҥҥэ сүүрсэн, тэрийсибитигэр махтанабын.  Республика таһымыгар күрэхтэһиини тэрийэр үс бүк эппиэттээх. Манна  биир киһи баҕа санаата  диэн адьас кыра. Махтаныам этэ,   1987 выпуһум саамай көхтөөх оҕолоругар, доҕотторбор Сунтаар оройуонуттан төрүттээх Степанида Кривошапкинаҕа, Ньурбаттан Лариса Ивановаҕа, Чурапчыттан Евдокия Гоголеваҕа, Кэбээйиттэн Альберт Васильевка, Уус -Алдантан Дэлэгэй Фомиҥҥа, Тааттаттан Анастасия Коркинаҕа, Өлөөнтөн Анастасия Романоваҕа, Эдьигээнтэн  Спиридон Шадриҥҥа. Үөлээннээхтэрим бары биир сылга Саха сирин араас оскуолаларын бүтэрбиттэр, билигин үгүстэрэ Дьокуускайга олороллор.1987 выпуск кыргыттарын уонна уолаттарын хамаандаларыгар күндү сыаналаах бириистэри бэлэхтээбит үөлээннээхтэрбитигэр Горнайтан төрүттээх урбаанньыт  «Браво» банкетнай зал далбар хотунугар Светлана Николаеваҕа, «Японец» маҕаһыыннар хаһаайыннарыгар саха саарыныгар Сунтаар орто оскуолатын  1987 с. выпускнига Афанасий Алексеевка уонна куруук биһиги араас тэрээһиммитин ейеен сыаналаах бириистэри туруорар Горнайтан төрүттээх 1987 выпуск киэн туттар  кыыспытыгар Жанна Григорьеваҕа. Эһиги баар буолаҥҥыт, бары бииргэ сомоҕолоһоммут бу улахан тэрээһин үрдүк таһымҥа ааспыта саарбаҕа суох.

Истиҥ махталбын тиэрдэбин Сахабыт Сирин 1987 выпуһум бары оҕолоругар, кинилэр күрэхтэһэр оҕолору ейееннер хас биирдиилэрэ көмө  харчы ыытаннар, бу улахан күрэҕи ыытарга сүдү күүс, ей-санаа еттүнэн наһаа күүстээх өйөбул буолбуттарын иһин.

Чуолаан махтанабын, 1990 выпуск лидеригэр А.Н.Петровка уонна С.М. Афанасьевка, кинилэр кэпсэтиилэринэн уонна өйөөһүннэринэн Спорт дыбарыаһыгар 3 күннээх улахан күрэх буолар кыахтанна. Тэрээһин үөрүүлээх аһыллыыта «Юность» стадиоҥҥа буолбута  эмиэ кинилэр үтүөлэринэн.

Саха Республикатын Спорка уонна фиизическай культураҕа  миниистиригэр И.Ю. Григорьевка, күрэхпит улахан мөккүөрэ суох, чуолкай графигынан барбытыгар махтаныам  этэ кылаабынай судьуйаҕа  Я.В.Ефимовка, кылаабынай сэкэрэтээр А.В. Тукайноваҕа, Спорт управлениетын салайааччытыгар А.А.Моховка уонна Волейбол Федерациятын толорор директорыгар Я.Я.Сивцевка. Спорт Дыбарыаһын дьаһалтатыгар уонна үлэһиттэригэр, ХИФУ ректорыгар А.Н. Николаевка, Спорт Институтун Директорыгар Н.Е. Гоголевка уонна «Юность» стадион директорыгар А.И. Брызгаловка үрдүк таһымнаах тэрээһиммитин  ыытарбытыгар күүс-көмө,өйөбүл, сүбэ  буолбуттарыгар. Инникитин сыллааҕы календарнай былааҥҥа киллэрэллэригэр  эрэнэбит.

Ил Дархаммытыгар А.С.Николаевка Сахабыт сирин  дьоно-сэргэтэ түмсэн, спорт араас керүҥнэригэр күрэхтэһэр кыахтаммыттарыгар,  чөл олоххо тардыһарбытыгар  «Доруобуйа сылын» биллэрбитигэр.

Алексей Петров – 1990 сыллаах выпускник, түмсүү лидерэ:

– Биллэн турар хас биирдии тэрээһин киһиттэн бэрт элбэҕи эрэйэр. Билиҥҥи дойду үрдүнэн турар балаһыанньанан, пандемия кэмэ буолан өссө уустуктардаах, эппиэтинэстээх. Син балай эмэ мустан мунньахтаан, сүбэлэһэн, били эппиккэ диэри “Норуот күүһэ-көмүөл күүһэ” өс хоһооно бу да сырыыга тирэх буолла. Дьон-сэргэ сылтан ордук хааччахха олорбут буолан, волейбол бырааһынньыга ордук истиҥ, сылаас эйгэҕэ ааста. Күрэхтэһии 3 күн устата көрөөччүтэ суох барда. Ол эрээри, аныгы олох хаамыытынан выпустар инстаграм страницаларыгар быһа эфирдэри таһааран, тыҥааһыннаах күрэхтэһии түгэннэрин Сахабыт сирин араас муннугар олорор үөлээннээхтэр көрө-истэ, бэйэлэрин выпустарыгар “ыалдьа”, алгыстарын аныы олордулар. Бүтэһик финальнай оонньуулары ютуб каналынан уһултаран үйэлээтибит.

Уопсайа 12 толору хамаанда анал форма сакаастанан, эрдэтинэ көрсөн дьарыктанан, эрчиллэн кэлбиттэрин бэлиэтиир наадалаах. Үгүс хамаандаларга выпустарын оҕолоро үп-харчы хомуйан анал бириистэри, бэлэхтэри олохтообуттар. Бу буолар буоллаҕа дии, сомоҕолоһуу, түмсүү диэн.

Мантан ыла, биирдиилээн выпустар бэйэлэрэ этии киллэрэннэр, спорт ханнык көрүҥэр күрэхтэһии тэрийиэхтэрин баҕаралларынан, балаһыанньаны оҥорон, выпустар спартакиадалара салҕанан баран иһэрин былаанныыбыт. Бу сайын улахан ыһыах тэриллиэхтээх этэ даҕаны, хааччахтааһын салгыы хайдах буоларыттан тутулуктаах.

Бу күннэргэ бары даҕаны ойор күннээх оҕо сааспытыгар, оскуолатааҕы сылларбытыгар эргиллэн ыллыбыт. Бары астынан, дуоһуйан, күлэн-үөрэн, зарядтанан тарҕастыбыт. ССРС кэминээҕи, пионер, комсомол оскуолатын ааспыт дьон буоларбыт быһыытынан, ирдэбили тутуһан, барыта бэрээдэгинэн салҕанан барда. Үөрүүлээх аһыллыы “Юность” стадиоҥҥа ыытылынна. Үрүҥ хаар түһэ турар кэмигэр спортсменнарбыт парадтаан киирдилэр. 1980 сыллаах выпустар Олимпиада сылын санатан үҥкүүлээн көрдөрдүлэр, кэлбит дьон бүттүүн “Сомоҕо” үҥкүүтүгэр кыттыстылар. Выпустарын чиэһин көмүскүү үгүс улуустартан волейболистар кэлэн оонньоон, күрэхтэһии түгэнин өссө киэргэтэн, ситэрэн биэрдилэр. Инникитин былааммыт олус киэҥ. Бары бу курдук ситиммитин, сибээспитин күүһүрдэн, ахсааммытын элбэтэн, үйэлээх бырайыактарга кыттыһан, Саха сирин сайдыытыгар кылааппытын киллэрсэ туоруоҕуҥ диэн ыҥырабын.

                                    Түмүккэ

Волейбол турнирыгар уопсайа 24 хамаанда 2 бөлөҕүнэн күрэхтэстэ. 1980-1985, 1986-1991. Түмүккэ, кыргыттарга 1 миэстэни 1987, 2 м. 1985 выпуск, 3 м. 1988 ыллылар. Уолаттарга, 1 миэстэ  1986 сыллаах выпустар, 2 м. 1982 с., 3 м. 1990 сыллаах выпуск буолла. Итини таһынан, үчүгэй оонньооччулар анал ааккка тигистилэр. Ол курдук, кыргыттартан  “Лучший игрок”  Саргылана Назарова  1987 выпуск капитана, уолаттарга Семен Сабарайкин 1986 выпуск капитана ааттанна.  “Лучший разыгрывающий” Розалия Сидорова В-1985, “Лучший защитник” Ирина Боярова В-1981,  “Лучший нападающий” Эмилия Иванова В-1988, ” Лучший защитник” Евгений Вензель В-1990, “Лучший разыгрывающий” Вячеслав Филиппов В-1986, “Лучший нападающий” Олег Корнилов В-1982 буоллулар.

Оттон биһиги 1990 выпуска ” Лучший нападающий” Александр Соловьев, ” Лучший игрок”  Евгений Вензель, ” Лучший разыгрывающий” Василий Кривошапкин, кыргыттарга ” Лучший игрок”  Кира Евсеева, ” Лучший нападающий” Любовь Кычкина, ” Лучший разыгрывающий ” Зоя Еремеева анал ааттары ыллылар. Түгэнинэн туһанан, биһиги хамаандабытыгар Сунтаартан, Чурапчыттан, Хаҥаластан, Мэҥэттэн кэлэн оонньоспут үөлээннээхтэрбитигэр уонна Сахабыт сирин араас муннуктарыгар олорон кыайыы туһугар кылааттарын киллэрсибит оҕолорбутугар барҕа махталбытын биллэрэбит.

Эдьиийдэрбитин, убайдарбытын көрөн улаханнык сөхтүбүт, киэн тутта, холобур оҥоһуннубут. Бары эбээ, эһээ дьон билиҥҥэ диэри спортка интэриэстэрин ыһыктыбакка, спортивнай таһымнарын сүтэрбэккэ сылдьаллара киһини үөрдэр, инникигэ кынаттыыр. Күрэхтэһии көрөөччүлээх ыытыллыбыта буоллар, өссө азартаахтык ааһыахтааҕа хааччахтааһынынан кыаллыбата. Бука бары тэрийээччилэргэ, чуолаан улахан эппиэтинэһи ылыммыт Саха сирин 1987 сыллаахха бүтэрбит выпустарга туруоруммут сыалгытын ситиспиккитинэн, баҕа санааҕытын олоххо киллэрбиккитинэн эҕэрдэлиибин!

 

Екатерина Бястинова.

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *