Суорун Кырдьаҕас туһунан иһирэх тыл

Биир оҕо сааспыттан атаһым, доҕорум ыйытан турар «Эн Суорун Омоллоону кытта үгүстүк алтыспыт киһигин. Дмитрий Кононович туох кистэлэҥнээх этэй, сахаларга уһун үйэлэммит кырдьаҕас буоллаҕа?». Онтон ыла үгүстүк толкуйдуубун, анаарабын… Дмитрий Кононович бэйэтэ кэпсииринэн оҕо эрдэҕиттэн хара үлэҕэ үлэлээн, элбэхтик салгыҥҥа хааман доруобуйатын көннөрбүт, эдэригэр ыалдьа сылдьыбыт. Дьон кэпсииринэн, бэл, рукопистарын илдьэригэр сынньана-сынньана барар үһү. Бэйэтэ эмтэммит, сатыы хаамарын, сылдьарын сөбүлүүр эбит. Командировкаҕа сылдьан, биир хоско түспүппүт элбэх. Онно көрдөххө, сарсыарда уһуктан баран, бэйэтин имэринэр (массажтанар) үгэстээҕэ. Төбөтүттэн саҕалаан куйахатын, кэтэҕин, моонньун, онтон илиилэрин, атахтарын, түөһүн, иһин эрчимнээхтик имэринэрэ, күүскэ-күүскэ хамсанара. Аһыгар-үөлүгэр талымаһа суоҕа, туох баарынан үөрэ-көтө үссэнэрэ, миэрэнэн аһыыра, уопсайынан ханна да сырыттар даххаһыйбат этэ. Биирдэ Новосибирскайга улахан конференцияҕа бара сылдьан, биир хоско түстүбүт, мин эрдэ туран, аллараа этээскэ түһэн, буфекка аһаан таҕыстым. Кырдьаҕаһым туран, таҥнан аһыы киирээри сылдьан ыйытта:

– Хайа, төһө үчүгэй астаах сиргэ сырыттыҥ?

– Ээ, соччо үчүгэйэ суох буфет эбит, итии чэйдэрэ, астара суох,- диэн хоруйдаатым. Сотору Дмитрий Кононович аһаан таҕыста, көрдөххө астыммыт: -Дьэ, топпут да саха эбиккин. Булочка, сымыыт, ас толору, үчүгэй буфет эбит. Мин кыбыста санаатым. Онтон ыла буфеттарга улахан претензията суох, туох баарынан үөрэ-көтө үссэнэр буолбутум.

Дмитрий Кононович олус эрдэһит буолара. Чөркөөх музейын оҥорсо, салайа сылдьан 5-6 чааска туран хаамара, үлэтин түмүгүн көрөрө, былаанныыра. Биир сарсыарда оннук эрдэлээн, хаама сырыттаҕына аатырбыт механизатор Егор Большаков көрсүбүт, кэпсэппиттэр. Онтон киһитэ эппит: –

Дмитрий Кононович, Эн биһиэхэ управляющайынан кэлиэххин сөп эбит. Биһиги дьоммут 8-9 ч. диэки биирдэ үлэлэригэр кэлэллэр…

Бу түгэни Суорун күлэ-күлэ кэпсиирэ. Эдэригэр куртаҕынан эмиэ моһуогура сылдьыбыт. Эмиэ бэйэтэ эмтэммит: утуйарыгар, сарсыарда уһуктаат, куртаҕын диэкинэн иһин күн эргииринэн 200 имэринэр эбит. Маны бэйэтигэр туһаммыт киһинэн Саха народнай суруйааччыта С.А. Попов – Сэмэн Тумат буолар. Кини Дмитрий Кононовичтан сүбэлэтэн, туһаммыт курдук кэпсээбиттээх.

Дмитрий Кононович эргиччи талааннаах, ханнык да үлэттэн туора турбат этэ. Уола Айсен Дмитриевич – Дойду кэпсииринэн, Дойдуунускайга сайылыгын бэйэтэ туппут, өссө табаарыһыгар, суруйааччы Юрий Шамшуриҥҥа дьиэтин тутан биэрбит. Аны ааттаах фотограф. Бэйэтэ ахтарынан Саха бастакы профессиональнай художнига И. В. Попов хаартыскаҕа түһэрэргэ үөрэппит «Фотокор» аппараатын бэлэхтээбит. Бэйэтэ түһэрбит олох сэдэх (уникальнай) хаартыскалардаах, олору бэйэтэ тэрийтэлээбит музейдарыгар, кинигэлэригэр, альбомнарыгар туһанара. Сааһыран баран, мас тутууларынан дьарыктанар кэмигэр биллиилээх архитектор, реставратор, доктор А.В. Ополовниковы кытта билсибитэ, доҕордоспута. Александр Викторович сүрдээх үчүгэй фотограф этэ, сөбүлээбит мас тутууларын күнү-күннүктээн, күн эргиирин кэтэһэн хаартыскаҕа устара, үөрэтэрэ. Дмитрий Кононович саҥата-иҥэтэ суох сылдьан, кини түһэрбит туочукаларыттан эмиэ түһэрэрэ уонна этэрэ:

-Александр Викторович большой мастер, знает с какой точки снимать, этэргэ дылы, «Век живи, век учись».

Дмитрий Кононович Ополовниковы олус ытыктыыр, кини сүбэлэрин ылынара. Суотту музейын оҥоруон иннинэ, миигинэн командировкаҕа ыҥыттарбыта. Александр Викторович кырдьаҕас доҕорун тылын быһа гымматаҕа, кыыһынаан эмиэ архитектура кандидатын Алена Александровнаны кытта кэлбитэ, Уус Алдаҥҥа краевед, бэртээхэй доҕорбут Николай Саввич Пестряков илдьэ сылдьыбыта. Суоттуга сылдьан Ополовников музей архитектурнай барылын хайдах оҥорорго сүбэлээбитэ-амалаабыта, музей сирин-уотун көрдөрбүтэ, быраан үрдүттэн музей территорията ытыска ууруллубут курдук олус үчүгэйдик көстөрө.

Бу былаһын тухары Дмитрий Кононович наар иннибитигэр сүүрэр-хаамар былаастаах сылдьара. Бииргэ сылдьыбытым тухары «сылайдым» диэн тылы киниттэн истибэтэҕим. Оҕо эрдэҕиттэн үлэҕэ эриллэн улааппыт, доруобуйатын бэйэтэ тупсарбыт, чөл олох сиэрин тутуспут, аһын-үөлүн көрүнэр буолан уһун үйэлэннэҕэ. Биирдэ ким эрэ 100 сааскын туоларын чугаһаата, үбүлүөйдүөхпүт диэбитин сөбүлээбэтэҕэ:

– Улаханнык этимэҥ! Джамбул Джабаев сүүһүн туолбатаҕа – диэн тохтотон кэбиспитэ…

Суорун Омоллоон олоҕун, үлэтин үөрэтэр тоҕоостоох эрээри, сахаттан ким эмэ дьарыктанарын истибэппин. Арай доҕорум, ХИФУ бочуоттаах профессора доктор Сотери Мусалимас проект оҥорон студеннары Чөркөөххө илдьэ сылдьааччы… Кырдьаҕаһы ким эмит, саха киһитэ үөрэтэрэ буоллар. Дьон билбэтэ үгүс… Холобур, сэрии сылларыгар Томтор оскуолатыгар сэбиэдиссэйдээбит. Онно сотору-сотору муҥхалыыр, балыктыыр уонна олохтоохторго түҥэтэр үгэстээх эбит.

Дмитрий Кононович туһунан элбэҕи кэпсиэххэ сөп. Дьон сэҥээрэр буоллаҕына,  үөрэ-көтө ахтыы суруйуом. Бу кыра ыстатыйабар кини бэйэтин хайдах көрүнэн уһун үйэлэммитин дьоҥҥо-сэргэҕэ туһалаарай диэн суруйдум.

Егор Шишигин

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *