ТААЙЫМ КӨМӨТҮНЭН ТЫЫННААХ ХААЛБЫТЫМ

Ааспыт сайын Москваҕа, «Бэс Чагда» санаторийга сынньана сытан, Дьокуускайтан тиийбит Ольга Петровна Попованы кытта билсибитим. Ольга Петровна СӨ доруобуйа харыстабылыгар туйгуна, эмп сулууспатын бэтэрээнэ. Кини, ол кэмҥэ чабычахха олорор быыкаайык кыысчаан, Аҕа дойду Улуу сэриитин уоттаах кэмигэр Чурапчы көһөрүллүүтүн кыттыылааҕа буолар дьылҕаламмыт…
Сэрии кэмигэр суостаах-суодаллаах бирикээһи толорон, Чурапчыттан 41 холкуос дьоно күүс өттүнэн хоту көһөрүллүбүтүн бары ааҕан, истэн билэбит. Дьон барахсаттар дьиэлэриттэн тахсымаары, малларын-салларын хаалларымаары, ыраах айанныыртан саллан ытаһаллара дьулаан көстүү этэ диэн кэпсииллэр.
Ольга Петровналыын үрдүк бэстэр анныларыгар, сибэкки быыһыгар ыскамыайкаҕа олорон кэпсэттибит. Кини бэрт сымнаҕастык көрө-көрө ийэтиттэн истибитин аргыый наллаан кэпсиирин долгуйа иһиттим.
Ольганы, оччолорго 5-6 ыйдаах оҕону, нэк суорҕаҥҥа суулаан, чабычахха олордон айаннаабыттар. Быыкайкаан киһи, туох да кыһалҕата суох, дьону көрө-көрө үөрэн, ытыһын таһынара үһү. Төлөй Дириҥиттэн тэлиэгэлээх оҕуһунан айаннаан, Бэстээх биэрэгэр борохуот күүтэн хас да хоммуттар. Кутаа оттон чэй иһэллэрэ, өйүөлэрин сыыһын аһыыллара, түүнүн ким олорбутунан, ким сыппытынан нуктаан ылаллара. Борохуоттара кэлэн айаннаан, Кэбээйигэ тиийэн Арыылаах диэн өрүс арыытыгар сүөкээбиттэр. Айаннаан иһэн чабычахха олорор кыра кыыстара тоҥон-хатан, үрдэрэн, хам туттаран улаханнык ыалдьан, дьонун куттаабыт. Киһи уҥуохтаах сиргэ тохтообуттарыгар, биир дьахтар: «Кыыскыт син биир өлүүһү, онон манна хаалларыҥ», — диэн эппитин истибэтэхтэр.
Онтон түөрт дьиэ кэргэни Дьарабас диэн кыра учаастакка биир балаҕаҥҥа симпиттэр. Эр дьон балыктаан-бултаан аһаппыттар. Син күө-дьаа олоруохтарын, эр дьон тымныыттан, күүстээх тыалга супту үрдэрэн ыалдьан, аччыктаан, элбэх киһи утуу-субуу өлөн, көмүс уҥуохтара үйэ-саас тухары Кэбээйи сиригэр хаалбыт.
Аҕалара Петр Александрович Лаврентьев хотонтон сиэтэн таһааран истэҕинэ оҕуһа кэйэн өлөрөн, кэргэнин, үс кыыһын тулаайах хаалларбыт. Аһатар-сиэтэр, булар-талар, эркин курдук эрэнэр киһилэрэ суох буолаатын кытта олохторо ыараан, аччыктаан, тоҥууга-хатыыга хам ылларан барбыттар. Кыһынын өлбүт дьону кыайан көмпөккө ампаарга сытыарарга тиийэллэрэ. Сатаан балыктаан аһаабакка, аан тириитин ыраастаан, сууйан-сотон миин оҥостон иһэллэрэ. Сайынын бэс сутукатын, үөрэ отун оргутан, оту-маһы сиэн, отону хомуйан син тыыннаах ордубуттар.
1943 сыллаахха таайдара Гурий Лаврентьев сэрииттэн бааһыран кэлэн, убайын дьонун Кэбээйиттэн булбут. Саҥаһа икки улахан кыыһынаан аччыктаан, сирэйдэрэ иһэн сыттаҕына, балыктаан, бултаан аһатан, кинилэргэ күн-ый тэҥэ буолбут. Кыра кыыс Оля ийэтин кураанах эмиийин эмэ сытаахтаабыт.
Кэлин Гурий Александрович дойдутугар Төлөй Дириҥэр олохсуйбут. Сэрии кэнниттэн олох чөлүгэр түһүүтэ, ийэлэрэ үс кыыһын илдьэ Нам I Хомустааҕар «Жданов» холкуоска кэлэн олохсуйбут. Пиэрмэҕэ ыанньыксыттаан оҕолорун иитэр, олус үтүө санаалаах, сымнаҕас майгылаах эмээхсини кытта балаҕан дьиэҕэ дьукаахтаһан абыраммыттар. Эмээхсиннэрэ куруук куһуок саахардаах буолара үһү.
«Ийэм хара өлүөр диэри килиэби, ууну, аһы-үөлү наһаа харыстыыра, кэмчилиирэ. Кэбээйитин куруук саныыра-ахтара, өйдөөн кэлэ турара», — диир Ольга Петровна. Ольга улахан эдьиийэ үөрэхтэн эрдэ тохтоон, ийэтигэр көмөлөһөн ыанньыксыттаабыт. Туруу үлэһит буолан, баартыйа чилиэнигэр тиийэ үүммүт. Кэргэннэнэн, сэттэ оҕолонон, 80 сааһыгар орто дойдуттан арахсыбыт. Кыра эдьиийэ финансист идэтин баһылаан, хоту Өлөөҥҥө олохсуйбут. Оттон Ольга, ол ыарахан турукка киирэн, дьонун куттаабыт кыыс өрө охсон ылан, улаатан, эмп үлэһитэ буолан, кэргэннэнэн, оҕолонон, сиэннэнэн бу кэпсии олордоҕо… 2018 сыллаахха Чурапчыга тиийэн чугас аймахтарын булаттаабыт.
Ольга Петровна күн сырдыгын көрдөрбүт, сут-кураан, сэрии сылларыгар киһи-хара гыммыт ийэтигэр Марина Архиповнаҕа, таайыгар Гурийга, куоракка дьиэ-уот буларыгар көмөлөспүт дьонугар Александра Моедоҕа, Николай Назаровка махтала улахан.
Дьокуускайга олорор Чурапчы көһөрүллүүтүн кыттыылаахтара кэмиттэн кэмигэр «Муус Хайа» эрэстэрээҥҥэ түмсэн, сахалыы астаах сандалыга олорон, ааспыты ахтан-санаан ааһаллара үтүө үгэскэ кубулуйбут.

Анна КОЗЛОВА

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *