Усуйаана “Далбар хотун” ансаамбылын ыра санаата туолар

Усуйаана улууһун Депутатскай бөһүөлэгэр “Далбар хотун” дьахталлар вокальнай ансаамбыллара ааспыт сыл сэтинньи ый бүтүүтэ тэриллибитэ 15 сылын киэҥ далааһыннаахтык бэлиэтээбитэ. Бу уһун болдьох устатыгар ансаамбыл олохтоох автордар ырыа буолбут айымньыларын дьон-сэргэ истиитигэр таһаарыыга үлэлээн-хамсаан кэллэ.


Усуйаана улууһун «далбар хотуттарын» репертуарыгар ордук Н.В.Томскай, кэргэннии А.Н. уонна И.И. Томскайдар, Н.Е.Чондон, В.Н.Томскай, П.П.Томскай, В.И.Барабанскай, И.Н.Никулин, Е.Д.Цыпандина, В.П. Слепцова, Х.А.Суздалов, М.Е.Егорова, Т.А.Гулуҥэ  уо.д.а. талааннаах автордар ырыалара ылланнылар.
Ансаамбыл тэриллиэҕиттэн ыла оройуон үгүс нэһилиэктэригэр, ол курдук, Хаһааччыйаҕа, Силээннээххэ, Уйаандьыга гастроллаата, Дьокуускайга ыытыллар араас тэрээһиннэргэ кытынна, Үөһээ Дьааҥы улууһугар ыытыллыбыт өрөспүүбүлүкэтээҕи ыһыахха улуус чиэһин көмүскээтэ. Ансаамбыл көхтөөх кыттыылааҕа, олохтоох автор Татьяна Гулуҥэ бу ый саҥатыгар ыраах суоллаах-иистээх үс нэһилиэккэ баран гастроллаан кэлбиттэрин, ырыа аргыстаах далбар хотуттар айаннара бэркэ ааспытын туһунан сиһилии сырдатар.
Татьяна Гулуҥэ: 
«Улууспут Тумат нэһилиэгэ, суола эрэйдээх буолан, бу аҕыйах кэмнээххэ диэри, биһиэхэ ыра санаа ымыыта буола сылдьыбыта. Улуус  уонна Депутатскай бөһүөлэк салалталара, “Металлург” культура дьиэтин директора, биһиги туруорсуубутун быһа гыммакка ылынаннар, бу ый саҥатыгар улахан бөлөҕүнэн Тумакка барар дьолломмуппут. Улуус иһинэн дьону тиэйэр суол тэрилтэтин салайааччыта С.З. Егоров улахан тупсаҕай массыынаны анаан, саастаах дьон айаннаан эрэрбитин учуоттаан, массыынаны, кыратык да тэйитэн көрбөккө, бэрт наҕыллык,  бэйэлээх бэйэтэ ыытан илдьэ сырытта. Бастакы тохтобулбутугар Уус-Куйгаҕа тиийэн, Куйгатааҕы культура дьиэтигэр  итии чэй истибит, сынньанныбыт, кулууп кыргыттарыгар махтанан баран  Хаһааччыйалыыр суол устун салгыы айаннаан куугуната турдубут. Хонуктуур сирбитигэр Хаһааччыйаҕа киэһэ хойут тиийдибит. Айаны салайар, тэрийэр киһибит, аата улууска биллэр общественница, улуус депутата Т.Я.Семенова, сып-сап дьаһайан дьону эрдэттэн кэпсэппит ыалларынан тарҕаталаата, сылаалаах айаны айаннаан кэлбит дьон бэрт минньигэстик утуйан хааллыбыт. Нөҥүө күнүгэр сарсыарда  эрдэ баҕалаах Тумаппытыгар бэрт сэрэхтээхтик, ону-маны улаханнык саҥарбакка, сэмээр айаннаатыбыт. Биһиэхэ айан иннинэ сотору тиийиэххит диэбиттэрэ эрээри,  Тумат суолун үчүгэйдик билэр дьонтон ыйыттахха, тиийэрбит чугаһаан да турдаҕына, тоҕо эрэ биир кэм, суол аҥарын кэриҥэ хаалла, эбэтэр аҥарын кэриҥин бардыбыт  диэн иһэллэр. Ким билиэй, баҕар быһыта-орута этэртэн эмиэ сэрэнэллэрэ буолуо…
Тумат
Күүттэриилээх Тумаппытыгар дьэ кэллибит! Саха Республикатын культуратын туйгуна, “Российскай Федерация культуратын бастыҥ үлэһитэ”  Андриан Христофорович Горохов директордаах культура дьиэтин коллектива, биһиги айаммытын быспакка хонтуруоллуу олорбут буолан, кулууптарын ааныгар эҕэрдэлии көрүстэ. Биһигини  бырааһынньыктыы симэммит кулууп саалатыгар киллэрэн олордон барыахтаах ыалларбытын кытта билиһиннэрдилэр, ыраах дьиэлээх дьон “бураннарынан”, чугас дьиэлээхтэр сирдээн илдьэ бардылар. Биһиги түөрт  буолан олохтоох библиотека сэбиэдиссэйэ Елизавета Алексеевна Гороховаҕа бардыбыт.
Мантан киэһэ сюрприз – концертка сырыттыбыт. Сценаҕа уонча уол бөтүгүрэһэн тахсаннар күндү ийэ туһунан ырыаны ыллаан дьиэрэттилэр. Ити кэнниттэн, киһи сатаан да талан ылбат бииртэн биир үчүгэй ырыаһыттар тахсыталаан истилэр, күн сирин күндүтүн  — ийэни, кэрэни, сырдыгы туойдулар. Ол кимнээҕий диир буоллахха, Егор Слепцов, Мичил Томскай, Маркел Слепцов, Эдуард Хобров, Виул  Ребров, Владимир Слепцов, Алексей Горохов, Сергей Колесов уо.д.а.  Уолаттар ырыанан эрэ муҥурдамматылар, маны таһынан сценканы үчүгэйдик оонньуулларын көрдөрдүлэр. Көрөөччүлэр Христофор, Виул, Вова Спиридоновтар  “Модерн Токинг” пародияны  көрдөрбүттэрин бэркэ сөбүлээтилэр, ону сэргэ  уолаттар бэһиэ буолан “Кэрэ Куо” үҥкүүнү үҥкүүлээн наскылдьыйбыттара  мустубут дьон биһирэбилин ылыан ылла. Аҥардас эр дьон күүһүнэн сыл аайы ыытыллар үгэскэ кубулуйбут концеры дуоһуйа көрөн, сылаабыт кытта ааспыкка дылы буолла. Концерт кэнниттэн остуол хотойорунан астаах-үөллээх, үүттээх хойуу чэйдээх, ырыалаах-тойуктаах, үҥкүүлээх-битиилээх биэчэр буолла. Дьиэлээхтэр бачча ыраах айаннаан кэлбит ыалдьыттарын — “Далбар хотун” ансамбль дьахталларын айхаллаатылар,  ылбаҕай ырыаларынан эҕэрдэлээтилэр.
Нөҥүө күнүгэр сарсыардаттан концертка бэлэмнэнии түбүгэ саҕаланна. Дьэ манна музыканы, тыаһы-ууһу холбуур  музыкальнай киэргэтээччи Мичил Томскай хара сарсыардаттан киэһэ буолуор диэри, аппаратураттан кыратык да тэйбэккэ үлэлээн, биһиэхэ улаханнык көмөлөстө, кини идэтин чахчы сөбүлүүр, культураҕа үлэлииргэ анаммыт специалист эбит диэн санааҕа кэллибит. Элбэх уларыттар көстүүмнэрдээх, араас симэхтэрдээх, эбиитигэр сааһыран умнуган соҕус буоламмыт ол-бу бытархай малларбытын хааллартаабыппытын биһиги хонор хаһаайкабыт Елизавета Алексеевна, бөһүөлэк биир уһугуттан атын уһугар сүүрэ сылдьан, наадабытын барытын баар оҥортоон истэ, инньэ гынан улаханнык көмөлөстө. Уопсайынан концерпыт бэйэбитигэр сөптөөх таһымҥа ааспытыттан олус үөрдүбүт, кулууп  үлэһит уонна иллээх коллективыгар махталбыт улахан. Онуоха эбии Тумат көрөөччүлэрэ ырыаны таптыылларын, кэрэни кэрэхсииллэрин илэ харахпытынан көрдүбүт уонна астынныбыт. Барыбытыгар үтүмэн үөрүүнү бэлэхтээбит дьоро киэһэбит салҕанан бара туруоҕун баҕарбыппыт иннигэр, сарсыарда айанныахтаах дьон сиэринэн хомунарга тиийдибит.
Хаһааччыйа
Истиҥ көрсүһүүттэн санаабыт көтөҕүллүбүт дьон  быһыытынан уһун айан устатын тухары айахпыт хам буолбата, ким эрэ көрдөөх түбэлтэни кэпсээн  истээччилэрин саһыгыраччы күллэртиир, ким эрэ ыллаан киҥинэйэр, ким эрэ саҥата суох олорон сырдыктык мичээрдиир. Инньэ гынан сэттэ чаас айаннаан Хаһааччыйабытыгар кэлбиппитин билиминэ да хааллыбыт. Культура дьиэтин үлэһиттэрэ күлэ-үөрэ көрүстүлэр, таҥас уларыттарга киэҥ-куоҥ  улахан хосторун туран биэрдилэр.
Нөҥүө күнүгэр сарсыардаттан түбүк саҕаланна, таҥас өтүүктэниитэ, бэлэмнэнии. Культура дьиэтин коллектива ыйаныахтаах панноларбытын суурхайдык ыйаталаан кэбистилэр. Концертыыр чааспыт чугаһаан истэҕин аайы дьон концертка кэлэрэ дуу, суоҕа дуу диэн долгуйарбыт күүһүрэн истэ, ыйыллыбыт чааска быыһы кыратык сэгэтэн көрдөхпүтүнэ бастаан утаа  аҕыйах киһи кэлбитин көрөн  санаабыт түһүөх курдук буолбутугар — “Доҕоттор, долгуйумаҥ, оннооҕор биирдэ Усуйаанаҕа үс киһиэхэ балтараа чаастаах концеры туруорбуппут” — дэсиһэн күлсүү бөҕөтө буола түстүбүт. Көрдөхпүтүнэ — дьон кэлитэлээн саала иһэ туолан барда. Үксүлэрэ бэйэбит араа-бараа саастыылаахтарбыт  кэлбиттэр эбит, онон биһиги толлубакка ыллаан-туойан  бардыбыт. Түмүккэ сэмэй бэлэхтэринэн атастастыбыт, культура дьиэтин  эйэҕэс үлэһиттэригэр махтанныбыт. Киэһэ культура салаатыгар өр сыл үлэлээбит  Евдокия Никитична Филиппова  салалтатынан культура дьиэтин үлэһиттэрэ  уонна Ирина Степановна Гуляева салайааччылаах нэһилиэк бэтэрээннэрин сэбиэтин чилиэннэрэ итии чэйдээх, эҕэрдэлээх, ырыалаах-тойуктаах сынньалаҥ биэчэрин тэрийдилэр. Хонон  баран тиһэх нэһилиэкпитигэр Усуйаанаҕа айаннаатыбыт.
Усуйаана
Уһун айантан, өтөрүнэн көрсүбэтэх түбүкпүтүттэн балачча сылайбыт курдукпут эрээри, маршруппут бүтэһик сирэ диэн санаабытын бөҕөргөтүнэбит. Отучча мүнүүтэлээх айан ааһа охсубутун билиминэ да хааллыбыт. Ып-ыраас тэлгэһэлээх, чаҕылхай кырааскалаах, үрдүк  кирилиэстээх, сырдык улахан түннүктэрдээх культура дьиэтэ омос көрүүгэ «терем» курдук. Иһирдьэ киирдэххэ, тас көстүүтүгэр дьүөрэ эбит, ип-итиинэн илгийэр, сырдык, тупсаҕай, иһирдьэ киирэн истэххэ улахан фойелаах, саалалаах. Сценаҕа соторутааҕыта буолан ааспыт кэрэ аҥардар бырааһынньыктарын бэлиэтэ — сибэккинэн симээн оҥоһуллубут кырасыабай арка турар. Фойе иннинээҕи хоско хаһаайка кыргыттар, культура дьиэтин директора  Матрена Николаевна Попова салалтатынан икки остуол хотойорунан  аһы-үөлү тэниппиттэр. Тото-хана аһаан баран концерпытын тардан кэбистибит. Концертаан истэхпитинэ дьон сылдьыбат сирэ диэн Усуйаана туһунан сыыһа  өйдөбүлбүт симэлийэн барда. Дьэ манна бааллар эбит ырыаһыттары өйүүр, концеры сэргиир көрөөччүлэр, хас биирдии нүөмэрбит дохсун ытыс тыаһынан, “бис”, “браво” хаһыынан-ыһыынан  сыаналанна, үөрүүбүтүттэн көтө сылдьар курдук  буола чэпчээтибит. Биһиги үөрүүбүт итинэн эрэ муҥурдаммата — сиэдэрэй дууһалаах хаһаайкалар  түмүк тылы этэллэригэр биһиэхэ үс улахан бэйэлээх үрүҥ кырса тириитин бэлэхтээн (спонсор – библиотека үлэһитэ Туяра Николаевна Колодинская), күүтүллүбэтэх улахан үөрүүнү тосхоттулар!
Бүтэһигэр кулууп ыалдьытымсах хаһаайкалара  уһун айан иннинэ минньигэстик  аһаттылар, ансаамбыл биир тутаах ырыаһыта Зинаида Константиновна уонна кини кэргэнэ, ансаамбыл биир бастыҥ көмөлөһөөччүтэ уонна фотограба Гаврил Гаврилович Барабанскайдар дьиэ кэргэннэрэ эмис улахан чыыры кыһан тоҥунан күндүлээтилэр.
Түмүк тыл
Биһиги “Далбар хотун” ансаамбылбыт өр сылларга  ыра санаа ымыыта оҥостубут баҕата туолла. Маныаха биллэн турар, улуус дьаһалтатын аҕа баһылыга Г.Н.Федоров, Депутатскай бөһүөлэк баһылыга Е.И.Толокнова, “Металлург” культура дьиэтин  директора Н.М. Дзьоба улахан өҥөлөөхтөр, чуолаан кинилэр өйөөннөр  ыраах айаммыт кыалынна.  Бу салайааччыларбытыгар дириҥ махталбытын тиэрдэбит.
Туспа махтал истиҥ тылларын аныыбыт оройуон иһинээҕи суолу-ииһи хааччыйар тэрилтэ салайааччытыгар С.З.Егоровка, саастаах дьону харайсан, массыынаны сотору-сотору тохтотон, көхсүбүтүн көннөрөн сынньата-сынньата айаннаппытын иһин, айаны салайан, дьаһайан илдьэ сылдьыбыт оройуон  Советын депутатыгар Т.Я.Семеноваҕа, кэрэ куоластарынан концеры киэргэппит ырыаһыттарбытыгар Ксения Дьячковскаяҕа, Иван Слепцовка-Ырыа Уйбааҥҥа уонна  айаҥҥа тэҥҥэ сылдьан хас биирдии кэрэхсэбиллээх түгэннэрбитин үйэтиппит фотографпытыгар Гаврил Гаврилович Барабанскайга. Итини сэргэ “Алгыс” кулуупка сылдьан тэҥҥэ ыллаһар дьоммутугар—эр дьон “Хоһуун” ансаамбылыгар кэрэхсэбиллээх нүөмэрдэринэн концеры байыппыттарыгар, элбэх ахсааннаах көстүүмнэрбитин киллэрэргэ-таһаарарга улахан күүс-көмө буолбуттарыгар истиҥник махтанабыт.
Махтанабыт сылдьыбыт үс нэһилиэктэрбитигэр биһигини аламаҕайдык көрсүбүт ыалларбытыгар, культура дьиэлэрин сылайары билбэт үлэһит коллективтарыгар. Бука барыгытыгар баҕарабыт үлэҕитигэр үгүс ситиһиилэри, саҥаттан саҥа үрдэллэри  дабайдар-дабайан  иһэргитигэр, эһигини өйдүүр уонна өйүүр көрөөччүлэри, тус олоххутугар дьолу, чэгиэн-чэбдик доруобуйаны!
Татьяна ГУЛУҤЭ
 

Сообщение Усуйаана “Далбар хотун” ансаамбылын ыра санаата туолар появились сначала на Ulus.Media — все главные новости из районов Якутии.

Комментарии закрыты.