ЯНА БАЙГОЖАЕВА (Хоһооннор)

***
Мин эйиигин хаһан да
Харахтаан көрбөтөҕүм,
Айах атан кэпсэппэтэҕим,
Ол эрээри, эн
«Сүүс сыл түхары соҕотохсуйууҥ»
Таарыйбыта мин дууһам
Саамай уйан кылларын,
Эн «Уон икки айанньыт кэпсээниҥ»
Кэрэхсэбилин миэхэ сүтэрбэт –
Соһуччу түмүк маастара бүоларгын
Билинэбин, сүгүрүйэбин…
«Полковникка ким да сурук суруйбатын»
Мин да кыһыйа-абара, аһына аахпытым,
Тиһэҕэр тиийэ оҕонньор сурук кэтэспитин
Мин эмиэ үйадыйа күүтүспүтүм…
Эн «Чумаа кэмигэр тапталыҥ»
Бигэргэппитэ
Биир улуу поэт эппитинии,
Олох бүттүүн театр буоларын…
Эн олоҕу күүскэ таптыырыҥ –
Хараҥаны, сырдыгы, хаары, ыйы, ардаҕы,
Илэни, түүлү, кырдьыгы-сымыйаны
Барытын тиһэн,
Хайдах эрэ уратытык дьүөрэлээн
Кэрэ хартыыналары
Сатаан уруһуйдууруҥ,
Дьахталлары, уларыйа да турдаллар,
Үҥэр таҥара оҥосторуҥ,
Күн сардаҥатын, түүнү биир тэҥник
Хомоҕойдук хоһуйарыҥ,
Ыар ыарыы ытарчатыгар
Ыллардаргын даҕаны,
Бэриммэккэ, күлэ-күлэ
Өлөр өлүүнү кытта
Уонунан сыллар устата
Хары баттаспытыҥ,
Харах симсэ оонньообутуҥ.
Аарыма кырдьаҕас аатырар сааскар
Аны эн бардаҕыҥ, улуу фантазер, дьикти киһи,
Ырыых-ыраах,
Уоскулаҥ
Хойуу туман курдук
Бүрүүкээбит сиригэр,
Кутуҥ-сүрүҥ тигистэҕэ
Ол чуумпу дойдуга,
Үйэлэр түхары эргиллибэттии…
Оттон мин хаалабын тыыннаах киһи
Дууһам лабириныгар салгыы муна-тэнэ,
Туох эмэ тыыппалааҕы,
Тыыннааҕы айа сатыы…
Габриель Гарсиа Маркес –
Илэ хаһан да көрсүбэтэх, кэпсэппэтэх доҕорум,
Эн «Халлаан күөх ытыҥ харахтара»
Саатар түүлбэр көстөн аасталлар…

 

***
Күн саспыта эмискэ,
Тулабын
Куруска кубулута.
Нөрүйбүттэрэ былыттар сиргэ
Нүһэрдик, ыкса –
Эрэлбин
Дьиппинийэн киэр кыйдыы,
Үөрүүбүн
Саба баттыы, үргүтэ.
Сытыы тыал үрбүтэ
Соһуччу –
Хаар анныттан
Кири-хаҕы хостуу,
Тута туга биллибэт
Килбэчигэс хахтааҕы
Суутун суйдуу,
Мөһүүрэтин тонуу…
Өйдөөбүтүм мин онно
Хос сирэй хаһан эмэ,
Хайаан даҕаны
Сараланарын.

 

***
Сааскы эрэллэр сиик курдук симэлийэллэр,
Сайыҥҥы баҕалар күүгэн курдук уосталлар…
Күһүн, эн кыратык курус да буолларгын,
Мин сөбүлүүбүн эн сөрүүн күннэргин.
Хаһыҥ сэрэнэн уоһунан даҕайбыт
Хагдарыйбыт лабаатын тиһэх мичээрэ
Харахпар хаһааҥҥытааҕар да ордук
Кэрэтийэн көстөр…
Син ол кэриэтэ, сааһырыы
Тыаһа суох сыбдыйан кэлэн,
Тоҥсуйбакка, ааммын оргууйдук
Тэлэччи астаҕына,
Тулам өссө ордук тупсан көстүө,
Туох барыта суолталанан,
Ис хоһооно дириҥээн,
Дьүһүнэ-бодото дьэҥкэрэн,
Күндү таас буолан күлүмүрдүө.
Хас биирдии күн кэрэтийиэ…

 

***
Күһүн кэлбитин өйдөөбөтөхпүн,
Ардаабытын аахайбатахпын,
Сөрүүн түспүтүн ылымматахпын,
Солко чараас ырбаахынан
Күһүҥҥү хаҕыс тыалга
Оҕустара турдаҕым…
Олохпор эмиэ ол курдук –
Күн-дьыл номнуо ырааппытын,
Суолбун ортолоон эрэрбин
Өйдөөбөтөхпүн,
Сүрэх бары баҕатын
Сүһүөх сороҕор уйбатын
Аахайбатахпын,
Сааһым сыл аайы эбиллэн иһэрин
Испэр соччо ылымматахпын,
Олох күүстээх охсууларыттан
Кэһэйдим дии санамматахпын,
Киэр хайыһыыттан, таҥнарыыттан
Атаҕастаммыт курдук туттубатахпын,
Хаҕыс, тымныы сыһыантан куттанан
Халыҥ суккун сону кэтэри
Наадалааҕынан аахпатахпын,
Тириим халыҥаан,
Туохха да кыһаммат буоларга,
Хата, тиийбэтэхпин.
Күһүн буола охсубутуттан
Ончу хомойботохпун!

 

***
Ытыллар инчэҕэй хаар үҥкүүтэ.
Үрүҥ күдэрик, үҥэбин,
Сайҕаа, суурай дуу –
Сүрэҕим хаһытыыр ыарыытын!
Сүлүһүннээх оноҕоскунан
Сүрэхпин чуо кыҥаан,
Ымыр да гыммакка,
Адьас саараабакка,
Ыттаҕыҥ, аһыммакка!
Хата мин дьолбор
Кынаттаах буоламмын,
Халлааны харбастым!
Мүлчү түһэн,
Тыыммын тэскилэтэн,
Син быыһаннарбын даҕаны,
Аны умнубаппын
Сүрэхпин
Сиирэ-халты
Сотон ааспыт
Сүлүһүннээх
Эн оноҕоскун!

 

***
Аннараа кытылга хаалларан,
Барабын букатын арахсан.
Баҕаҕын толорон хааллаҕыҥ
Мин тыыбар олорсор дьылҕаны
«Дьоло суох анала» диэн ааттыы…
Эн ааккын мин испэр ыҥырыам,
Айманыа сүрэҕим кылана.
Эйэбин, эйгэбин
Киэр илгэн,
Аннараа кытылы талбыккын
Бырастыы гыныаҕым. Ол эрэн
Тиийиэхтээх
Уҥуоргу кытылбар
Чэлгийэр, суугунуур
Күөх ойуур
Эйиигин сураһыан билэбин.
«Доҕоргун эн аара,
Бу ханна
Хааллардыҥ,
Туох буолла?» – диэбиттии
Соһуйан,
Аарыма кырдьаҕас
Тиит мастар
Сипсиһэр тылларын
Сиккиэр тыал
Кулгаахпар иһиллэр
Тыынныаҕа.
«Хаалбыта анараа кытылга…
Мин билбэт ыырдарбын ордорон,
Дьалхааннаах, унньуктаах айаҥҥа
Соҕотох ыыппыта…
Хайыамый?»
Өрүһү өр да өр өксөйөн,
Сылайан, илистэн, ол эрэн
Этэҥҥэ
Кытылбар
Үктэниэм.
Талаһар чыпчаалбын дабайар
Мин дьоллоох дьылҕабар махтаныам.

 

***
Устар былыт ааһарыныы,
Туох барыта ааһыаҕа –
Быстах иэйии күлүмэ
Бааһырпатын сүрэхпин…
Мин быыһаныым атыҥҥа:
Сырдык күҥҥэ, салгыҥҥа,
Сахам тылын илбиһин
Илдьэ сылдьар улуу дьолго!

Яна БАЙГОЖАЕВА.

(«Чолбон», 2019 сыл, 3-с №-рэ)

1 Комментарий

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *