Эбээ Аана үйэлээх үөрэҕэ

Сыл-хонук баран истэҕин  аайы, ааспыт олох – история кэрэһитинэн буолар. Билигин биһиги кэккэбитигэр хаалбыт ытык дьоммут, бэтэрээннэр,  үлэлээн-хамсаан ааспыт үтүө холобурдара, олохторо кэнчээри ыччакка быдан дьыллар быыстарыгар саспыт  ыраах, былыргы кэм курдук иһиллэр.

Мин оскуола кэнниттэн үрдүк үөрэххэ туттарсан, биир баалым тиийбэккэ, дойдубар төннөн, биир сыл 28 ынахха ыанньыксытынан үлэлээбитим. Онон хотон үлэтэ, сүөһү иитиитэ диэн киһиттэн хайдахтаах сыраны, күүһү-уоҕу эрэйэрин эппинэн-хааммынан билэн, олохторун ити эйгэҕэ анаабыт дьон доруобуйаларыгар улахан охсууну ылалларын чугастык ылынабын, кинилэри олус сыаналыыбын. Томпо улууһун Саһыл нэһилиэгэр тыа хаһаайыстыбатын сайдыытыгар сүҥкэн кылаатын киллэрсибит Томпо оройуонун Бочуоттаах олохтооҕо, икки орден кавалера, үлэ бэтэрээнэ, өр сылларга Герой Ф. Охлопков  аатынан  совхоз Саһыллааҕы отделениетын тутаах үлэһитэ, партия райкомун чилиэнэ,  84-с хаарыгар үктэммит Анна Петровна Ворогушина олорор.

Кини 1937 сыллаахха үөрэҕэ суох тыа ыалыгар күн сирин көрбүт. Сэттэ оҕоттон оччотооҕу аас-туор олоххо икки эрэ оҕо тыыннаах  хаалбыт. Ийэтэ Мария Николаевна ыанньыксыттыыра, аҕата Пётр Прокопьевич күүстээх- күдэхтээх, төhүү үлэhит этэ, 1943 сыллаахха сэриигэ ыңырыллыбыта уонна дойдутугар эргиллибэтэҕэ.

Оччотооҕу көлүөнэ оҕолор бука бары сэрии ыар сылларын эттэринэн-хааннарынан билэн улааппыттара. Кыра Аана хотоңңо ынах ыаhара, торбуйахтары уулатара, от үргүүрэ. 17 сааhыттан бэйэтэ ыанньыксыттаан барбыта. Көнө, элэккэй, толоругас, үлэhит кыыhы салайар үлэhиттэри бэлэмниир партийнай оскуолаҕа үөрэххэ ыыппыттара. Yөрэҕин бүтэрэн Өймөкөөңңө ананар, онно олоҕун аргыhын көрсөн ыал буолар, икки кыыс оҕолоноллор.

Ийэтин аттыгар буолаары, дойдутугар тɵннɵн кэлэр. Анна Петровна тыа хаhаайыстыбатын өрө тардар, саңардыы үлэни тэрийэргэ отделение салалтатын этиитин ылынан, 17 туңуй бургунаhы тутан ыанньыксыт буолар. Кэлин Советскай Союз Геройа Ф.М. Охлопков аатынан совхозка үлэлээн, ыччат наставнигынан буолбута. Ол курдук, хаалыылаах «Кэскил» ыччат ферматыгар старшайынан ананан, кыайыылаахтар кирбиилэригэр таhаарбыта. Араас улуустартан комсомольскай путёвканан кэлэн үлэлии сылдьар оҕолорго ийэлэрин солбуйан сүбэ-ама буолара. Бииртэн биир үрдүк ситиhии үктэлин ылан, үрдүк көрдөрүүлээх ыанньыксыт буолар. Хас да пятилетка ударнига үрдүк ааты ылан,  3000-тар кирбиилэригэр үктэммитэ.

Анна Петровна олохтоох сэбиэт депутата, Герой Охлопков аатынан совхоз парткомун  чилиэнэ, Томпо оройуонун партбюротун чилиэнэ, уобаластааҕы партийнай бюро чилиэнигэр тиийэ  үүнэр. Yлэҕэ үрдүк көрдөрүүтүн иhин хас да пятилетка, соцкуоталаhыы кыайыылааҕа, «Чемпион ыанньыксыт», «Мастер золотые руки» ааттары ылбыта. 1978 сыллаахха «Yлэ Албан аат III-с степеннээх» орденынан, 1988 сыллаахха «Yлэ Кыhыл Знамята» орденынан наҕараадаланар. Чиэһинэй, идэтигэр бэриниилээх үлэһити сыаналаан, тыа хаhаайыстыбатын министиэристибэтин  «Бочуот кинигэтигэр» киллэрбиттэрэ, «Идэҕэ бастыҥ», «Yлэ ветерана» уо.д.а. бэлиэлэри ылбыта.

Анна Петровна бэйэтин кэмигэр сүөһү иитиитигэр биир да күн өрөөбөккө кыаҕын, күүһүн биэрэн туран үлэлээбитин оччотооҕу кэмҥэ хаһыакка элбэхтик сырдаппыттара. Дьэ,  онтон хас да холобуру аҕалабын.

                           Өлгөм үүт, үрдүк ыам маастара

 “Аан маҥнай төрөөбүт ынахтары үүттээх оҥоруу,  кэлэр өттүгэр улахан тутулуктаах. Ол иһин маннык үлэ саамай чиэһинэй, үтүө суобастаах үлэһиттэргэ бэриллэр. Холобур, Герой Ф.Охлопков аатынан совхоз Саһыллааҕы отделениетыгар Анна Ворогушинаҕа итинник эппиэттээх сорудаҕы маҥнай биэрэр буолбатахтар. Кини сырыы аайы отделение салалтатын, бииргэ үлэлиир дьонун итэҕэллэрин чиэстээхтик толорор.Анна Петровна туҥуйдарыттан үүттээх ынахтар тахсаллар. Кини хас биирдии  фуражнай ынахтан үүтү ылыыга 2 тонналаах кирбиини аһарда.

– Миэхэ туох да кистэлэҥ суох. Сүөһү сүөһүлүү буолбатах, киһилии сыһыаны эрэйэр. Ол иһин кинилэри хас биирдиилэрин кыра оҕо курдук биэбэйдииргэ күһэллэҕин, аһатаҕын, уулатаҕын, көрөҕүн-истэҕин. Өскөтүн сүөһү туохтан эрэ дьиксиннэҕинэ, үүтүн ситэ биэрбэт, – диэн холкутук хоруйдуур ыччат наставнига, пятилетка төрдүс сылын маҥнайгы аҥарыгар саҥа кыайыыны ситиспит Анна Ворогушина. Кини туҥуй ынахтарыттан 6 ый устата былаан быһыытынан 118 центнер үүтү ыахтааҕын оннугар, 243,6 центнер үүтү ыата. Хас биирдии фуражнай ынахтан 1657 кг үүтү ыата. Эбэһээтилистибэ  803 кг”.

Бу курдук оччотооҕу оройуон хаһыатыгар корреспондент И.Попов суруйбут. Итини таһынан, идэлэригэр бэриниилээх  төһүү үлэһиттэр  биэс сыллаах былааны ырааҕынан куоһарбыттарын туһунан иһитиннэрии элбэх эбит. Онон Анна  Ворогушина бэйэтин оройуонугар эрэ буолбакка, Саха сиригэр тыа хаһаайыстыбатын сайдыытыгар сүҥкэн үлэни ыыппыт, ыччаты кытта улахан иитэр үлэни  тэрийбит наставнигынан биллэр. Оччотооҕу эдэркээн оҕолор, билигин республика араас муннуктарыгар номнуо бэйэлэрэ бас-көс дьон, ытык ыал буолбут кыргыттар, уолаттар, Анна Петровналарын умнубаттар. Хардарыта сибээстэһэ, билсиһэ, кини муударай сүбэлэрин күн бүгүҥҥэ диэри туһана, махтана олороллор.

                          Ийэ оруола –оҕо иитиитигэр

Анна Петровна төһө даҕаны сылы эргиччи өрөбүлэ суох ыарахан үлэҕэ сырыттар, үчүгэйкээн оҕолору иитэн таһааран, билигин сиэннэр, хос сиэннэр ситиһиилэриттэн үөрэр, кинилэргэ сүбэ, соргу буолар. Кыһыннары-сайыннары сүөһү кытаанах үлэтигэр эриллэ сылдьар соҕотох ийэ  икки ытарҕа кыыһын үрдүк үөрэхтээн, ыал оҥортоон билигин толору дьоллоох элбэх сиэн, хос сиэн үөрүүтүнэн, тапталынан олорор. Кыргыттар иккиэн  төрөөбүт түөлбэлэригэр кэлэн олохсуйан,  үлэлии сылдьаллар. Татьяна СГУ-ну бүтэрэн үөрэммит оскуолатыгар алын кылаас учууталынан үлэлиир, биэс оҕо тапталлаах ийэтэ, 4 сиэн эбэтэ. Кини 2015 сыллаахха республикатааҕы VII-с «Далбар Хотун» куонкуруска кыайыылаах үрдүк  аатын ылан, куонкурус сүрүн спонсора «Туймаада-Лизинтэн» “Синтай” мини-тыраахтар сертификатын туппута. Иккис кыыс Мария тыа хаhаайыстыбатын институтун бүтэрэн, ветеринарнай быраас идэтинэн үлэлии сылдьар, биэс оҕо ийэтэ, 3 сиэн эбэтэ.

                        Эбээ Аана ыччаттара

10 сиэн, 7 хос сиэн тапталлаах эбэтэ  Анна Петровна  үгүс көмүс көлөhүнүн тоҕон, сыратын-сылбатын биэрэн, ыалдьары-сылайары аахсыбакка сыралаhан үлэлээн, ыраас суобастаах, көнө майгылаах, үрдүк культуралаах саха далбара билигин да  таах олорбот. Эйэҕэс эбээ дьиэни-уоту көрөр, сүөhү иитэр, оҕолоругар көмөлөhөр, аймах-билэ дьонугар тирэх, өйөбүл, сүбэ  буолар.

Эбээ Аана ыччаттара номнуо республикаҕа биллэр-көстөр ураты суоллаах дьон буолан, билигин араас эйгэни тутуһан үлэлии-хамсыы сылдьаллар. Ол курдук, Дорҕоон Дохсун – эдэр поэт, этнопедагог, культуролог, “Барҕа” уол оҕону иитии программатын ааптара. Сергей – Томпо улууһун Бочуоттаах олохтооҕо, норуоттар икки ардыларынааҕы кылаастаах спорт маастара, мас рестлиҥҥэ Аан дойду чемпиона, Снежана – 2014 сыллаахха “I Вице-Мисс Республики Саха-Якутия” аат хаһаайката, Игорь – “Азия оҕолоро” оонньуулар үрүҥ көмүс призердара, “Уолан ааҕыылара” Гран-при хаһаайына, “Шаг в будущее” Бүтүн Россиятааҕы  научнай-практическай конференция призера, Иннокентий – “Эрэл” ынах, сүөһү иитэр крестьянскай хаһаайыстыба баһылыга, Эдгар – “Липпэ”  сылгы иитэр хаһаайыстыба баһылыга, Нюргуяна- саха тылын уонна литературатын учуутала.

Ити курдук, идэтигэр бэриниилээх, муударай өйдөөх-санаалаах, үтүө суобастаах саха далбар хотуна Анна Петровна оҕолорун кыраларыттан үлэни таптыыр, сүрэхтээх буоларга үөрэтэн, билигин кини иҥэрбит билиитэ-көрүүтэ саҥа үйэ дьонугар салгыы бэриллэн, сиэннэр үөрэхтэнэн, идэлэнэн, тапталлаах эбэлэрин аатын ааттата сылдьалларыттан, үлэһит дьон утума, удьуора салҕанан иһэриттэн  киһи астынан, үөрэн киэн тутта кэпсиир.

 

Екатерина Бястинова.

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *