Эдэртэн – эрчимин, кырдьаҕастан – алгыһын!

Кыайыы 75  сылын көрсө  ыытыллар араас тэрээһиннэргэ көхтөөхтүк кытта олорор Ис дьыала уонна Ис сэриилэр бэтэрээннэрин сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ В.В. Местников бүгүн биһиги хаһыаппыт ыалдьыта.

 

-Василий Васильевич, республикаҕа Ис дьыала органнарыгар өр сыл үлэлээн биэнсийэҕэ тахсыбыт бэтэрээннэри түмэр сыаллаах тэриллибит эһиги общественнай түмсүүгүтүгэр билигин төһө бэтэрээн баарый?

— Ааспыт сыл түмүгүнэн, Саха Республикатын Ис дьыала  уонна  Ис сэриилэр органнарын  6320 бэтэрээн пенсионердара биһиги түмсүүбүт чилиэннэринэн буолаллар. Балар истэригэр сэрии 4 бэтэрээнэ, 23 тыыл бэтэрээнэ, 59 бойобуой дьайыылар кыттыылаахтара бааллар.

— 2019  сыл туох түмүгүктэрдээҕий? Сыл хайдах ааста?

— Ис дьыала уонна Ис сэриилэр  органнарын бэтэрээннэрин сэбиэтэ араас хайысхалаах үлэни ыытар. Ол курдук, ааспыт сылга Афганистан сэриитигэр сэбилэниилээх күүстэр кыттыыларын  30 сылыгар, Саха сиригэр Ис дьыала органнарын  салааларын тэриллибит үбүлүөйдээх тэрээһиннэригэр, эдэр үлэһиттэр уонна бэтэрээннэр ортолоругар чөл олоҕу, спорду, олоххо көхтөөх буолууну пропагандалаан үгүс тэрээһиннэри ыыттыбыт.

Үүммүт сыл Кыайыы 75 сыллаах үбүлүөйүнэн эдэр көлүөнэни, ыччаты  байыаннай-патриотическай иитиигэ уһуйар сыаллаах үлэни ыытабыт. Биһиги бэтэрээннэрбит шефтэһэр тэрилтэлэрбитин, оскуолалары кытта ыкса сибээстээхтик үлэлииллэр.

 Туох ситиһиилэрдээххитий, бырайыактардааххытый?

— Күн бүгүн биһиги общественнай сэбиэппит туспа знамялаах, гербэлээх. Знамябыт  биир өттүгэр Россия Ис дьыала уонна Ис сэриилэр  органнарын бэтэрээннэрин сэбиэтин  гербэтэ, биир өттүгэр биһиги тэрилтэбит гербэтэ ойуулаах.

Дьокуускай куорат дьаһалтатыгар Афганистан сэриитин кыттыылаахтарын кытта көрсүһүүнү тэрийдибит. Кыайыы болуоссатыгар Бойобуой дьайыылар  бэтэрээннэрин пааматынньыгын  аһыллыытыгар  Новосибирскайдааҕы Уу транспорын институтун  Дьокуускайдааҕы филиалын курсаннарын кытта көрсүһүүнү тэрийдибит.

“Россия – моя история” историческай паркаҕа Саха сирин бочуоттаах бэтэрээнэ, республика Ис дьыалаҕа  министиэристибэтин музейын директора Александр Ярковой көҕүлээһининэн, бойобуой дьайыылар бэтэрээннэрин өйөбүллэринэн  Ис дьыала органнарын музейын улахан быыстапката тэриллибитэ. Манна документальнай матырыйааллар, хаартыскалар, афганец-буойуннар туттубут маллара-саллара о.д.а. экспонаттар сылдьыбыт дьон болҕомтотун таппыттара. “Сэргэлээх уоттара” культура киинигэр афганец буойуннар хаартыскаларын быыстапката турбута.

“Нам доверена память” диэн ааттаах патриотическай десант Нерюнгри, Алдан куораттарыгар сылдьан кэлбитэ. Нам, Уус-Алдан, Мэҥэ-Хаҥалас улуустарыттан, Дьокуускайтан бэтэрээннэр ыҥырылланнар Улуу Кыайыы үбүлүөйүн көрсө телевизорынан  анал биэриигэ кыттыбыттара.

-2020 сыл Дьокуускай куоракка көлүөнэлэр сылларынан биллэриллибитэ. Эһиэхэ  ыччаты кытта үлэ хайдах барарый?

— Республика үрдүнэн 132  оскуоланы кытта кэпсэтэн, биирдиилээн бэтэрээннэр сыһыарыллан, эдэр ыччаты иитиигэ үгүс үлэ ыытыллар. Ол курдук, кылаас чаастарыгар сылдьан бэсиэдэ ыытабыт, лекция ааҕабыт, байыаннай-прикладной көрүҥнэргэ күрэхтэһэбит.

Үрдүк таһымнаах тэрээһиннэри ыытыыга милиция полковнига, бойобуой дьайыылар бэтэрээннэрэ С.Г. Черных салайааччылаах  ДОСААФ регионнааҕы отделениета улахан өйөбүлү оҥорор. Ааспыт сайын оҕо лааҕырдарын кытта бииргэ үлэлээһиммит, үүнэр көлүөнэни кытта үлэбит сылы эргиччи салҕанар буолбутун биир туоһутунан буолар. Профилактическай учуокка турар подростоктары кытта бэсиэдэлэри ыытаммыт, сокуоннай сааһын ситэ илик үгүс ыччат көнөр суолга турарын ситистибит. Холобур, Бүлүү улууһугар 2015 сыллаахтан биһиги бэтэрээннэрбит “Профориентация” оҕо лааҕырын кытта ыкса үлэлииллэр. Оскуола онус кылаастарын уолаттарын 5-тии хонуктаах байыаннай сбордарга сырытыннараллар. Бу тэрээһиҥҥэ уолаттар аармыйаҕа барыахтарын иннинэ  байыаннай олох туһунан бастакы өйдөбүлү ылаллар.

Ыччаты кытта үлэҕэ Дьокуускай, Горнай, Нам, Ленскэй, Бүлүү, Таатта, Хаҥалас, Уус-Алдан, Амма, Үөһээ Дьааҥы о.д.а. улуустар адьас үчүгэйдик үлэлииллэрин бэлиэтиибин. Нерюнгрига биһиги бэтэрээммит Г.Г. Алексеев көҕүлээһининэн  оскуола оҕолорун  икки ардыларыгар  спортивнай туризм үрдүк таһымнаахтык ааспыта. Саҥа дьылга бойобуой хамсааһыннар бэтэрээннэрэ бэйэлэрин үптэринэн Дьокуускай оҕо дьиэтин иитиллээччилэригэр минньигэс бэлэхтэри туттардылар.

Үүнэр көлүөнэни иитиигэ-үөрэтиигэ республика Ис дьыалаҕа органнарын музейа улахан өйөбүлү оҥорор. Ол курдук, республикатааҕы бэтэрээннэр сэбиэттэрин  чилиэнэ, милиция полковнига А.И. Ярковой  салайан үлэлэтэр музейыгар элбэх киһи сылдьар. Холобур, ааспыт сыл түмүгүнэн 98 экскурсия ыытылынна. Онно уопсайа 21357 киһи, ити иһигэр 8679 республика араас оскуолаларын үөрэнээччилэрэ сылдьыбыттар.  Итини таһынан бу музей 54 көһө сылдьар быыстапканы туруорда. Үбүлүөйдээх сылы көрсө архыыптан элбэх  матырыйаал  хомуллан, кинигэ тахсыытыгар үлэ күүскэ бара  турар.

  • Үйэтитиигэ туох үлэ барарын туһунан кэпсии түһүөҥ дуо?
  • — 1941-1945 сс. Аҕа дойду Улуу сэриитигэр сураҕа суох сүппүт буойун-саллааттары көрдөөһүҥҥэ Калининградка олорор биир дойдулаахтарбытын кытта үлэлэһэ олоробут. Ааспыт сыл муус устарыгар  биллэр политическай уонна государственнай деятель, Саха сирин Ис дьыалаҕа  бастакы комиссара Степан Аржаков төрөөбүтэ 120 сылыгар уонна “Динамо” ОО тэриллибитэ 90 сылыгар  аналлаах 120 км усталаах  сири хайыһарынан  Булгунньахтаах-Покровскай-Дьокуускай маршрутунан икки күннээх тэрээһин ыытыллыбыта. Манна биһиги бэтэрээннэрбит эмиэ көхтөөх кыттыыны ылбыттара.
  • Сомоҕолоһуу сылынан республика үгүс министиэристибэлэрин кытта бииргэ үлэлээһин дуогабардарыгар илии баттаспыппыт. Тыва Республикатын Ис дьыала органнарын бэтэрээннэрин сэбиэтин ыҥырыытынан Саха сирин делегацията Ис дьыала органнарын 10- слетугар баран кыттан кэлбиппит. Бу тэрээһиҥҥэ 400-тэн тахса киһи кыттыыны ылбыта. Сэтинньи ыйга Москваҕа Россия Ис дьыалаҕа миниистирэ В.А. Колокольцев  бэтэрээннэр сэбиэттэрин салайааччыларын ыҥыран  улахан тэрээһиҥҥэ кыттыбытым. Араас регион бэтэрээннэрин сэбиэтин салайааччыларын уопуттарын атастаспыппыт, инники былааннары ырытыспыппыт.
  • Эһиги түмсүүгүтүгэр бэйэҕит эйгэҕитигэр үлэлээбит баҕалаах дьону ылар буоллаххыт?
  • — Бары билэргит курдук, биһиги эйгэбит үлэтэ уустугунан, үлэ ыстааһыттан көрөн эдэр саастарыгар биэнсийэҕэ тахсаллар. Онон үлэттэн тохтоон, тэйэн хаалбакка, түмсүүлээх, сомоҕолоһуулаах буолары ситиһэр сыаллаах үлэлиибит. Биһиги республикатааҕы  сэбиэппит Ис дьыала  уонна Ис сэриилэр  органнарын бэтэрээннэрин социальнай уонна быраап да өттүнэн өйүүр, көмөлөһөр.
  • Улахан болҕомтобутун спортивнай хамсааһыҥҥа, чөл олоҕу пропагандалааһыҥҥа уурабыт. Биһиги общественнай түмсүүбүт иһинэн байыаннай-спортивнай кулуубу  тэрийэн үлэлэтэбит. Бу кулуупка араас көлүөнэ дьон мустан, бириэмэни олус туһалаахтык  атаарар.
  • Бэтэрээннэрбит хамаандалара спартакиадаларга спорт араас көрүҥнэригэр бириистээх миэстэлэри ылаллар. Ааспыт сыл от ыйыгар Нам улууһугар биһиги общественнай түмсүүбүт республика Ис дьыалаҕа  бэтэрээннэрин бастакы слетун тэрийэн ыыппыппыт. Тэрээһин үөрүүлээх аһыллыытын кэнниттэн “төгүрүк остуол” тула олорон баар кыһалҕалары туоратыыга санаа   атастастаспыппыт.
  • Биһиги бэтэрээннэрбит Дьокуускай куорат Ис дьыала управлениетын  “Созвездие” вокальнай-үҥкүү ансаамбылыгар  дьарыктаналлар. Россия Ис дьыалаҕа министиэристибэтэ тэрийэр “Щит и Лира” музыкальнай фестивалыгар кыттан, “Авторская песня”  номинацияҕа  I степеннээх лауреат, “Хореография” номинацияҕа “Созвездие” үҥкүү кэлэктиибэ “Оһуокай” үҥкүүнэн 2-с  степеннээх лауреат үрдүк аатын ылбыттара.
  • “Саха” НКИК тэрийбит “Үҥкүүлээ” бырайыагар бэтэрээннэрбит финалга тахсыбыттара. Итини таһынан «Эн сулускун 50+» ырыа  куонкуруһугар эмиэ ситиһиилээхтик кыттыбыттара. Онон олоххо тапталы, кэрэ айылҕаҕа, өбүгэ сиэригэр-туомугар, омук быһыытынан күн бүгүн илдьэ кэлбит үтүө үгэстэрбитигэр олоҕуран, үүнэр көлүөнэни эт-хаан, өй-санаа өттүнэн бэлэмнээх тахсалларыгар  биһиги республикатааҕы Ис дьыала уонна Ис сэриилэр бэтэрээннэрин сэбиэтэ төһүү күүс буолар. Түмсүүлээх, биир санаанан салайтарар аҕа көлүөнэ биир идэлээхтэрбитин сибээскитин ыһыктыбакка, биһиги общественнай түмсүүбүтүн кытта билсэ-көрсө олоруҥ диэн ыҥырабын, –  диэн кэпсээнин түмүктээтэ республикатааҕы Ис дьыала уонна Ис сэриилэр бэтэрээннэрин сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ В.В. Местников.

Кэпсэттэ Екатерина Бястинова.

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *