Элбэҕи эрэнэ күүтэбит, Ильяна!

2002 сыллаахха дойду тэбэр сүрэҕэр Москваҕа М.Щепкин аатынан тыйаатыр училищетын бүтэһик бүтэрбит устуудьуйа уолаттара-кыргыттара тута көрөөччү биһирэбилин, тапталын ылбыттара. Кинилэр ортолоругар ханнык баҕарар оруолу кыайа-хото тутар кыаҕа таһынан таһымныы сылдьар айылаах, уобарастаан эттэххэ, уоттаах харахтаан, кэрэчээн бэйэлээх артыысканы элбэх киһи бэлиэтии көрбүт. Кини кэрэтик иһиллэр аата даҕаны тас көстүүтүн, оруолларын ситэрэн-хоторон биэрэр курдук.
Ильяна Павлова Булуҥ улууһун Таймылыыр сэлиэнньэтигэр төрөөбүтэ. Ийэтэ Софья Егоровна Дьокуускайга алын кылаас учууталын үөрэҕин бүтэрэн, хоту Таймылыырга ананан барбыта. Булуҥҥа тиийэн Семен Павлов диэн олохтоох уоллуун сүрэхтэринэн сөбүлэһэн ыал буолбуттара, онон киин сир кыыһа хоту дойдуга олохсуйар дьылҕаламмыта. Дьоллоох ыалга бастакы кыыстара күн сирин көрөн, аны аат толкуйдааһыныгар түспүттэрэ. Аҕата биэс ынахтаах аймаҕа Ылдьаана аатынан Ульяна диэн, онтон ийэтэ ханнык эмэ сэдэх ааты биэриэн баҕарбыта. Мөккүһэн ылыы кэнниттэн аҕата: “Чэ, “У” уларытан, “И” диэххэ. Баҕарбытыҥ курдук, кимиэхэ да суох муодунай аат. Кырыйдаҕына, син биир Ульянаҕа майгынныа”, — диэн бэйэтин толкуйуттан бэйэтэ астыммыта. Онон, Ильяна диэн ааттаммыт кыыс кэнниттэн кэлбит уол билигин дойдутугар Булуҥҥа энергетигинэн үлэлии сылдьар.
Софья Егоровна Дьокуускайга үрдүк үөрэххэ кэтэхтэн үөрэнэр буолан, кыыһын Ильянаны сайын аайы дойдутугар Горнайга ыытара. 1990-с сылларга ыһыллыы-тоҕуллуу саҕаланан, Булуҥҥа учууталлыы сылдьыбыт кэлии учууталлар төттөрү барыталаан, учууталлар тиийбэт кыһалҕалара үөскээбитэ. Ким да хоту дойдуга кэлэн үлэлиэн баҕарбата. Инньэ гынан, ийэтэ “сотору оскуоланы бүтэриэхтээх оҕом элбэҕи сүтэрииһи, сөптөөх билиини ылыа суох” дии санаан уонна үөрэххэ туттарсарыгар чугас буоллун диэн Ильянаны Маҕараска хаалларбыта. Онон, билигин СӨ үтүөлээх артыыскатын аатын ылбыт Ильяна Павлова оҕо сааһа ааспыт, орто оскуоланы бүтэрбит Маҕараһын иккис дойдутунан ааттыыр.

Дьылҕа хаан бэлэҕэ
“Оҕо эрдэхпиттэн дойдубар уус-уран самодеятельноска кыттарым, сценаттан түспэт этим. Ийэм эмиэ бэйэтэ салайар бөлөхтөөх этэ, буурҕаҕа түбэһэ-түбэһэ, суолга хаайтара-хаайтара Тиксиигэ кэлэн кэнсиэртэргэ, бэстибээллэргэ кыттар этибит. Бэйэм санаабар, олох кыраһыабайа суох, бөдөҥ-садаҥ, улахан уҥуохтаах этим. Онон да буолуо, артыыска буолар туһунан санаабат да этим. Төрөппүттэрим өттүлэриттэн учууталлар элбэх буоланнар, учуутал буолар баҕа баһыйара, онно бэлэмнэнэр курдугум. Быраас буолуохпун эмиэ харахпар оҥорон көрөрүм”, — диэн кэпсии-кэпсии Ильяна истиҥ мичээрин бэлэхтиир.
Дьылҕа хаан үтүө бэлэҕинэн 1998 сыл сайыныгар ыччаттары артыыс үөрэҕэр сүүмэрдии Москваттан хамыыһыйа кэлбит сураҕын ийэтэ истэн, кыыһын ууга-уокка түһэрэн турардаах. Ийэтэ Дьокуускайга кэлэ сылдьан Ильяна докумуоннарын толорторон, суһаллык хомунан, Маҕарастан кэлэ охсоругар илдьиттээбитэ. Щепкинэцтэр тустарынан чопчу өйдөбүлэ суох сылдьыбыт кыыс, төрөппүт ийэтин тылын быһа гыныа баара дуо, куоракка кэлэригэр тиийбитэ. Ильяна билигин кэпсииринэн, Маҕарастан куоракка кэлии уһун унньуктаах айан буолбута. Сарсыарда 6 чаастан суолга тахсан, массыына тохтото сатаабыта да, кинини ылыах айылаах биир да массыына көстөн биэрбэтэҕэ. Ыксаан массыына заправкалыыр сиргэ киирэн, үлэһиттэртэн көрдөһөн ийэтигэр эрийбитэ. Ийэ киһи оччолооҕу истэн баран, куоракка автовокзалга тиийэн, Горнайга баран кыыһы аҕалар таксины наймыласпыта. Илья билбэт такситын кытта киэһэ куораты булаат, кыыһынааҕар ордук долгуйбут, ыгылыйбыт ийэтэ күүтэн сылдьар Опера уонна балет тыйаатырыгар баар буолбуттара. Каадыр отделын үлэһитэ хойутаатыгыт диэн докумуоннарын тутумаары гыммытын ийэтэ нэһиилэ тылын ылыннарбыта. Ильяна сарсыҥҥытыттан Москваттан кэлбит Владимир Селезнев уонна Саха тыйаатырын артыыстарыттан турар хамыыһыйаҕа эксээмэннэрин туттарбыта. Элбэх туру ааспыта да, биирдии миэстэҕэ 12-лии кыыс туттарсар куонкуруһугар хабыллыбакка хаалбыта. Ол кэмнэри билигин Ильяна: “Арааһа, наһаа бөдөҥмүттэн иҥнибиттэрэ, төрөөтөҕүнэ өссө уойуо, ким оруолугар сөп түбэһиэй диэбиттэр быһыылаах этэ. Ол эрэн, Владимир Прохорович омуннаах-төлөннөөх, киһи хараҕар быраҕыллар көстүүлээх кыыс диэн сэҥээрбитин кэлин истибитим. Ону таһынан ийэм киирбэтэххинэ хомойбоккун, бэйэбитин тургутан эрэ көрөбүт диэн уоскуппут буолан, олус аймамматаҕым”, — диэн күлэ-күлэ кэпсиир. Ильяна дьолугар, үс эдэр киһини, ол иһигэр кинини, эбии ыланнар, 25 оҕо Москваҕа Щепкин училищетыгар үөрэнэ барар буолбута.

Устудьуоннуу сылдьан киинэҕэ уһуллуу
Бу куурус дойду килбэйэр киинигэр дыраама уонна киинэ артыыһыгар үөрэнэ сылдьар кэмигэр Арассыыйаҕа уһуллар киинэлэргэ, быраактыка курдук, эпизодтарга ыҥырыллар буолбуттара. Ильяна Эстония режиссера Арво Ихо “Сердце медведицы” диэн киинэтигэр уһулларга ыҥырыллыбыта. Элбэх саҥата суох оонньуур оруол, төттөрүтүн, уустук. Тоҕо диэтэххэ, уобараскын иэйиигинэн, ис кыаххынан арыйыахтааххын. Ильяна бу киинэҕэ уһуллаары төһөлөөх элбэхтик мастар үрдүлэригэр ыстаммыта, сүүрүктээх үрүйэлэри атыллаабыта, үрүмэччини сырсан сүүрэкэлээбитэ буолуой? Ону барытын камераҕа устан испиттэрэ. Элбэх исписэлиис, продюсер эрэ сөбүлэҥнэрин кэнниттэн кастины ааспыта-ааспатаҕа биллиэхтээҕэ. Кастины ситиһиилээхтик ааспыта икки ыйынан биллибитин кэннэ эрэ сценарийы билиһиннэрэ биэрбиттэрэ. Онно көрбүтэ, арай, ылбычча киһи сөбүлэспэт, эдэр булчуттуун эротическай хабааннаах сценалара бааллар эбит этэ. Ильяна оҕотук сүрэҕинэн ону улахаҥҥа уурбат курдук сананан ылбыта. Учуутала Татьяна Аносоваҕа сценарийы аахтара биэрбитигэр Татьяна Николаевна: “Үчүгэй матырыйаал эбит. Айылҕа оҕото, Эһэ-дьахтар… Эйиэхэ барыта чугас эбит. Саҥа саҕалыыр артыыскаҕа дьэ бу табыллыы!” – диэн санаатын көтөхпүтэ.
Онон, эдэркээн артыыска “Сердце медведицы” киинэҕэ Ханты-Мансийскай уобаласка 2 сыл устата уһуллубута. Саха сирин уһук хотугу сирин кыыһа бу уобалас олохтоох омуктарын кытары биир ый кэриҥэ хайалар быыстарыгар ыстаадаларга, ураһаларга олорсубута. Сорох сценаларга сайын Эстонияҕа уһуллубуттара. Иккис эрэ куурус устудьуонката Ильяна режиссер Арво Ихоны кытары хара маҥнайгыттан уопсай тылы булбута. Арай биирдэ эрэ улаханнык мөҕүллүбүтэ. Эдэркээн кыыс киэргэнэр санааттан уонна оччотооҕу муоданан хап-хара, хойуу хааһын бүтүннүү “үргэнэн” кэлбитигэр режиссера абатыттан: “Барыта айылҕа биэрбитинэн буолуохтаах. Мин ол иһин эйигин талбытым. Аны баттаххын кырыйтаран оонньуу сылдьаайаҕын!” – диэн сэмэлээн турардаах. Ильяна оонньообут киинэтэ ситиһиилэммитэ: Москваҕа аан дойдутааҕы киинэ бэстибээлигэр кыттыбыта, Эһэ-дьахтар оруола “Дьахтар бастыҥ оруола” номинацияҕа киллэриллибитэ.

“Омсолоох оруол ордук интэриэһинэй”

“Дыраама уонна киинэ артыыһын идэтин таллым даҕаны, ханнык да оруолтан, сценаттан чаҕыйбакка оонньоон иһиэхтээхпин диэн санаалаах буоламмын, киинэҕэ толлубакка уһуллубутум. Артыыс киһи дэгиттэр буолуохтаах. Биһиги син биир спортсмен курдукпут. Артыыс өр үлэлээбэтэҕинэ, сценаҕа тахсыбатаҕына, илиитэ-атаҕа бааллар, сценаттан толлор буолар. Ол иһин, оҕолонон да баран, наһаа өр олорбот буола сатыыбыт. Артыыс төһөнөн элбэхтик сценаҕа тахсар даҕаны, оччонон сайдар.
Ханнык баҕарар оруол туох эрэ ис хоһоонноох. Омсолоох оруоллары эмиэ сирбэппин. “Сердце медведицы” Эмили уонна “Айыы Уолугар” Эльвира оруоллара олох атын-атын майгылаах оруоллар. Миэхэ оруолум төһөнөн омсолоох даҕаны, оччонон интэриэһинэй. Оонньуур да кэмҥэр син биир кини үчүгэй өрүтүн була сатыыгын, кинини көмүскүү сатыыгын. Ханнык баҕарар уобарас муҥурун биллэрбэт, тугу баҕарар толкуйдуохха сөп.
Биһиги тыйаатырбыт Уильям Шепкспиргэ олус чугас, кини элбэх айымньытын сценаҕа туруоран кэллэ. “Илиир Хоруол” испэктээккэ тапталлаах артыыскам Матрена Корнилова Гонерилья оруолун биэрэригэр мин туспар ис сүрэҕиттэн кыһаллыбыта. Оруоллаах тэтэрээтин биэрбитэ, ымпыгар-чымпыгар диэри ырытан үлэлээбиппит.
Тыйаатыр — ураты салгыннаах, киһи хараҕар көстүбэт, илиигинэн тутан ылбат дьикти эйгэлээх. Тыйаатырбар киирдим да, “дорообо” диэн испэр этэбин, чыычаах көтөн эрэрин курдук турукка киирэбин. Сценаҕа өр кэмҥэ тахсыбатаххына эбэтэр уоппускаҥ кэмигэр көрөөччүлэргин ахтаҕын, ытыстарын тыаһын суохтуугун, кинилэр энергетикалара тиийбэт курдук буолар. Ол гынан баран, артыыс мэлдьи оруоллаах буолбатах. Маассабай сценаларга таҕыстаххына эмиэ дьоллоноҕун. Биһиги үлэбит тыйаатыр эрэ иһигэр буолбатах. Тыйаатыртан тахсан дьиэбэр сатыы хааман да иһэн, оптуобуһунан айаннаан да иһэн, тохтобулга да туран, оруолбун толкуйдуу, тылларбын хатылыы сылдьар буолабын. Бу сылдьан биир эмэ дьоруойбар майгынныыр киһи хамсаныытын, дьайыытын, саҥатын иилэ хабан ылыахпын, үтүктүөхпүн сөп.

“Кэрэ кистэлэҥэр”
Ильяна Павлова “Саха” НКиК “Кэрэ кистэлэҥэ” биэриитигэр ыытааччы быһыытынан эмиэ үгүс көрөөччү интэриэһин тардыбыта. Биир сыл “Город женщин” биэрии ааптара Анна Кириллина кинини үлэҕэ ыҥырбытыгар бастаан ыытааччы эрэ буолуом дии санаабатаҕа. Тугун-ханныгын билбэккэ эрэ сөбүлэҥин биэрэн кэбиспитин кэннэ биэрии ыытааччыта буолаҕын диэбиттэригэр аккаастанан көрбүтэ. Телевидениеҕэ өр үлэлээбит уопуттаах Анна Кириллина: “Саҕалыахха эрэ наада, онтон бэйэтэ бэйэтиттэн тахсан иһиэ. Быһа биэрии бэйэтэ туспа үчүгэйдээх, эфиргин бүтэрдиҥ да, киһи киһиэхэ кыайан эппэт иэйиитин билиэҕиҥ, ураты турукка киириэҕиҥ. Биһиги бары итинник саҕалаабыппыт”, — диэн уоскутан уонна “тугу да оҥорбот киһи эрэ алҕаһаабат” диэн сөбүлэспитэ. Онон, Ильяна Дора Николаевалыын уонна Женя Гоголевалыын истиҥ-иһирэх биэриилэри оҥорон үйэтиттилэр, көрөөччүлэр махталларын ыллылар. Телевидение киэҥ хонуутугар киирэн, кэрэ аҥаардарга аналлаах сонун биэриигэ кылаатын киллэрсибитинэн, атын эйгэҕэ үлэлээбитинэн киэн туттар.
Ильяна олоҕун аргыһа Гаврил Балановтыын икки оҕолоохтор. Гаврил Гаврильевич Регистрационнай балаатаҕа үлэлиир, уоллара Алеша сэттис, кыыстара Дайаана үһүс кылааһы бүтэрээри сылдьаллар. “Дьиэ кэргэним миигин өйөөбөтө, үлэм уратытын өйдөөбөтө буоллар, маннык үлэлии сылдьыам суох этэ. Гастролларга бардахпына, кэргэним оҕолорун бэйэтэ көрөр, куруһуоктарга илдьэр-аҕалар. Оҕолорбутун кыраларыттан Гаврил ийэлээх-аҕата көрөн улаатыннарбыттара”, — диэн махталын биллэрэр.
Ильяна сэдэхтик бэриллэр өрөбүллэригэр дьиэтин-уотун тупсарарын, эргэ малы-салы киэргэтэн, декупаж оҥорон, киһи билбэт гына оҥорорун сөбүлүүр.

ххх

“Саха дьахтарын кэрэтэ кини сэмэйигэр, көрсүөтүгэр сытар дии саныыбын. Кини үтүө санаалаах, ис киирбэх, сэмэй. Кэрэ буолуу диэн эн тас көстүүҥ эрэ буолбатах. Киһи кэрэтэ ис туругуттан, ис уйулҕатыттан, киһиэхэ киһилии сыһыаныттан тутулуктаах.
Киһи олоҕун тухары үөрэнэрин кэриэтэ, бэйэтин майгытын-сигилитин уларытарга эмиэ үлэлэһиэхтээх дии саныыбын. Мин ардыгар наһаа уйаммын, ардыгар, ийэм этэринии, наһаа “горячайбын”, тугу санаабыппын таспар таһааран кэбиһиэхпин сөп, ол ардыгар мэһэйдиир. Дьон сүбэлиирин ылынабын”.

ххх

Тыйаатырга сүрүн оруоллара: “Чыҥыс хаан ыйааҕынан” (Одьулуун), “Туйаарыма Куо” (Кыыс Кыскыйдаан), “Макбет” (леди Макбет), “Тиит” – Томора, “Сир иччитэ” (Аргундьа) уо.д.а.
Киинэҕэ сүрүн оруоллара: “Сердце Медведицы” (Эһэ-дьахтар), “Куораччыт” (кэргэн), “Аҕа” (ийэ), “Тайна Чингисхана” (эдэр Одьулуун), “Эллэй туһунан номох”(баай кыыһа), “Кытыл” (Клара) уо.д.а.

Надежда ЕГОРОВА-НАМЫЛЫ

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *