Этэҥҥэ ааста, ходуһалар ньүөлсүйдүлэр

Эбэлэрбит  кыһыҥҥы муус үллүктэриттэн босхолонон,  дуоһуйа-астына ууларын сүүрдэллэрэ хас биирдии киһиэхэ унньуктаах уһун кыһын кэнниттэн   саас аайы эмиэ да үөрүүнү, эмиэ да долгуйууну, эмиэ да сэрэхэдийиини үөскэтэр. Сайыммыт хайдах салаллара Эбэлэрбит хайдах халааннаан ааһалларыттан быһаччы тутулуктаах буоллаҕа. Өлүөнэ Эбэ сүнньүнэн сытар Уус Алдан уонна Нам улуустарын нэһилиэктэрин олохтоохторун санааларын истиэҕиҥ.

Фёдоров Серафим Данилович, Суотту нэһилиэгин Хоноҕор бөһүөлэгин олохтооҕо:

  • Суотту  нэһилиэгэр икки улахан бөһүөлэк Өлүөнэ  Эбэ илин өттүгэр Кангалаас хайатын утары Чымаадай хочотугар тураллар. Соҕуруу  Оҕуруоттаах , хоту Хоноҕор бөһүөлэктэрэ. Саас аайы  халаан уута  оттуур ходуһабытын  ылар. Кыра ходуһа, орто ходуһа, улахан ходуһа диэн кээмэйдиибит. Арыт сыл Нам  Торуой Хомустааҕын сиригэр харыы буоллаҕына, Эбэбит уута аһара улаатан илин мырааммытыгар тиийэ таһаарар. Бөһүөлэк ыалларын дьиэлэрин ордорбокко ылар.  Дьэ ити алдьатыылаах, ороскуоттаах мотуок буолааччы. Быйыл Эбэбит Суоттуну Дэлэй үрдүк хадыһа уутунан күндүлээтэ. Бөһүөлэктэргэ   уутун таһаарда  буолан баран,  хата биир да ыал дьиэтин ылбата. Быйыл Өлүөнэ халаана ыам ыйын 13-14 күннэригэр буолла. Нэһилиэкпит баһылыга  Иванов Василий Иннокентьевич, халаан комиссията  сөпкө дьаһанан-тэринэн,  сылгы-сүөһү ууга барбата. Атын  да ороскуот тахсыбата. Ходуһа өҥсүйдэ, куйаарда да от өрө анньан үүнүө! Арай Эбэ биэрэгиттэн тахсар Бороҕоннуур суол улаханнык алдьанна. Улуус салалтата суол оҥоһуутун кэмигэр оҥотторон, айаны харгыстыа суоҕа диэн  эрэнэбит. Быйылгы Өлүөнэ халааныгар  харыыны төлөрүтэр дэлби тэптэриилэри сөпкө оҥороннор,  Суотту нэһилиэгэ  халааны этэҥҥэ аһарда.

Эверстова Екатерина Алексеевна, Үөдэй нэһилиэгин дьаһалтатын сүрүннүүр специалиһа:

  • Быйылгы халаан уута Нам улууһун Үөдэй нэһилиэгэр этэҥҥэ ааста. Ыам ыйын 11 күнүттэн нэһилиэк дьаһалтатыгар ыксаллаах быһыы — майгы хамыыһыйата тэриллэн, халаан уутун дьуһуурустубанан кэтээн көрдүлэр. 2013 сылга диэри халаан уута Үөдэй нэһилиэгин сылын аайы 100% ылар этэ.

Үөдэй нэһилиэгэ Нам улууһугар халаан уутугар барар нэһилиэктэртэн биирдэстэрэ. Онон бэлэмнэнии, нэһилиэнньэни сэрэтии үлэлэр былаан быһыытынан болҕомтоҕо ууруллан сылын аайы ыытыллаллар. Онон дьон эрдэ сүөһүлэрин, сылгыларын үрдүк сиргэ куоттаран, 5 сайылыгынан көһөн тахсыбыттара. Чугастыы ыаллыы олорор 1 Хомустаах  нэһилиэгэр 80 миэстэлээх быстах кэмҥэ олорор эвакопуун бэлэмнэммитэ. Бу халаан уутугар дьон доруобуйатын ыарыыттан харыстаан хайдах эвакуацияны тэрийэр  боппуруос ордук долгутта. Нам улууһун кыраныыссатыттан тахсыбакка чугас нэһилиэктэринэн, сайылыктарынан көһөрүүгэ былаан оҥоһуллан, хас биирдии ыалтан сэрэхтээх буолууга араспыыска толоруллубута. Буденновскай протокаҕа хас да күн харыы буолан ыксата сырытта. Хата халаан уута этэҥҥэ ааста. Быйыл оруобуна 7 сыл буолла, Үөдэйи уу ылбатаҕа. Ол гынан баран быйылгы уу налыы сирдэри, кытылы, күөллэри ылан утатан турар сири-уоту ньүөлсүттэ. 2013 сыллаах халаан уутун кэнниттэн муус тахсыбатын диэн, биэрэги бөҕөргөтөр 2,5 км уһуннаах даамба тутуллубута. Даамба тутан аллараа турар дьиэлэр ууга барбатылар, хоромньу тахсыбата. Тыа сирин сайдыытыгар норуот көҕүлээһинин өйүүр республикатааҕы программанан уу бырахтарар улахан кыамталаах насос ылыллан, быйыл халаан уута хомону толорбутун туһанан күөллэргэ уу бырахтардылар.

Төрөөбүт дойдутун ханнык баҕарар киһи харыстыыр, инники сайдыан, үүнүөн, тупсарыллан кэҥээн иһиэн  баҕарар. Ол курдук, Үөдэй нэһилиэгин хас биирдии олохтооҕо дойдутугар хоромньу тахсыбатын туһугар халаан уутуттан харыстыыр үлэлэри ыытартан туора турбат. Онтон Айылҕа барахсан бэйэтин суолунан, айылгытынан, туругунан, ураты көстүүлэри анаан, ыраастаан барарын бэйэтэ эрэ билэн турдаҕа.

 

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *