Ытык Дьааҥы эбэ оҕолоро киэҥ эйгэҕэ

Бу дьыл алтынньы ыйын 7-10 күннэригэр Исландия Акюрейри куоратыгар Аан дойдутааҕы эдэр ыччат экологическай форума буолан ааста. Экологическай форумҥа Арассыыйа эрэгийиэннэриттэн, Ненецкэй, Ханты-Мансийскай уонна Ямало-Ненецкэй автономнай уокуруктартан, Саха сириттэн, ону сэргэ тас дойдуттан – Япония уонна Исландия сирдэриттэн көхтөөх кыттыыны ыллылар. Билигин тыҥаан турар экологияҕа сыһыаннаах тыын боппуруостары дириҥник хорутан ырыттылар.


Бу улахан суолталаах тэрээһиҥҥэ Саха сирин Дьааҥы өрүһүн үс улахан оройуонуттан – Үөһээ Дьааҥыттан Боруулаах орто оскуолатын 9-с кылааһын үөрэнээччитэ Настя Слепцова «Большой пестрый дятел в Верхоянье, на севере Якутии, Россия» тиэмэнэн (сал. С.Н. Седалищева, М.Е Новгородова, науч. сал. – ККЧБИ научнай үлэһитэ С.М. Слепцов), Эбээн Бытантайтан Саккырыыр орто оскуолатын 11-с кылааһын үөрэнээччитэ Илана Никитина «Роль чозениевых рощ в поддержании экологической чистоты Арктики» тиэмэнэн (сал. М.К. Иванова) көхтөөх кыттыыны ылан кэллилэр. Усуйаанаттан, хомойуох иһин, Усуйаана орто оскуолатын 10-с кылааһын үөрэнээччитэ Афоня Горохов барыахтааҕын кыайан барбакка хаалла.

Биһиги оҕолорбут ситимнэрин быспакка, хас эмит сыллар тухары Дьааҥыларын экологияларын туругун араас хайысханан чинчийбит тиэмэлэрин киэҥ эйгэҕэ таһааран көмүскээбиттэрэ хайҕаллаах суол.

Аан дойдутааҕы экологическай форум кыттыылаахтарын санааларын кытта билсиэҕиҥ:

Үөһээ Дьааҥы улууһун Боруулаах орто оскуолатын 9-с кылааһын үөрэнээччитэ Настя Слепцова:

Саха сириттэн 14 оҕо, 3 салайааччы буоламмыт Исландия сирин Акюрейри куоракка экологическай форумҥа кыттан кэллибит. Дьокуускай куораттан, Хаҥалас, Горнай, Нам, Сунтаар, Эбээн Бытантай улуустарыттан оҕолор уонна Үөһээ Дьааҥыттан экологияҕа сыһыаннаах тиэмэлэрбитин ситиһиилээхтик кэпсээтибит, көмүскээтибит. Форуммут бастакы күнүгэр туһааннаах арыллыытыгар хас биирдии кытта кэлбит делегациялары чиэстээбиттэрэ, билиһиннэрбиттэрэ, онтон киэһээҥҥи өттүгэр норуоттар икки ардыларынааҕы доҕордоһуу киэһэтэ буолбута. Форум иккис күнүгэр тыҥааһыннаах күрэхпит саҕаламмыта. Хас биирдии оҕо бэйэтин сирин-дойдутун экологияҕа тыын тиэмэлэрин ирэ-хоро кэпсээбитэ. Күрэхпит норуоттар икки ардыларынааҕы буолан, форум сүрүннээн английскай тылынан барбыта. Форумҥа Японияттан сылдьар кыргыттар ордук интэриэһинэй тиэмэни көтөхпүттэрэ. Кинилэр билиҥҥи олох ирдэбилинэн, улахан бөҕү-сыыһы хомуйар саҥа технологияны айбыттара буолар. Япония сирэ уу ортотугар турар буолан, бу кинилэргэ олох тыын боппуруос эбит. Күрэх кэмигэр Исландия сирин Акюрейри куоратын мэрын кытта көрсүһүү буолбута. Онно дойдулар бэйэбит уратыбытын, майгыннаһар өрүттэрбитин туһунан уопут атастаспыппыт, бэлэх-туһах бэрсибиппит. Онтон үһүс күнүгэр Исландия кэрэ-бэлиэ сирдэригэр сылдьыбыппыт. Бу сир тула барыта хайалар, гейзейдэр, вулканнар дойдулара эбит. Мин санаабар, Исландия айылҕата биһиги Үөһээ Дьааҥыбыт айылҕатыгар олус майгынныыр.

Исландияҕа ордук айанын суолун сөҕө көрдүм. Акюрейри куоракка тиийээри биһиги Финляндиянан, Австриянан, Польшанан көтөн тиийбиппит. Айаннаан иһэн элбэх сири-дойдуну көрдүбүт. Ити курдук, үс күннээх экологическай форуммут бэрт тэтимнээхтик ааста.

Түгэнинэн туһанан, научнай салайааччыларбар С.Н. Седалищеваҕа, М.Е. Новгородоваҕа, научнай консультаммар Криолитозон кыһарҕаннарын чинчийэр биология институтун научнай үлэһитигэр – С.М. Слепцовка, научнай дакылааппын научнай истииллээх английскай тылбааһыгар көмөлөспүт М.В. Владимирцеваҕа, английскайдыы саҥарарга бэлэмнээбит, дьарыктаабыт А.Н. Борисоваҕа уонна Исландияҕа илдьэ сылдьыбыт Горнай сирин учууталларыгар.

Эбээн-Бытантай улууһун Саккырыыр орто оскуолатын 11-с кылааһын үөрэнээччитэ Илана Никитина:

— Исландия туспа арыы буолан тула өттө барыта күөх муора, хайалардаах, элбэх барааннаах, аттардаах дойду эбит. Мин сөбүлээтим аҕай, хайа быыһынан олороллор, дьоно-сэргэтэ аҕыйах, аны туран, бары күлэ-үөрэ сылдьаллар, наһаа ыалдьытымсахтар.

Сарсыҥҥы күнүгэр үөрүүлээх-быһыыга майгыга форум арыллыыта буолбута. Уопсайа 5 делегация баара, Ханты-Мансийскай, Ямало-Ненецкай автономнай уокуруктартан, Японияттан, Саха сириттэн уонна Исландияттан. Экологияҕа сыһыаннаах араас лиэксийэлэр буолбуттара. Акюрейри орто оскуолатыгар эбиэттэтэр этилэр, оскуолалара уратыта диибин диэн, сонурҕаабыппыт аҕай.

Дакылааттарбытын бары үчүгэйдик көмүскээбиппит, бу санаатахха долгутуулаах да бириэмэ этэ. Атын делегациялар дакылааттара ураты эбит, ол эбэтэр улахан глобальнай боппуруостар. Япония кыргыттара дакылааттара халыҥ, ис хоһооно барыта өйдөнүмтүө гына сурулла сылдьар этэ. Бу форум тиэмэтэ «Арктика сирин, уутун саппааһын харыстааһын» буолар. Онно мин тиэмэм хапсар этэ, «Роль чозениевых рощ в поддержании экологической чистоты Арктики». Чозения үрэх уутун ырааһырдар, үрэх кытыытыгар үүнэр, бэйэтэ ураты структуралаах буолар. Билигин ууну ырааһырдарга улахан үлэлэр бара тураллар. Ямало-Ненецкай уокурукка бу салаанан күүстээх үлэ саҕаланан эрэр эбит. Биһиги эмиэ Сахабыт сиригэр, оскуола оҕолорун уу саппааһын харыстыырга интэриэс тардыахха наада.

Бүтэн баран, Акюрейри куоратынан күүлэйдээбиппит, аһаҕас халлаан анныгар бассейҥҥа сылдьыбыппыт. Алтынньы ый 10 күнүгэр форуммут түмүктэнэн, уһун айаммытыгар туруммуппут. Акюрейри куораттан аҕыс чаас Рейкьявик куорат аэропордугар диэри айаннаабыппыт, онтон Варшаваҕа көппүппүт, салгыы Ригаҕа, ол кэнниттэн дьэ, Москуба куораппытыгар кэлэн түспүппүт. Көтүүбүт маршрута маннык уустук этэ.

Бу аҕыйах күннээх айаҥҥа элбэх сири-дойдуну көрөн кэлбиппин олус үчүгэйдик саныыбын. Исландияны сэҥээрдим аҕай, арай сыаналара биһиэхэ холоотоххо үс төгүл ыарахан. Ол да буоллар, үчүгэй күннэр буолан аастылар. Улахан махталбын тиэрдэбин улуустааҕы Оҕо сайдар киинигэр, чуолаан Е.К. Ущницкаяҕа, Түгэһиир нэһилиэгин олохтоох дьаһалтатыгар, М.И. Аммосоваҕа уонна бары көмөлөспүт дьоҥҥо.

Дьааҥы бөлөҕүн оҕолорун научнай үлэҕэ куратора Саргылаана СЕДАЛИЩЕВА

Сообщение Ытык Дьааҥы эбэ оҕолоро киэҥ эйгэҕэ появились сначала на Ulus.Media – все главные новости из районов Якутии.

Комментарии закрыты.